Cú sốc năng lượng thúc đẩy điện mặt trời mái nhà ở Đông Nam Á

Chiến sự Iran khiến thị trường năng lượng toàn cầu biến động cũng trở thành động lực để Heidi Mendoza, một giảng viên 63 tuổi tại thành phố Marikina, Philippines, thực hiện kế hoạch đã cân nhắc từ lâu, đó là lắp điện mặt trời trên mái nhà.

Bà Mendoza quyết định đầu tư khoảng 390.000 peso (6.500 USD), sau khi xung đột bùng phát ngày 28-2 và Philippines cảnh báo nguy cơ cắt điện luân phiên. Mục tiêu của bà là bảo đảm nguồn điện cho công việc giảng dạy trực tuyến.

“Tôi lo có thể mất điện. Nếu không có điện, tôi sẽ không thể làm việc trực tuyến,” bà Mendoza chia sẻ với New York Times (NYT).

Quyết định này đang trở nên phổ biến hơn tại Philippines, nơi giá điện vốn thuộc nhóm cao nhất Đông Nam Á và đã tăng thêm khoảng 14% sau khi gián đoạn nguồn cung năng lượng nghiêm trọng khiến chính phủ phải ban bố tình trạng khẩn cấp về năng lượng.

GoSolar cho biết số yêu cầu tư vấn tăng hơn gấp đôi so với bình thường, trong khi tỷ lệ khách hàng từ tìm hiểu chuyển sang ký hợp đồng lắp đặt tăng từ 20% lên 35% trong năm nay. Lượng đơn hàng của công ty tăng khoảng 5 lần.

Meralco, nhà phân phối điện tư nhân lớn nhất Philippines, cũng ghi nhận bước nhảy mạnh. Trước chiến sự, công ty xử lý khoảng 20 trường hợp đấu nối điện mặt trời mái nhà mỗi tháng; hiện con số này đã lên tới 20 trường hợp mỗi ngày và có thể tăng lên 30 trường hợp mỗi ngày.

Giá điện tăng cũng khiến đầu tư điện mặt trời hấp dẫn hơn. Theo tổ chức nghiên cứu năng lượng Ember, thời gian hoàn vốn của một hệ thống hộ gia đình tại Philippines đã giảm từ khoảng 4 năm xuống 3,1 năm chỉ trong một năm.

Không chỉ số lượng người lắp đặt tăng, nhu cầu cũng đang thay đổi. Trước đây, phần lớn khách hàng lựa chọn hệ thống kết nối trực tiếp với lưới điện, không có pin lưu trữ, chủ yếu để giảm hóa đơn. Tình trạng mất điện và lo ngại về độ ổn định của lưới điện đang khiến ngày càng nhiều người lựa chọn hệ thống tích hợp pin.

Khả năng duy trì nguồn điện khi lưới gặp sự cố vì thế đang trở thành một yếu tố quan trọng bên cạnh mục tiêu tiết kiệm chi phí.

Xu hướng lan rộng trong khu vực

Tại Yogyakarta, Indonesia, Adiana Julia dự định lắp điện mặt trời cho ngôi nhà của cha mẹ vào đầu năm tới nhằm giảm phụ thuộc vào lưới điện.

“Tốt hơn hết là chúng ta tìm cách giảm phụ thuộc vào lưới điện”, cô khẳng định với NYT.

Tại Malaysia, các nhà cung cấp cũng ghi nhận số hệ thống được lắp đặt mỗi ngày tăng đáng kể kể từ khi chiến sự bùng phát, trong khi người tiêu dùng có xu hướng lựa chọn hệ thống công suất lớn hơn.

Đông Nam Á phụ thuộc đáng kể vào nhiên liệu nhập khẩu, khiến biến động tại các tuyến vận tải chiến lược như Eo biển Hormuz có thể nhanh chóng tác động đến thị trường năng lượng trong khu vực.

Cùng với phản ứng từ người tiêu dùng, một số chính phủ đang điều chỉnh chính sách. Campuchia đã xóa bỏ thuế nhập khẩu đối với tấm pin mặt trời và hệ thống lưu trữ năng lượng từ tháng 4. Thái Lan đang hoàn thiện quy định cho phép các hộ gia đình bán điện mặt trời dư thừa trở lại lưới điện quốc gia.

Indonesia đặt mục tiêu phát triển 100 GW điện mặt trời trong ba năm tới, dù các quy định về đấu nối vẫn là một trở ngại đối với người dân.

Xu hướng này diễn ra trong lúc chi phí công nghệ giảm mạnh. Giá tấm pin mặt trời xuống mức thấp kỷ lục khoảng 9 cent/W vào tháng 12-2025, chỉ bằng một phần nhỏ so với một thập niên trước nhờ năng lực sản xuất tại Trung Quốc tăng nhanh.

Nhu cầu gia tăng tại Đông Nam Á vì thế cũng mở rộng thị trường cho Trung Quốc, trung tâm sản xuất tấm pin mặt trời lớn nhất thế giới.