Chủ động ứng dụng trí tuệ nhân tạo Trường học bắt nhịp xu thế dạy và học thời chuyển đổi số

Chủ động thích ứng

Sự xuất hiện của AI đã tạo điều kiện để người dạy tập trung nhiều hơn vào vai trò định hướng, dẫn dắt và truyền cảm hứng. Vì thế, việc chủ động tiếp cận và ứng dụng AI trở thành yêu cầu tất yếu đối với các cơ sở giáo dục. Ghi nhận tại một số trường học trên địa bàn thành phố Hà Nội cho thấy, các nhà trường đã chủ động tổ chức tập huấn cho cán bộ quản lý, giáo viên về kiến thức cơ bản cũng như cách sử dụng các công cụ AI trong giảng dạy.

Mới đây, Trường THCS Phúc Diễn, phường Phú Diễn đã tổ chức buổi tập huấn triển khai nội dung giáo dục trí tuệ nhân tạo (AI) dành cho cán bộ, giáo viên. Buổi tập huấn tập trung giới thiệu các văn bản chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đặc biệt là khung nội dung thí điểm giáo dục AI cho học sinh phổ thông, đồng thời hướng dẫn cách tích hợp AI vào giảng dạy theo hướng phát huy tính chủ động, khả năng phản biện của học sinh. Qua đó, đội ngũ giáo viên nâng cao nhận thức, sẵn sàng tiếp cận và vận dụng AI vào giảng dạy. Trao đổi về định hướng triển khai trên địa bàn, bà Bùi Thị Thu Thủy, Phó Trưởng phòng Văn hóa – Xã hội UBND phường Phú Diễn cho biết, việc đưa AI vào trường học là xu thế tất yếu, song cần được thực hiện có lộ trình, phù hợp với từng cấp học. “Quan điểm của chúng tôi là không chạy theo phong trào, mà chú trọng hiệu quả thực chất. Các nhà trường sẽ tăng cường tập huấn cho đội ngũ giáo viên để bảo đảm việc ứng dụng AI đi đúng hướng, phát huy được vai trò hỗ trợ trong dạy và học”, bà Thủy nhấn mạnh.

Không chỉ dừng lại ở việc trang bị cho giáo viên, nhiều nhà trường đã mạnh dạn triển khai thí điểm đưa AI trực tiếp vào quá trình học tập của học sinh. Tại Trường Tiểu học Dịch Vọng B, phường Cầu Giấy, việc thí điểm giáo dục trí tuệ nhân tạo được triển khai đồng bộ ở tất cả các khối lớp, thể hiện sự chủ động trong hiện thực hóa định hướng giáo dục hiện đại.

Nhà trường lựa chọn mỗi khối một lớp để triển khai, giáo viên chủ nhiệm xây dựng các chuyên đề tích hợp AI phù hợp với đặc điểm từng độ tuổi. Cách tiếp cận được thiết kế theo lộ trình phát triển năng lực rõ ràng: từ làm quen, nhận biết đến vận dụng và hình thành tư duy phản biện.

Ở khối lớp nhỏ, học sinh được tiếp cận AI thông qua các hoạt động trực quan, gần gũi trong môn học như Tiếng Việt hay Tự nhiên và Xã hội, giúp hình thành nhận thức ban đầu. Lên các khối lớp cao hơn, học sinh được hướng dẫn khai thác thông tin, đặt câu hỏi, sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ học tập thông qua các hoạt động trải nghiệm cụ thể.

Đến cuối cấp tiểu học, học sinh có thể vận dụng AI để thiết kế sản phẩm học tập, từ xây dựng nội dung đến trình bày hình ảnh. Song song với đó, nhà trường chú trọng giáo dục đạo đức AI, hướng dẫn học sinh bảo vệ dữ liệu cá nhân, tôn trọng bản quyền và sử dụng công nghệ có trách nhiệm.

