Không chỉ là điểm nhấn trong chuỗi hoạt động chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam (24-11), chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam” còn gửi gắm thông điệp về sức sống của văn hóa dân tộc trong dòng chảy thời đại. Bằng ngôn ngữ nghệ thuật đương đại, những giá trị được bồi đắp qua hàng nghìn năm lịch sử sẽ được đánh thức, tiếp nối, trở thành nguồn cảm hứng cho khát vọng phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.
Từ mạch nguồn văn hóa đến sức mạnh đại đoàn kết
80 năm trước, tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất (24-11-1946), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi”. Trải qua những thăng trầm của lịch sử, tư tưởng ấy vẫn vẹn nguyên giá trị, trở thành định hướng trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước.
Lấy chủ đề “Văn hóa soi đường - Non sông hòa nhịp”, chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam”, diễn ra vào tối 24-11 tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình (Hà Nội), sẽ chuyển tải tư tưởng ấy bằng một hình thức gần gũi với công chúng hôm nay.
Thay vì tái hiện lịch sử theo trình tự thời gian, ê kíp sáng tạo lựa chọn kể câu chuyện văn hóa dân tộc từ những hình ảnh bình dị, thân thuộc. Đó là lời ru của mẹ, hạt gạo quê hương, tiếng hát nơi tiền tuyến, tình người trong gian khó và niềm vui ngày đất nước thống nhất. Những chất liệu ấy không chỉ gợi nhắc ký ức của nhiều thế hệ mà còn giúp lý giải cội nguồn sức mạnh của dân tộc Việt Nam trong hành trình dựng nước và giữ nước.
Bởi văn hóa không chỉ hiện diện trong những di sản, công trình kiến trúc hay các tác phẩm nghệ thuật có giá trị, mà còn được hình thành, gìn giữ trong nếp sống, cách ứng xử, tình yêu quê hương và nghĩa tình đồng bào. Chính những điều tưởng chừng giản dị ấy đã tạo nên sức mạnh tinh thần để dân tộc vượt qua những thử thách của lịch sử.
Mạch tư tưởng này tiếp tục được phát triển trong chương II mang tên “Muôn sắc di sản”, với điểm nhấn là tiết mục “Bức tranh di sản”, tái hiện 17 di sản văn hóa phi vật thể của Việt Nam được UNESCO ghi danh.
Từ không gian văn hóa vùng châu thổ và trung du Bắc Bộ đến núi rừng Tây Bắc, đại ngàn Tây Nguyên, miền Trung và Nam Bộ, mỗi vùng đất mang đến một sắc thái riêng. Sự khác biệt về phong tục, tín ngưỡng, âm nhạc, nghệ thuật trình diễn không tạo nên khoảng cách mà góp phần làm giàu bản sắc chung của cộng đồng 54 dân tộc Việt Nam.

Đặc biệt, sự hiện diện của các nghệ nhân, những chủ thể thực hành di sản ngay trên sân khấu cho thấy cách tiếp cận của chương trình không dừng lại ở việc giới thiệu vẻ đẹp của di sản, mà còn tôn vinh những con người đang gìn giữ, trao truyền các giá trị văn hóa qua nhiều thế hệ.
Tinh thần thống nhất trong đa dạng còn được thể hiện ngay trong ý tưởng thiết kế không gian biểu diễn. Năm khu vực khán giả mang tên: Cội nguồn, Bản sắc, Tinh hoa, Rạng rỡ và Hội nhập được bố trí bao quanh sân khấu, tạo hình tượng bông hoa đại đoàn kết. Mỗi cánh hoa mang một sắc thái riêng nhưng cùng hội tụ, chuyển tải thông điệp “Muôn sắc văn hóa - Một nghĩa đồng bào”.
Như vậy, ngay từ tên gọi, kết cấu nội dung đến ngôn ngữ thiết kế sân khấu, “Muôn sắc Việt Nam” đều hướng tới khẳng định sức mạnh của sự đoàn kết trên nền tảng tôn trọng sự đa dạng văn hóa.
Để những giá trị truyền thống sống trong hơi thở thời đại
Một trong những bài toán đặt ra đối với những người làm công tác văn hóa hiện nay là làm thế nào để di sản không chỉ được bảo tồn mà còn trở thành một phần trong đời sống tinh thần của thế hệ trẻ.
Với “Muôn sắc Việt Nam”, lời giải được tìm kiếm từ sự gặp gỡ giữa các thế hệ nghệ sĩ, giữa âm nhạc dân gian và âm nhạc đương đại, giữa nghệ thuật biểu diễn truyền thống và công nghệ sân khấu hiện đại.
