Theo dõi Báo Hànộimới trên
Văn hóa

Chuyên Mỹ đưa nghề khảm trai vươn ra thế giới

Khánh Huy • 16/09/2026 - 08:48

Làng nghề khảm trai - sơn mài Chuyên Mỹ (xã Chuyên Mỹ, Hà Nội) không chỉ gìn giữ kỹ nghệ thủ công tinh xảo gần 1.000 năm tuổi, mà còn mở ra hướng phát triển mới khi gia nhập Mạng lưới các Thành phố thủ công sáng tạo thế giới, đưa nghề truyền thống gắn với công nghiệp văn hóa.

W_bf7a9193.jpg
Nằm ở phía Nam Hà Nội, cách trung tâm Thủ đô hơn 30km, Chuyên Mỹ từ lâu được biết đến là đất tổ của nghề khảm trai và sơn mài truyền thống. Hình thành từ khoảng thế kỷ XI dưới triều nhà Lý, qua gần một thiên niên kỷ phát triển, nơi đây vẫn gìn giữ nguyên vẹn kỹ nghệ thủ công tinh xảo, phản ánh chiều sâu văn hóa, đời sống và tâm hồn của người Việt.
Với việc có thêm Chuyên Mỹ và Sơn Đồng cùng với Bát Tràng và Vạn Phúc, Hà Nội hiện sở hữu 4 làng nghề thuộc Mạng lưới thế giới, đưa Việt Nam trở thành quốc gia đứng thứ hai toàn cầu về số lượng làng nghề sáng tạo (chỉ sau Iran). Danh hiệu từ Hội đồng Thủ công thế giới (WCC) kết hợp với bệ phóng chính sách từ Nghị quyết 80-NQ/TW mở ra thời cơ lớn để Chuyên Mỹ phát triển du lịch trải nghiệm làng nghề, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá từ làng nghề truyền thống.
Theo tư liệu địa phương, Tổ nghề khảm trai Chuyên Mỹ là cụ Trương Công Thành - một danh thần văn võ song toàn triều Lý Nhân Tông. Sau khi sát cánh cùng Thái úy Lý Thường Kiệt đánh dẹp quân xâm lược và chiến đấu trên phòng tuyến sông Như Nguyệt, ông xin lui về quê nhà, nhặt những mảnh vỏ trai ngũ sắc ghép thành hình, thành chữ rồi truyền dạy nghề cẩn xà cừ cho dân làng.
W_bf7a9077.jpg
Nghề khảm trai Chuyên Mỹ đòi hỏi sự kiên trì, tỉ mỉ và độ chính xác cao. Từ vỏ trai, vỏ ốc thô sơ, nghệ nhân trải qua nhiều công đoạn như chọn nguyên liệu, cắt tạo hình, mài mỏng, đục mảnh, cẩn lên gỗ và đánh bóng. Trong đó, khâu cẩn xà cừ cốt lõi đòi hỏi 3 thao tác cưa - dũa, đục, tỉa phải phối hợp nhịp nhàng, nhuần nhuyễn.
W_bf7a9046.jpg
Chuyên Mỹ hiện có 20 nghệ nhân được Nhà nước phong tặng, quy tụ hơn 7.000 lao động tại chỗ, hơn 2.000 hộ gia đình và 10 doanh nghiệp chuyên nghiệp. Không chỉ xuất khẩu trực tiếp sang Anh, Nga, Mỹ, Hà Lan, Nhật Bản, các cơ sở còn tích cực quảng bá và tiếp nhận đơn hàng qua các nền tảng Zalo, Facebook. Việc ứng dụng nền tảng số góp phần đưa nghề truyền thống vào dòng chảy chuyển đổi số, theo định hướng tại Nghị quyết 80-NQ/TW.
W_bf7a9093.jpg
Từ những vỏ trai, vỏ ốc bình dị của thiên nhiên, người thợ khảm tạo nên những họa tiết tinh xảo, dù cầu kỳ và phức tạp đến đâu. Nghề khảm trai không chỉ có đục, đẽo, mài, lắp ráp theo khuôn mẫu, mà còn là quá trình gồm nhiều công đoạn đòi hỏi sự tỉ mỉ, khéo léo của người thợ.W_bf7a9229.jpg
Ngày nay, máy móc đã hỗ trợ một số công đoạn, nhưng phần lớn các khâu quan trọng vẫn đòi hỏi đôi bàn tay khéo léo của người thợ. Ở công đoạn cưa dũa, những chi tiết nhỏ đến từng milimet được người thợ sử dụng những lưỡi cưa mảnh hơn cả 1 sợi tóc để thực hiện trên mảnh vỏ ốc xà cừ.
W_bf7a9239.jpg
Công đoạn đục chủ yếu do những người phụ nữ đảm nhiệm. Chị Nguyễn Thị Luyến (xã Chuyên Mỹ) chia sẻ: "Chúng tôi tiếp xúc với nghề từ năm 7-8 tuổi, đến nay đã theo nghề trên 30 năm. Trước đây, trẻ nhỏ chúng tôi học một buổi, buổi còn lại phụ giúp gia đình và học việc. Cứ thế, nghề được tiếp nhận một cách tự nhiên, cha truyền con nối qua nhiều thế hệ".
W_bf7a9263.jpg
Bản sắc riêng của sản phẩm sơn mài Chuyên Mỹ đến từ sự kết hợp giữa khảm trai và sơn mài truyền thống. Nghệ nhân Chuyên Mỹ sử dụng sơn ta tự nhiên kết hợp cùng các chất liệu quý như vàng, bạc, vỏ trứng, xà cừ...Qua nhiều lớp sơn và công đoạn mài thủ công, sản phẩm có độ sâu, độ bóng và sắc màu trầm, bền đẹp theo thời gian.
W_bf7a9207.jpg