Thay đổi tư duy – yếu tố then chốt

Dù công nghệ đóng vai trò quan trọng, nhưng yếu tố quyết định vẫn nằm ở con người. Thực tế cho thấy, không ít giáo viên còn e ngại khi tiếp cận AI, do lo lắng về việc thay đổi phương pháp giảng dạy hoặc thiếu kỹ năng sử dụng công nghệ.

Chính vì vậy, cùng với việc trang bị hạ tầng, các nhà trường đặc biệt chú trọng đến công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức, giúp đội ngũ giáo viên hiểu đúng về AI. Đây không phải là công cụ thay thế người thầy, mà là “trợ lý” hỗ trợ để nâng cao chất lượng giảng dạy.

Theo cô giáo Lê Thị Thái Anh, Phó Hiệu trưởng trường Tiểu học Dịch Vọng B, Ban Giám hiệu nhà trường xác định phải tiên phong, chủ động trong công tác chỉ đạo và định hướng chuyên môn, đặc biệt là việc tạo điều kiện cho giáo viên tiếp cận và triển khai các phương pháp giảng dạy hiện đại. Các thầy cô được hướng dẫn cách xây dựng Prompt AI trong việc thiết kế kế hoạch bài dạy, tạo đề kiểm tra – ôn tập, trò chơi học tập... hướng dẫn tạo logo lớp học, logo nhóm – tổ – khối bằng AI để xây dựng nên bản sắc riêng cho lớp học. Cùng với đó, việc ứng dụng AI trong việc hỗ trợ viết sáng kiến kinh nghiệm, cách tạo ảnh AI, video AI, nhân vật đồng hành ảo cũng được hướng dẫn giúp giáo viên minh họa bài giảng sinh động, tạo hứng thú học tập cho học sinh. Khi tư duy được thay đổi, giáo viên sẽ chủ động hơn, tạo nên những tiết học sinh động, hấp dẫn, thu hút học sinh.

Tại hội thảo Khung năng lực trí tuệ nhân tạo cho giáo viên ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong dạy học, Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam Lê Anh Vinh nhận định, các nghiên cứu quốc tế gần đây cho thấy, việc tích hợp AI hiệu quả vào giáo dục giúp các học sinh phát triển tư duy phản biện, sáng tạo và kĩ năng giải quyết vấn đề, giúp học sinh thích nghi tốt hơn với sự chuyển đổi không ngừng của công nghệ.

Bên cạnh những lợi ích rõ rệt, việc ứng dụng AI trong giáo dục cũng đặt ra không ít thách thức. Một trong những vấn đề được quan tâm là nguy cơ học sinh lạm dụng AI, phụ thuộc vào công cụ mà thiếu đi tư duy độc lập. Ngoài ra, việc đảm bảo tính chính xác của thông tin, bảo mật dữ liệu hay đạo đức trong sử dụng AI cũng là những nội dung cần được quan tâm. Nếu không có định hướng rõ ràng, AI có thể trở thành “con dao hai lưỡi”.

Vì vậy, các nhà trường không chỉ dừng lại ở việc đưa AI vào giảng dạy, mà còn cần xây dựng quy định, hướng dẫn cụ thể để học sinh sử dụng công nghệ một cách hiệu quả, có trách nhiệm. Đồng thời, tăng cường giáo dục kỹ năng số, kỹ năng tư duy phản biện để học sinh biết cách kiểm chứng thông tin, sử dụng AI đúng mục đích.

Trong thời gian tới, AI sẽ từng bước được tích hợp vào toàn bộ quá trình dạy và học, từ quản lý, giảng dạy đến đánh giá. Tuy nhiên, để làm được điều đó, cần sự vào cuộc đồng bộ của nhiều bên: cơ quan quản lý, nhà trường, giáo viên và cả phụ huynh, học sinh. Khi tất cả cùng chung nhận thức và hành động, AI sẽ thực sự trở thành “đòn bẩy” giúp giáo dục phát triển bền vững trong kỷ nguyên số.