Chương Mỹ phát huy giá trị di sản văn hóa

Giữ gìn di sản từ cộng đồng

Ngày 14-10, phường Chương Mỹ ra mắt Câu lạc bộ thực hành múa bồng làng Đại Phẩm. Theo dõi màn trình diễn tại buổi lễ, nhà sử học Lê Văn Lan cho biết, múa bồng có từ nhiều đời nay, gắn với không gian đình làng và tín ngưỡng thờ thần Thành hoàng. Nét đặc sắc của điệu múa là người biểu diễn nam hóa trang thành nữ. Người múa hướng về cửa đình, dùng động tác và âm nhạc để bày tỏ lòng thành kính, thay mặt cộng đồng thực hành nghi lễ.

Trên những chiếc chiếu trải giữa sân đình, người biểu diễn trong trang phục rực rỡ đưa bước, tung những dải lụa màu; hai bên là các thành viên chơi trống, nhạc cụ. Người lớn tuổi và thanh niên cùng tham gia trong sự theo dõi của người dân, tiếp nối một sinh hoạt văn hóa được gìn giữ ngay tại làng.

Phân tích ý nghĩa của múa bồng, ông Lê Văn Lan nhấn mạnh sự gắn kết giữa nghệ thuật trình diễn với phong tục, tín ngưỡng cộng đồng. Động tác múa, tiếng trống mang ý nghĩa trong nghi lễ thờ phụng. Việc trao truyền vì thế cần giúp người học hiểu cả kỹ năng biểu diễn và giá trị văn hóa của điệu múa.

Với ông Dương Nguyễn Vị, Chủ nhiệm câu lạc bộ, múa bồng là niềm tự hào được tiếp nhận từ các cụ cao niên. Ông kể, mỗi dịp lễ hội, khi cùng anh em, con cháu trong làng khoác trang phục biểu diễn, ông lại thấy hồi hộp, vui sướng. Cảm xúc ấy theo những người thực hành cả khi tham gia ngày hội quê hương lẫn những chuyến giao lưu ở làng khác.

Đón nhận quyết định thành lập câu lạc bộ, ông Vị bày tỏ niềm vui đi cùng trách nhiệm gìn giữ, lưu truyền di sản. Trước mắt, câu lạc bộ sẽ sử dụng nguồn kinh phí nhân dân đã ủng hộ để mua sắm trang phục, đạo cụ cần thiết; duy trì sinh hoạt định kỳ hằng tháng, tập luyện, truyền dạy cho thành viên mới và giao lưu với các câu lạc bộ trên địa bàn thành phố.

Hiện, câu lạc bộ có 31 thành viên, trong đó 17 người sinh từ năm 2004 đến 2011, tham gia múa bồng và nhạc cụ. Đây là lực lượng kế cận để tiếp nối hoạt động của những người đi trước, đồng thời đưa sinh hoạt văn hóa truyền thống đến gần hơn với lớp trẻ.

Theo tư liệu địa phương, múa bồng Đại Phẩm được truyền dạy chủ yếu bằng trí nhớ và sự hướng dẫn trực tiếp. Để thuần thục động tác, phối hợp nhịp nhàng với nhạc cụ, người học cần theo tập thường xuyên. Kế hoạch sinh hoạt hằng tháng và nguồn đóng góp của cộng đồng vì vậy có ý nghĩa thiết thực, giúp câu lạc bộ bảo đảm điều kiện truyền dạy, gìn giữ điệu múa lâu dài.

Mở rộng cách tiếp cận di sản

Cùng với truyền dạy nghệ thuật dân gian, Chương Mỹ triển khai số hóa di tích để mở rộng khả năng giới thiệu lịch sử, kiến trúc, cảnh quan tới công chúng. Chiều 14-10, phường tổ chức bàn giao, ra mắt sản phẩm số hóa 10 di tích cấp quốc gia trên địa bàn.

Phó Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội phường Chương Mỹ Nguyễn Thị Bích Hằng cho biết, địa phương có 105 di tích, gồm 10 di tích cấp quốc gia, 44 di tích cấp thành phố và 51 di tích trong danh mục kiểm kê. Phường còn lưu giữ, thực hành 39 di sản văn hóa phi vật thể, trong đó có múa bồng Đại Phẩm, tri thức dân gian về nghề làm nem nắm Phương Bản và các lễ hội truyền thống.