Cuộc hội ngộ của các Nghệ sĩ nhân dân Quang Thọ, Thu Hiền, Thanh Hoa với những gương mặt được công chúng trẻ yêu mến như: Hòa Minzy, Đức Phúc, Erik, Noo Phước Thịnh, Phương Mỹ Chi... không đơn thuần là sự kết hợp về giọng hát. Ở đó còn có sự tiếp nối về cảm xúc, ký ức và tình yêu văn hóa dân tộc giữa những thế hệ trưởng thành trong các giai đoạn lịch sử khác nhau.
Nếu liên khúc “Tự nguyện - Đất nước trọn niềm vui” gợi nhắc một thời hào hùng của dân tộc, thì những tiết mục như “Made in Việt Nam”, “Lý cò style - Rock hạt gạo” lại cho thấy khả năng làm mới các chất liệu văn hóa bằng tư duy sáng tạo của người nghệ sĩ hôm nay.
Theo Giám đốc âm nhạc chương trình Nguyễn Hữu Vượng, bên cạnh việc sử dụng dòng nhạc epic-rock giàu năng lượng, ê kíp thực hiện sẽ khai thác sâu các chất liệu âm nhạc cổ truyền, làn điệu dân gian và nhạc cụ dân tộc. Sự kết hợp này không chỉ nhằm tạo hiệu ứng cho không gian biểu diễn quy mô lớn mà còn hướng đến khơi dậy niềm tự hào về bản sắc Việt Nam trong công chúng.
Ở góc độ nghệ thuật, đây cũng là cách đưa di sản đến với những đối tượng khán giả mới. Khi những làn điệu dân gian có thể xuất hiện trong một bản phối hiện đại, khi nhạc cụ truyền thống có thể hòa âm cùng nhạc cụ phương Tây, khoảng cách giữa di sản và thị hiếu của người trẻ có cơ hội được thu hẹp.
Tuy nhiên, làm mới không có nghĩa là làm mất đi bản sắc. Giá trị của sự sáng tạo nằm ở khả năng tạo ra những hình thức biểu đạt mới mà vẫn giữ được hồn cốt văn hóa dân tộc.

Tổng đạo diễn Đặng Lê Minh Trí chia sẻ, với thời lượng khoảng 120 phút, không thể chuyển tải hết sự phong phú của văn hóa Việt Nam qua hàng nghìn năm lịch sử. Vì vậy, những người thực hiện chương trình lựa chọn các điểm nhấn văn hóa tiêu biểu, có khả năng khơi gợi cảm xúc, kết nối nhiều thế hệ khán giả bằng ngôn ngữ nghệ thuật đương đại.
Sự kết hợp giữa âm nhạc, vũ đạo, điện ảnh, ánh sáng và công nghệ trình diễn trên một sân khấu đa chiều cũng mở ra khả năng chuyển tải các giá trị văn hóa bằng nhiều giác quan, để khán giả không chỉ thưởng thức mà còn có thể hòa mình vào câu chuyện được kể.
Đáng chú ý, hành trình nghệ thuật của “Muôn sắc Việt Nam” không khép lại ở việc nhìn về quá khứ. Từ chương “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi”, qua “Muôn sắc di sản” đến “Bản sắc vươn xa” và phần kết “Việt Nam bừng sáng năm châu”, chương trình hướng tới khẳng định vai trò của văn hóa như một nguồn lực nội sinh cho sự phát triển đất nước.
Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, bản sắc dân tộc không phải là rào cản đối với sự tiếp nhận những giá trị mới, mà chính là nền tảng để Việt Nam tự tin hội nhập, tạo dựng dấu ấn riêng trong đời sống văn hóa thế giới. Những chất liệu truyền thống, khi được khai thác bằng tư duy sáng tạo, còn có thể trở thành nguồn tài nguyên quý giá cho phát triển công nghiệp văn hóa.
Việc Hà Nội tổ chức một chương trình nghệ thuật quy mô lớn, dự kiến quy tụ khoảng 3.000 nghệ sĩ, diễn viên và 50.000 khán giả, cũng cho thấy nỗ lực đưa văn hóa trở thành một ngày hội thực sự của nhân dân, mở rộng cơ hội tiếp cận và thụ hưởng các giá trị văn hóa.
Điều đáng mong đợi sau đêm nghệ thuật 24-11 không chỉ là những ấn tượng về một sân khấu hoành tráng hay những màn trình diễn giàu cảm xúc, mà còn là sự thức tỉnh tình yêu văn hóa dân tộc trong mỗi người, nhất là thế hệ trẻ. Bởi sức sống bền vững của văn hóa không được đo bằng những tràng pháo tay khi sân khấu sáng đèn, mà bằng cách mỗi người tiếp tục gìn giữ, thực hành và làm giàu những giá trị ấy khi trở về với cuộc sống thường ngày.
(*) Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội.