Công đoàn doanh nghiệp ngoài Nhà nước: Tự tin hơn, vững mạnh hơn, hiệu quả hơn

“Trang sử mới” mang tính chiến lược

Cuộc cách mạng về tổ chức bộ máy, tinh gọn chính quyền theo hướng “hai cấp hành chính - một cấp chính quyền” tại các thành phố lớn như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng… đã đặt ra yêu cầu phải đổi mới tương ứng trong tổ chức chính trị - xã hội, trong đó có tổ chức Công đoàn. Việc không còn tổ chức Công đoàn cấp trên trực tiếp cơ sở (quận, huyện) trong hệ thống hành chính đặt ra câu hỏi: Ai sẽ là “bà đỡ” của các Công đoàn cơ sở, đặc biệt là tại các doanh nghiệp ngoài khu vực Nhà nước?

Trong bối cảnh đó, việc chuyển tổ chức Công đoàn về trực thuộc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là một bước đi mang tính chiến lược. Mặt trận là tổ chức có tính chính trị - xã hội rộng khắp, với vai trò tập hợp, đoàn kết các tầng lớp nhân dân. Khi Công đoàn trở thành một bộ phận cấu thành của Mặt trận, sự phối hợp trong việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người lao động sẽ chặt chẽ hơn, đồng bộ hơn. Đặc biệt, điều này giúp khắc phục tình trạng chồng chéo, phân tán nguồn lực giữa các tổ chức chính trị - xã hội tại địa phương.

Đối với các Công đoàn cơ sở tại doanh nghiệp ngoài Nhà nước - vốn lâu nay bị đánh giá là yếu về tổ chức, thiếu gắn kết và gặp nhiều khó khăn trong hoạt động, thì đây sẽ là thời cơ để Công đoàn “lột xác”. Không còn lệ thuộc vào tuyến trên hành chính theo kiểu cũ, Công đoàn doanh nghiệp sẽ chủ động hơn trong kết nối với các tổ chức trong Mặt trận, nhận hỗ trợ toàn diện hơn về truyền thông, pháp lý, vận động chính sách, thậm chí là nhân sự đào tạo…

Bà Trần Thị Hạnh, Chủ tịch Công đoàn Công ty Cổ phần Môi trường Đô thị Hà Đông (Phường Yên Nghĩa, Hà Nội) chia sẻ: “Khi không còn Công đoàn cấp quận, ban đầu chúng tôi khá hoang mang vì không biết sẽ được hỗ trợ như thế nào, đặc biệt là đối với doanh nghiệp đặc thù về vệ sinh môi trường. Nhưng khi được giới thiệu tiếp cận với Mặt trận tổ quốc và các tổ chức thành viên khác… tôi thấy rõ tiềm năng hợp tác rất lớn. Nếu biết khai thác đúng, Công đoàn cơ sở không những không yếu đi mà còn mạnh lên”.

Cũng theo bà Hạnh, trong quá trình chuẩn bị chuyển đổi tổ chức, nhiều nơi, nhiều doanh nghiệp đã chủ động sắp xếp lại bộ máy, tái đào tạo cán bộ Công đoàn, triển khai hệ thống phần mềm quản lý công đoàn viên, xây dựng mạng lưới cộng tác viên bảo vệ quyền lợi người lao động. Những động thái này cho thấy, các cấp Công đoàn đang nhìn nhận sự thay đổi không phải là khó khăn, mà là cơ hội để tự làm mới mình.

Theo thống kê, trong số hơn 120.000 Công đoàn cơ sở trên cả nước, khoảng 70% thuộc khu vực doanh nghiệp ngoài Nhà nước - nơi tập trung phần lớn lao động phổ thông, có hợp đồng ngắn hạn và ít được tiếp cận phúc lợi xã hội đầy đủ. Thực tế cho thấy, ở nhiều doanh nghiệp tư nhân, Công đoàn tồn tại “cho có”, hoạt động cầm chừng, không thể hiện rõ vai trò đại diện.

Một trong những nguyên nhân là do Công đoàn cơ sở thiếu độc lập, bị chi phối bởi chủ doanh nghiệp, hoặc đơn giản chỉ là “cánh tay nối dài” của bộ phận nhân sự. Ngoài ra, việc thiếu kinh phí, thiếu người có năng lực và thiếu sự hỗ trợ chuyên môn từ cấp trên cũng khiến Công đoàn cơ sở khó lòng phát huy vai trò thật sự.

Vì thế, chuyển sang trực thuộc Mặt trận, kỳ vọng lớn nhất là giúp các Công đoàn cơ sở có thêm điều kiện và vị thế để khẳng định mình. Trước hết là khẳng định quyền đại diện hợp pháp và duy nhất của Công đoàn trong việc thương lượng, ký kết Thỏa ước lao động tập thể, bảo vệ người lao động trước các vụ việc tranh chấp, sa thải trái luật, vi phạm hợp đồng.

