Chụm ba cây tạo núi

Trước đó, ngày 17-9-2025, Pakistan và Saudi Arabia đã ký kết một thỏa thuận phòng thủ chung chiến lược, củng cố mối quan hệ đối tác an ninh kéo dài hàng thập kỷ giữa Islamabad và Riyadh. Đây là bước ngoặt địa chính trị quan trọng, có thể làm biến đổi sâu sắc cấu trúc an ninh khu vực Trung Đông và Nam Á.

Cả hai thỏa thuận đều mang dấu ấn tinh thần và hình hài của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) bởi nội dung trung tâm và cốt lõi nhất là cam kết tương hỗ bảo đảm an ninh lẫn nhau, coi mối đe dọa an ninh đối với một bên là mối đe dọa an ninh chung. Những nội dung quan trọng khác là hợp tác về huấn luyện quân đội, tiến hành tập trận chung, hợp tác phát triển công nghiệp và công nghệ quân sự, quốc phòng, trao đổi thông tin tình báo...

Liên quan đến sự kiện này hiện có ba điều đáng chú ý. Thứ nhất, bộ ba ký kết Hiệp ước Phòng thủ chung Mecca đều là những bên có nét đặc biệt riêng. Saudi Arabia là một trong những vương triều Arab giàu có nhất ở khu vực vùng Vịnh và là thành viên hùng mạnh nhất trong Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh. Cả ba đều có số đông dân cư theo dòng Sunni của đạo Hồi và đều là những đồng minh quân sự của Mỹ. Pakistan là quốc gia được bên ngoài nhìn nhận là có sở hữu vũ khí hạt nhân còn Thổ Nhĩ Kỳ là thành viên NATO. Những nét đặc biệt riêng này giúp bộ ba cộng hưởng được sức mạnh và hiệu ứng răn đe.

Thứ hai, Hiệp ước Phòng thủ chung Mecca thực chất là sự mở rộng Hiệp ước Phòng thủ chiến lược chung giữa Pakistan và Saudi Arabia ra cho Thổ Nhĩ Kỳ tham gia. Cái khéo về chính trị, ngoại giao và pháp lý ở đây là bộ ba kia đã che giấu thực tế ấy bằng cách ký kết hiệp ước mới, giúp Thổ Nhĩ Kỳ ngay từ đầu ngang bằng về địa vị pháp lý với Pakistan và Saudi Arabia. Liên minh phòng thủ này để ngỏ cửa cho các quốc gia khác tham gia.

Thứ ba, liên minh này được thiết lập khi thế giới chịu ảnh hưởng lớn từ các cuộc chiến tại Ukraine và Trung Đông; Mỹ lơi lỏng cam kết đối với các thành viên NATO và suy giảm ảnh hưởng cũng như uy danh, vai trò và vị thế chính trị an ninh ở khu vực vùng Vịnh.

Với liên minh này, bộ ba Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ và Saudi Arabia đã hành động theo cách tiếp cận “chụm ba cây tạo núi” nhằm bảo đảm tốt nhất an ninh cho họ và đồng thời trở thành tác nhân chủ chốt và trung tâm đối với bất kỳ kiểu dáng trật tự và cấu trúc an ninh khu vực nào hình thành sau khi cuộc chiến tranh giữa Mỹ và Iran kết thúc. Bộ ba gắn kết để đủ mạnh về quân sự và quốc phòng, kỹ thuật và công nghệ quân sự đến mức có thể bù lấp khoảng trống về an ninh hình thành ở khu vực do sự sa sút vai trò và năng lực của Mỹ ở khu vực. Họ không công khai nhằm vào Iran nhưng không hẳn không phát đi thông điệp cảnh báo và răn đe Tehran, bởi Iran vốn là xứ sở và thánh địa của người theo dòng Shiite của đạo Hồi và quốc gia này đang đối địch Mỹ.

Bộ ba này không công khai đứng về phía Mỹ trong cuộc chiến hiện nay giữa Mỹ và Iran nhưng muốn cảnh báo Iran rằng, không nên gây tổn hại cho họ khi chiến tranh với Mỹ. Với liên minh phòng thủ này, bộ ba còn có ý ứng phó trước chủ định của Mỹ ép các quốc gia muốn hợp tác với Mỹ về an ninh và nhận được cam kết của Mỹ về bảo đảm an ninh thì phải bình thường hóa quan hệ ngoại giao với Israel.