Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn:Không lấy tiến độ thay cho chất lượng lập pháp

Hội nghị thảo luận một số nội dung trình Quốc hội tại kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI.

Dự hội nghị có Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến; các Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội: Nguyễn Hồng Diên, Nguyễn Thị Hồng; các Ủy viên Trung ương Đảng: Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Hà Thị Nga, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn…

Tập trung vào chất lượng chính sách

Phát biểu khai mạc, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị các đại biểu tập trung góp ý vào 17 dự án luật quan trọng dự kiến trình Quốc hội tại kỳ họp thứ hai, bảo đảm chất lượng chính sách, tính thống nhất của hệ thống pháp luật và khả năng thực thi trong thực tiễn.

Theo Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, hội nghị diễn ra trong thời điểm rất quan trọng. Năm 2026 là năm đầu triển khai Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng; nhiều chủ trương lớn về khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, hội nhập quốc tế, phát triển kinh tế tư nhân, đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đang được khẩn trương thể chế hóa.

Ngay từ đầu nhiệm kỳ, Quốc hội khóa XVI đã xử lý một khối lượng lập pháp rất lớn. Riêng kỳ họp thứ hai dự kiến xem xét khoảng 45 dự án luật, nghị quyết quy phạm pháp luật; trong đó, nhiều dự án có phạm vi điều chỉnh rộng, tác động trực tiếp đến tổ chức bộ máy, môi trường đầu tư, sản xuất, kinh doanh và quyền, lợi ích của người dân, doanh nghiệp.

“Khối lượng lớn, thời gian gấp, nhưng chất lượng không được phép giảm. Càng làm nhanh càng phải chắc; càng sửa nhiều luật, càng phải bảo đảm tính hệ thống; càng phân cấp, phân quyền mạnh càng phải rõ trách nhiệm và kiểm soát quyền lực tốt hơn”, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh.

Chủ tịch Quốc hội mong muốn hội nghị thực sự là “bộ lọc chất lượng” trước khi các dự án luật được trình Quốc hội.

Để nâng cao chất lượng thảo luận, Chủ tịch Quốc hội gợi mở 5 vấn đề để các đại biểu tập trung cho ý kiến. Trước hết, phải bắt đầu từ chất lượng chính sách, không bắt đầu từ số lượng điều khoản.

Theo đó, mỗi dự án luật phải trả lời được những vấn đề căn bản: Đang giải quyết vấn đề gì của thực tiễn? Vì sao phải sửa luật? Chính sách mới tạo ra giá trị gì? Tác động đến ai? Chi phí tuân thủ ra sao? Nguồn lực thực hiện ở đâu và ai chịu trách nhiệm đến cùng?

Chủ tịch Quốc hội đề nghị các đại biểu tập trung vào những chính sách còn có ý kiến khác nhau, những vấn đề tác động lớn đến người dân, doanh nghiệp, những cơ chế mới, chưa có tiền lệ hoặc chưa được kiểm nghiệm đầy đủ.

Cùng với đó, công tác xây dựng pháp luật phải thể hiện thực chất tư duy lập pháp mới. Luật cần tập trung vào những vấn đề thuộc thẩm quyền Quốc hội, có tính nguyên tắc, ổn định; những vấn đề thường xuyên biến động thì giao đúng thẩm quyền để bảo đảm sự linh hoạt trong điều hành.

Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội lưu ý, phân định giữa lập pháp và lập quy không có nghĩa là chuyển phần khó xuống nghị định, thông tư. Những vấn đề liên quan đến quyền con người, quyền công dân, điều kiện kinh doanh, phân bổ nguồn lực, tổ chức quyền lực và trách nhiệm của cơ quan nhà nước phải được quy định đủ rõ ngay trong luật. Ngược lại, không nên đưa vào luật quá nhiều quy trình kỹ thuật, nghiệp vụ, những nội dung thường xuyên thay đổi.

Tinh thần được Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh là luật ngắn hơn nhưng không mỏng về chính sách; quy định ít hơn nhưng trách nhiệm phải rõ hơn; ổn định hơn nhưng vẫn phải đủ khả năng thích ứng với thực tiễn.

“Pháp luật phải theo kịp cuộc sống, nhưng theo kịp không có nghĩa là chạy theo cuộc sống bằng việc sửa luật liên tục”, Chủ tịch Quốc hội nói.

