Cô đơn ở người cao tuổi: Nỗi buồn âm thầm có thể dẫn tới trầm cảm

Từ nỗi nhớ người bạn đời đến trầm cảm nặng

Theo TS.BS Nguyễn Thị Phương Mai, Trưởng phòng Sức khỏe tâm thần người cao tuổi và Y học giấc ngủ (Viện Sức khỏe tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai), nghiên cứu gần đây tại Hoa Kỳ cho thấy khoảng 17-57% người cao tuổi trải qua sự cô đơn, cao hơn đối với những người có vấn đề về sức khỏe thể chất và tâm thần, đặc biệt là những người mắc bệnh tim, trầm cảm, lo âu và sa sút trí tuệ.

Cô đơn không đơn thuần là sống một mình. Đây là cảm giác chủ quan khi một người cảm thấy thiếu kết nối, thiếu sự chia sẻ và không còn được quan tâm, lắng nghe hay cần đến. Một trường hợp bệnh nhân nữ (66 tuổi, ở Bắc Giang) vừa được điều trị tại Viện Sức khỏe Tâm thần cho thấy, sự cô đơn ở người cao tuổi có thể dẫn tới những rối loạn tâm thần nghiêm trọng.

ThS.BS Nguyễn Văn Hải, Phòng Sức khỏe tâm thần người cao tuổi và Y học giấc ngủ (Viện Sức khỏe tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai) thông tin: 3 năm trước, chồng bệnh nhân bị đột quỵ. Trong suốt thời gian đó, bà là người trực tiếp chăm sóc chồng, từ sinh hoạt hằng ngày đến những lần đưa đi điều trị.

6 tháng trước, người chồng qua đời. Các con dù quan tâm nhưng đều làm việc và sinh sống tại Hà Nội nên không thể thường xuyên ở bên khiến bệnh nhân dần rơi vào trạng thái trống trải, thiếu người trò chuyện và chia sẻ, thậm chí mất ngủ kéo dài, trung bình mỗi ngày chỉ ngủ khoảng 2 giờ, nhiều đêm thức trắng kèm theo những cơn đau đầu kéo dài, tăng lên khi suy nghĩ nhiều.

Tình trạng tâm lý cũng ngày càng xấu đi. Bệnh nhân buồn chán, bi quan, giảm hứng thú với các hoạt động trước đây, thường chỉ muốn nằm một mình và không muốn tiếp xúc với người khác. Trong vòng 2 tháng, bệnh nhân sụt 5kg vì ăn uống kém.

Đáng chú ý, người bệnh xuất hiện những suy nghĩ tiêu cực cho rằng bản thân có lỗi với các con, nhiều lần nảy sinh ý định tự sát để giải thoát. Qua thăm khám tại Viện Sức khỏe tâm thần, các đánh giá tâm lý cho thấy bệnh nhân có mức độ trầm cảm nặng, lo âu mức độ vừa và rối loạn giấc ngủ nghiêm trọng.

Điều trị không chỉ bằng thuốc

Để điều trị cho bệnh nhân, bác sĩ kết hợp nhiều phương pháp gồm: Thuốc chống trầm cảm, thuốc an thần kinh, thuốc hỗ trợ giảm lo âu, cùng với trị liệu tâm lý, các bài tập thư giãn và kích thích từ xuyên sọ (TMS). Sau khoảng 5 ngày, ý tưởng tự sát và hoang tưởng dần biến mất, giấc ngủ được cải thiện. Đến tuần điều trị thứ hai, bệnh nhân ăn uống tốt lên, vận động nhanh nhẹn hơn và giảm đáng kể cảm giác mệt mỏi. Sau 17 ngày điều trị, bệnh nhân đủ điều kiện ra viện và tiếp tục theo dõi ngoại trú.

TS.BS Nguyễn Thị Phương Mai cho biết, người cao tuổi có nguy cơ cô đơn cao thường là người sống một mình, góa bụa, mới mất người thân, mắc bệnh mạn tính, suy giảm thính lực, thị lực hoặc ít nhận được sự hỗ trợ từ gia đình. Những dấu hiệu thường gặp gồm: Ít ra khỏi nhà hoặc gặp gỡ bạn bè, từ bỏ các hoạt động yêu thích, ngồi một mình nhiều giờ, giảm chăm sóc bản thân...

Về cảm xúc, người cao tuổi có thể thường xuyên buồn bã, dễ tủi thân, cảm thấy bị bỏ rơi, không còn quan trọng hoặc không ai hiểu mình. Một số trường hợp biểu hiện bằng mất ngủ, chán ăn, sụt cân, mệt mỏi kéo dài hoặc đau nhức cơ thể không rõ nguyên nhân.

Theo khuyến cáo của Viện Sức khỏe tâm thần, việc hỗ trợ người cao tuổi vượt qua cô đơn cần bắt đầu từ gia đình. Những hành động đơn giản như: Duy trì cuộc gọi đều đặn qua điện thoại, cùng ăn bữa cơm gia đình, hỏi ý kiến người cao tuổi trong các quyết định chung… là cách hữu ích để tăng kết nối xã hội, khích lệ người cao tuổi.

Bên cạnh đó, người cao tuổi nên được khuyến khích duy trì các hoạt động hằng ngày như đọc sách, chăm cây, nghe nhạc, tập thể dục nhẹ nhàng; tham gia các câu lạc bộ người cao tuổi, nhóm dưỡng sinh, hoạt động cộng đồng, xây dựng lối sống lành mạnh.

Khi cảm giác cô đơn kéo dài và ảnh hưởng đến cuộc sống hằng ngày, người cao tuổi nên được thăm khám sức khỏe tâm thần. Nếu người bệnh thường xuyên nói về cái chết, cho rằng mình là gánh nặng hoặc xuất hiện ý định tự sát, gia đình cần đưa người bệnh đến cơ sở chuyên khoa ngay.

Cô đơn không phải là một phần tất yếu của tuổi già. Khi được quan tâm đúng cách, duy trì kết nối với gia đình, cộng đồng và được hỗ trợ y tế kịp thời, người cao tuổi sẽ sống vui, sống khỏe và thấy ý nghĩa trong những năm tháng sau này.