Toàn bộ 10 di tích cấp quốc gia đã có sản phẩm số bằng hình ảnh, video và công nghệ VR360, với 242 điểm nhìn toàn cảnh, 10 video giới thiệu, 574 ảnh và 11 mã QR phục vụ truy cập thông tin. Những địa chỉ như chùa Trầm, chùa Trăm Gian, chùa Vô Vi… có thêm hình thức giới thiệu trực quan trên môi trường số.

Để triển khai, Phòng Văn hóa - Xã hội phường chủ động kết nối Công ty cổ phần Tập đoàn Đại Đoàn Gia hỗ trợ thực hiện; phối hợp Công ty Dova khảo sát, thu thập tư liệu, ghi hình và xây dựng sản phẩm. Bộ phận chuyên môn đồng thời biên soạn lời giới thiệu, gắn hình ảnh công trình với lịch sử và giá trị của từng di tích.

Công việc này đòi hỏi đối chiếu kỹ tư liệu, bởi một số hồ sơ xếp hạng được lập từ nhiều năm trước, thông tin nằm ở nhiều nguồn, hiện trạng di tích thay đổi qua tu bổ. Cùng với hoàn thiện nội dung, địa phương tiếp tục khảo sát Wi-Fi, bố trí mã QR tại di tích để người dân, du khách thuận tiện sử dụng.

Theo Phó Chủ tịch UBND phường Chương Mỹ Nguyễn Thị Kim Anh, gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa là trách nhiệm đối với di sản cha ông để lại, góp phần bồi đắp niềm tự hào và ý thức tiếp nối truyền thống trong cộng đồng. Những giá trị đang có sẽ đứng trước nguy cơ mai một nếu thiếu sự quan tâm và hành động thường xuyên.

Với múa bồng Đại Phẩm, bà Nguyễn Thị Kim Anh đề nghị người dân tiếp tục ủng hộ những người thực hành, chú trọng truyền dạy cho lớp trẻ. Câu lạc bộ cần phối hợp với Phòng Văn hóa - Xã hội mở rộng thực hành trên địa bàn, hướng tới có thêm câu lạc bộ; bộ phận chuyên môn xây dựng kế hoạch cụ thể để gìn giữ, phát huy loại hình nghệ thuật này cùng các di sản khác của phường.

Tại buổi bàn giao sản phẩm số hóa di tích, bà Nguyễn Thị Kim Anh cho biết, phía sau mỗi video giới thiệu dài vài phút là quá trình khảo sát, nghiên cứu tư liệu, biên soạn nội dung và xử lý hình ảnh công phu. Sản phẩm cần chuyển tải được giá trị lịch sử, văn hóa của di tích, đồng thời tiếp tục được góp ý, hoàn thiện trong quá trình sử dụng.

Phó Chủ tịch UBND phường Chương Mỹ đề nghị các tổ dân phố chia sẻ hình ảnh, video, đường dẫn trên các nhóm cộng đồng số để người dân có thể tìm hiểu, ngắm nhìn di tích quê hương từ nhiều góc độ. Khi hiểu thêm những giá trị đang hiện hữu quanh mình, mỗi người dân có thể trở thành người giới thiệu di sản tới bạn bè, du khách.

Việc kết nối với các nền tảng du lịch của thành phố, cơ quan trung ương và doanh nghiệp lữ hành nằm trong kế hoạch dài hạn của phường. Trước mắt, địa phương chú trọng đưa sản phẩm đến với người dân để cộng đồng cùng sử dụng, góp ý và quảng bá. Trong năm 2027, phường mong muốn tiếp tục phối hợp với doanh nghiệp nâng chất lượng sản phẩm của 10 di tích đã thực hiện, mở rộng sang các di tích khác, hướng tới mục tiêu số hóa toàn bộ di tích trên địa bàn.

Từ những người truyền dạy múa bồng đến người dân chia sẻ câu chuyện về di tích trên môi trường số, cộng đồng tiếp tục giữ vai trò chủ thể trong bảo tồn và quảng bá văn hóa. Sự tham gia ấy, cùng việc kết nối di tích, lễ hội và nghệ thuật truyền thống với hoạt động tham quan, trải nghiệm, tạo cơ sở để Chương Mỹ từng bước phát triển sản phẩm, dịch vụ văn hóa từ chính di sản quê hương.