Bảo đảm luật đi vào cuộc sống

Một nội dung được Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đặc biệt lưu ý là phải làm luật trong tư duy hệ thống. Trong một kỳ họp xem xét nhiều dự án có quan hệ chặt chẽ với nhau, việc chỉ hoàn thiện từng luật riêng lẻ là chưa đủ. Vì vậy, cần rà soát kỹ sự thống nhất về khái niệm, thẩm quyền, trình tự, thủ tục, phân cấp, phân quyền, đất đai, tài chính, dữ liệu và thời điểm có hiệu lực.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị không để việc gỡ một điểm nghẽn ở luật này lại tạo thêm điểm nghẽn ở luật khác; không để cùng một vấn đề nhưng mỗi luật quy định một cách; càng không để người dân và doanh nghiệp phải tự tìm xem quy định nào được ưu tiên áp dụng.

Theo Chủ tịch Quốc hội, một hệ thống pháp luật tốt không chỉ cần từng đạo luật tốt, mà các đạo luật phải vận hành được với nhau trong một logic thống nhất.

Cùng với đó, cần nhìn từng quy định từ phía thực thi. Luật không kết thúc ở thời điểm Quốc hội biểu quyết thông qua, mà giá trị của luật chỉ được khẳng định khi đi vào cuộc sống. Do đó, cần kiểm tra kỹ ai thực hiện, cấp nào thực hiện, nguồn lực ở đâu, dữ liệu ở đâu, trách nhiệm đến đâu, có phát sinh thêm thủ tục hoặc điều kiện hay không.

Đặc biệt, phải bảo đảm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và yêu cầu tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. “Phân cấp không chỉ là chuyển việc xuống; phải chuyển đồng bộ thẩm quyền, nguồn lực, dữ liệu và trách nhiệm”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Đối với chuyển đổi số, Chủ tịch Quốc hội cho rằng cũng phải thực chất; không thể số hóa một quy trình bất hợp lý rồi coi đó là cải cách, không thể bỏ một hồ sơ giấy nhưng lại tạo thêm một hồ sơ điện tử tương tự.

Chủ tịch Quốc hội đồng thời yêu cầu các văn bản quy định chi tiết phải được chuẩn bị đồng thời, không để tình trạng luật có hiệu lực nhưng phải chờ nghị định, chờ thông tư.

Chủ tịch Quốc hội cho rằng, Quốc hội khóa XVI có tỷ lệ đại biểu chuyên trách cao hơn, đồng nghĩa với yêu cầu chuyên nghiệp hơn và trách nhiệm lớn hơn đối với từng quyết định lập pháp.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị các đại biểu phát biểu thẳng, ngắn, đi đúng vào những vấn đề còn khác nhau; rõ chính kiến, rõ lập luận, rõ phương án xử lý. Đồng thời, cần cho ý kiến rõ dự án nào đã đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, thông qua; dự án nào còn phải tiếp tục hoàn thiện.

Đối với những dự án mà chính sách lớn còn nhiều ý kiến khác nhau, đánh giá tác động chưa đầy đủ, quan hệ với các luật khác chưa được xử lý thấu đáo hoặc điều kiện thực hiện chưa bảo đảm, cần mạnh dạn đề nghị tiếp tục hoàn thiện.

“Không lấy tiến độ thay cho chất lượng; không lấy số lượng luật được thông qua làm thước đo thành công của công tác lập pháp”, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị, ngay sau hội nghị, các cơ quan chủ trì soạn thảo, cơ quan chủ trì thẩm tra khẩn trương tiếp thu, hoàn thiện hồ sơ; báo cáo giải trình phải rõ ý kiến nào đã tiếp thu, ý kiến nào chưa tiếp thu và vì sao.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị hội nghị cùng thống nhất một quan điểm xuyên suốt cho công tác lập pháp của nhiệm kỳ: Quốc hội không làm luật để hoàn thành Chương trình lập pháp, mà làm luật để giải quyết vấn đề của thực tiễn, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân, tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực và mở đường cho phát triển.

Theo đó, thước đo cuối cùng không phải là thông qua được bao nhiêu luật, mà là sau khi luật được ban hành, bộ máy có vận hành tốt hơn không; người dân, doanh nghiệp có thuận lợi hơn không; nguồn lực xã hội có được giải phóng không; năng lực quản trị quốc gia có được nâng lên không.

“Một đạo luật tốt phải chắc từ chính sách, chặt trong quy định, thống nhất trong hệ thống, thông suốt khi thực thi”, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh.