Cơ sở đào tạo nêu giải pháp kiểm soát “lạm phát” điểm số

Không hạ chuẩn để chạy theo thành tích

Tại Hội nghị giáo dục đại học năm 2026, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn bày tỏ trăn trở khi nhiều trường đại học, kể cả những cơ sở đào tạo lớn, có tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp xuất sắc cao. Theo Bộ trưởng, mở rộng quy mô đào tạo là kết quả đáng ghi nhận, nhưng điều quan trọng hơn là chất lượng đầu ra có thực sự đáp ứng yêu cầu hay không.

Thực tế, tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp loại xuất sắc tại một số trường ở mức cao. Năm 2026, Đại học Kinh tế Quốc dân có 51,2% trong số hơn 5.700 sinh viên tốt nghiệp nhận bằng xuất sắc. Tại Đại học Ngoại thương, tỷ lệ này trong hai đợt tốt nghiệp dao động từ 25% đến 30%.

Những con số trên đặt ra yêu cầu xem xét cách tổ chức dạy học, kiểm tra, đánh giá và công nhận kết quả học tập. Tuy nhiên, tỷ lệ cao chưa đủ để kết luận chất lượng đào tạo có vấn đề, mà điều cần làm rõ là tiêu chí xếp loại có phù hợp với chuẩn đầu ra, mức độ đáp ứng yêu cầu của người học và đặc thù từng chương trình đào tạo?

Theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, bên cạnh điều kiện về giảng viên, cơ sở vật chất và tài liệu học tập, các trường cần quan tâm đến thời gian sinh viên dành cho học tập, nghiên cứu cũng như mức độ nỗ lực trong suốt quá trình đào tạo. Nếu sinh viên dễ dàng đạt kết quả giỏi, xuất sắc mà không cần đầu tư tương xứng cho việc học, nhà trường cần xem lại chương trình, phương pháp giảng dạy và mức độ thách thức của các bài kiểm tra, đánh giá.

Yêu cầu này càng đáng lưu ý trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) giúp việc tiếp cận tri thức thuận tiện hơn. Người học cần được trang bị năng lực học sâu, vận dụng kiến thức và giải quyết vấn đề, thay vì chỉ tích lũy kết quả trên bảng điểm.

Ngày 16-10, trong văn bản hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ năm học 2026-2027 đối với giáo dục đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo tiếp tục yêu cầu các trường rà soát quy định kiểm tra, đánh giá và xếp loại tốt nghiệp; phân tích phân bố điểm theo học phần, ngành, khóa và hình thức đào tạo, đối chiếu với chuẩn đầu ra và phản hồi của doanh nghiệp để phát hiện, xử lý tình trạng lạm phát điểm số.

Bộ đồng thời nhấn mạnh yêu cầu không áp đặt tỷ lệ điểm hoặc tỷ lệ tốt nghiệp giỏi, xuất sắc; không hạ chuẩn để tăng thành tích. Các trường cần kiểm tra mẫu bài thi, đồ án, luận văn và minh chứng đánh giá, đồng thời báo cáo kết quả kiểm soát lạm phát điểm trước khi kết thúc năm học.

Rõ ràng, thực chất trong đánh giá chuẩn đầu ra

Chia sẻ về vấn đề trên, Tiến sĩ Hoàng Anh Tuấn, Phụ trách Phòng Đào tạo, Trường Quản trị và Kinh doanh (HSB), Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, bằng giỏi, xuất sắc là tín hiệu về chất lượng của nhóm sinh viên nổi trội mà nhà trường gửi tới xã hội và nhà tuyển dụng. Khi tỷ lệ này quá cao, tín hiệu phân loại có thể giảm giá trị, ảnh hưởng đến khả năng nhận diện những sinh viên thực sự nổi bật.

Theo Tiến sĩ Hoàng Anh Tuấn, việc rà soát quy trình đào tạo là cần thiết, nhưng điều quan trọng là chuẩn đầu ra phải rõ ràng; đề thi và hình thức thi phải đo được năng lực thực chất, không chỉ kiểm tra khả năng ghi nhớ; quá trình đánh giá cần có cơ chế kiểm soát độc lập.

Tại HSB, giai đoạn 2023-2025, trường có 410 sinh viên tốt nghiệp, trong đó 4 sinh viên đạt loại xuất sắc, tương đương khoảng 1%, khoảng 20% đạt loại giỏi - phù hợp với thông lệ quốc tế. Theo Tiến sĩ Hoàng Anh Tuấn, thực tế, không có trường đại học thuộc Top 100 nào trên thế giới có tỷ lệ tốt nghiệp loại giỏi, xuất sắc đến 50%. Đơn cử, tại Khoa Luật của Đại học Quốc gia Singapore (NUS) chỉ có 10% sinh viên có thể đạt loại xuất sắc (Summa cum laude); hay như Oxford - nơi được sàng lọc rấtkỹ chuẩn đầu vào, tỷ lệ đạt First class honours (đạt điểm tổng tốt nghiệp từ 70% trở lên) cũng chỉ khoảng 30%.

Ông Hoàng Anh Tuấn cho hay, tỷ lệ tốt nghiệp của HSB là kết quả của việc kiểm soát chất lượng ở nhiều khâu, từ xây dựng chuẩn đầu ra, tổ chức giảng dạy đến kiểm tra, đánh giá kết thúc học phần.

Thứ nhất, nhà trường xây dựng chuẩn đầu ra có tham chiếu các tiêu chuẩn quốc tế. Các yêu cầu hướng tới kỹ năng ứng dụng như thiết kế hệ thống, sử dụng công cụ chuyển đổi số, đàm phán hợp đồng và những kỹ năng chuyên môn trong marketing, truyền thông.

Thứ hai, phương pháp giảng dạy chú trọng tình huống và dự án thực tế, với sự tham gia của giảng viên và chuyên gia. Sinh viên phải vận dụng kiến thức để tạo ra sản phẩm gắn với nội dung học phần. Cách làm này hạn chế việc học thuộc lòng, đồng thời tăng yêu cầu phân tích, đánh giá và sử dụng công cụ AI có trách nhiệm.

Thứ ba, công tác kiểm tra, đánh giá được thực hiện qua nhiều hình thức. HSB tăng cường thi trên máy tính, xây dựng ngân hàng đề phong phú, trộn đề ngẫu nhiên và ứng dụng công nghệ trong tổ chức thi, chấm thi. Điểm số của sinh viên được tổng hợp từ nhiều thành phần như thảo luận, sản phẩm học tập, tranh luận và đóng vai tình huống.

Nhà trường khuyến khích sự tham gia của sinh viên trong các cuộc thi khởi nghiệp và dự án với doanh nghiệp. Những hoạt động này giúp sinh viên nhận ra điểm số không phải là tất cả và hướng sinh viên đến phát triển kỹ năng, tư duy, tinh thần sáng tạo, khởi nghiệp, chuẩn bị cho nghề nghiệp mình hướng đến trong tương lai.

“Chúng tôi muốn điểm số phản ánh đúng năng lực và nỗ lực của từng em, khuyến khích sinh viên học để áp dụng kiến thức vào thực tế nghề nghiệp, thay vì chỉ hướng đến điểm cao”, ông Tuấn nhấn mạnh.

Tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp giỏi, xuất sắc chỉ thực sự có ý nghĩa khi phản ánh tương xứng chuẩn đầu ra, chất lượng tổ chức đào tạo và năng lực thực tế của người học. Đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với các trường đại học trong thực hiện quyền tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình về chất lượng đào tạo.