Vững tổ chức, mạnh nội lực, giữ vững niềm tin người lao động

Mặc dù băn khoăn về việc hoạt động của Công đoàn tại doanh nghiệp, khi Công đoàn cấp trên cơ sở không còn nữa, tuy nhiên, ông Lê Đình Loát, Chủ tịch Công đoàn Công ty Cổ phần Nam Hồng (xã Phúc Thịnh, Hà Nội) cũng kỳ vọng, công tác chăm lo, đại diện cho người lao động của tổ chức Công đoàn sẽ thiết thực và hiệu quả hơn.

“Công tác chăm lo, đại diện cho người lao động tại Công ty Cổ phần Nam Hồng từ trước đến nay vẫn được vận hành đúng quy định. Đời sống người lao động không ngừng được cải thiện. Vì thế, khi không còn Công đoàn cấp trên cơ sở nữa thì Công đoàn tại doanh nghiệp vẫn hoạt động bình thường. Trong khi đó, khi chuyển Công đoàn về với Mặt trận chúng tôi cũng kỳ vọng, Công đoàn cơ sở cũng có thể phối hợp chặt chẽ hơn với Mặt trận cũng như với các tổ chức đoàn thể khác để chăm lo đời sống tinh thần, vật chất cho người lao động, như: Tổ chức ngày hội công nhân, lớp học kỹ năng, tư vấn tâm lý, tài chính… Đây là những dịch vụ mà công đoàn khó có thể tự làm nếu đứng riêng rẽ”, ông Loát cho hay.

Có thể thấy, với việc chuyển mình trong tổ chức bộ máy trong thời kỳ mới, nhiều người tin tưởng rằng, thành công của Công đoàn không chỉ phụ thuộc vào tổ chức bộ máy, mà còn ở năng lực cán bộ và sự đổi mới trong tư duy hoạt động. Đã qua rồi thời Công đoàn cơ sở chỉ “đi xin” - xin tài trợ quà, xin tài liệu, xin hỗ trợ pháp lý. Giờ đây, Công đoàn cơ sở phải là đơn vị “tạo giá trị”, tự kiến tạo các sáng kiến để mang lại lợi ích thiết thực cho đoàn viên, người lao động.

Để làm được điều đó, cần một đội ngũ cán bộ Công đoàn cơ sở có tâm, có tầm, được đào tạo bài bản, hiểu luật, biết thương lượng và có khả năng truyền cảm hứng. Một “thủ lĩnh” Công đoàn trong doanh nghiệp tư nhân không chỉ là người đi phát quà dịp Tết, mà còn phải là người dám đứng ra bảo vệ quyền lợi hợp pháp khi có tranh chấp xảy ra.

Tổ chức Công đoàn hiện đại cũng cần áp dụng công nghệ để kết nối đoàn viên, quản lý thông tin và triển khai dịch vụ. Việc ứng dụng phần mềm quản lý đoàn viên, sổ tay điện tử, đường dây phản ánh online, livestream truyền thông chính sách… sẽ giúp Công đoàn cơ sở theo kịp xu hướng và gắn bó hơn với người lao động trẻ, nhóm lao động chiếm đa số hiện nay.

Hơn nữa, Công đoàn doanh nghiệp ngoài Nhà nước cũng cần nâng cao tính độc lập trong tài chính, không phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn kinh phí công đoàn trích nộp. Một số mô hình mới đang được thử nghiệm như: Liên kết tổ chức khóa học kỹ năng, dịch vụ khám sức khỏe định kỳ, bảo hiểm bổ sung, mua hàng ưu đãi… để tạo thêm nguồn thu hợp pháp, tái đầu tư cho hoạt động đoàn thể.

Đề cập đến vai trò của Công đoàn trong thời kỳ mới, Thạc sĩ Lê Xuân Mạnh - Giảng viên Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông cho hay, trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và nhiều biến động về lao động, tổ chức Công đoàn cần thực sự trở thành điểm tựa của người lao động. Việc tái cơ cấu tổ chức không phải là sự thu hẹp, mà là để Công đoàn phát triển bền vững hơn, gần người lao động hơn và phát triển mạnh mẽ hơn.

“Trang sử mới đang mở ra với Công đoàn trong doanh nghiệp ngoài Nhà nước. Cơ hội đã rõ, thách thức cũng nhiều - nhưng nếu dám thay đổi, biết tận dụng cơ chế mới và đồng hành cùng người lao động một cách thực chất, tổ chức Công đoàn sẽ không chỉ là “cây cầu” nối doanh nghiệp với công nhân, người lao động, mà còn là điểm tựa vững vàng giữa dòng chảy nhiều biến động của thị trường lao động hiện nay”, Thạc sĩ Lê Xuân Mạnh bày tỏ.