Bằng đôi bàn tay tài hoa, người dân Chuyên Mỹ tạo ra nhiều sản phẩm đa dạng như sập gụ, tủ chè, bàn ghế, khay trà, ống trà, lọ hoa và tranh khảm. Giá trị nghệ thuật của khảm trai Chuyên Mỹ từng được khẳng định khi góp mặt trong các công trình kiến trúc triều Nguyễn tại Huế và vượt ra khỏi phạm vi làng nghề để trở thành quà tặng trang trọng dành cho các nguyên thủ quốc gia.
W_bf7a9198.jpg
Không qua trường lớp mỹ thuật, tạo hình, những người thợ Chuyên Mỹ dựa vào kinh nghiệm và thẩm mỹ riêng để tạo nên các sản phẩm khảm trai mang tính nghệ thuật cao. Trong ảnh: Nghệ nhân đang thực hiện công đoạn tỉa, khâu hoàn thiện cuối cùng, quyết định vẻ đẹp của sản phẩm.
W_bf7a9002.jpg
Bên cạnh các bộ tranh "tùng - cúc - trúc - mai" hay hình tượng rồng phượng, nghệ nhân Chuyên Mỹ còn thể hiện tay nghề bậc cao qua dòng tranh chân dung truyền thần Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đại tướng Võ Nguyên Giáp, lãnh tụ Fidel Castro... Nghệ nhân Nguyễn Văn Lăng cho biết, yếu tố quan trọng nhất để tạo nên bức tranh có hồn nằm ở thần thái đôi mắt của nhân vật.
W_bf7a9022.jpg
Theo định hướng phát triển hệ sinh thái công nghiệp văn hóa, nghệ thuật sáng tạo tại Nghị quyết 80-NQ/TW, nhiều cơ sở sản xuất tại Chuyên Mỹ đã chủ động thay đổi tư duy. Nghệ nhân Nguyễn Văn Lăng chia sẻ rằng, yêu nghề là phải đổi mới và sáng tạo. Bên cạnh dòng sản phẩm cổ điển, làng nghề đẩy mạnh thiết kế các sản phẩm thủ công mỹ nghệ hiện đại như tranh phong cảnh, phụ kiện thời trang, trâm cài tóc, quà tặng lưu niệm cao cấp đáp ứng thị hiếu khách hàng trong và ngoài nước.
W_bf7a9032.jpg
Ngày 8-5-2026, làng nghề khảm trai sơn mài Chuyên Mỹ cùng làng nghề điêu khắc sơn mỹ nghệ Sơn Đồng đã chính thức được Hội đồng Thủ công thế giới (WCC) trao chứng nhận thành viên Mạng lưới các Thành phố thủ công sáng tạo thế giới. Dấu mốc này trực tiếp hiện thực hóa nhiệm vụ chủ động hội nhập văn hóa quốc tế được đề ra trong Nghị quyết 80-NQ/TW.
Theo tư liệu địa phương, Tổ nghề khảm trai Chuyên Mỹ là cụ Trương Công Thành – một danh thần văn võ song toàn triều Lý Nhân Tông. Sau khi sát cánh cùng Thái uý Lý Thường Kiệt đánh dẹp quân xâm lược và chiến đấu trên phòng tuyến sông Như Nguyệt, ông xin lui về quê nhà, nhặt những mảnh vỏ trai ngũ sắc ghép thành hình, thành chữ rồi truyền dạy nghề cẩn xà cừ cho dân làng.
Với Chuyên Mỹ và Sơn Đồng gia nhập Mạng lưới các Thành phố thủ công sáng tạo thế giới, cùng Bát Tràng và Vạn Phúc, Hà Nội hiện có 4 làng nghề được ghi danh, đưa Việt Nam trở thành quốc gia đứng thứ hai thế giới về số lượng thành viên, sau Iran. Danh hiệu của Hội đồng Thủ công thế giới cùng định hướng phát triển công nghiệp văn hóa, du lịch văn hóa tại Nghị quyết 80-NQ/TW mở thêm cơ hội để Chuyên Mỹ phát triển du lịch trải nghiệm, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa làng nghề.
Bài liên quan
(0) Bình luận
Nổi bật
    Đừng bỏ lỡ
      Xem thêm
      Đọc nhiều
      Văn hóa
      Chuyên Mỹ đưa nghề khảm trai vươn ra thế giới

      Bản quyền thuộc Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội
      - Cơ quan chủ quản: Thành ủy Hà Nội

      Giấy phép số 69/GP-BTTTT, Bộ Thông tin và Truyền thông cấp ngày 20/02/2023.

      Địa chỉ trụ sở 1: 44 Lê Thái Tổ, phường Hoàn Kiếm, Hà Nội.

      Địa chỉ trụ sở 2: Số 3-5 Huỳnh Thúc Kháng, phường Láng, Hà Nội

      ĐT: (024) 38253067 – 0865116699 - 02437732439

      Giám đốc: Nguyễn Thanh Liêm

      Các Phó Giám đốc: Nguyễn Minh Đức, Nguyễn Thành Lợi, Nguyễn Kim Khiêm.

      Liên hệ tòa soạn: [email protected]

      Liên hệ quảng cáo: 0913.531.932 | Báo giá quảng cáo

      Tổng đài Trung tâm Phát hành: 02439288772; 02432668039

      youtube tiktok zalo
      Chung nhan Tin Nhiem Mang

      (*) Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội.