Chống ngập tại Hà Nội: Từ hiệu quả trước mắt đến giải pháp lâu dài

Tuy nhiên, để giải quyết căn cơ bài toán thoát nước, Hà Nội vẫn cần một lộ trình đầu tư dài hạn nhằm hoàn thiện hệ thống hạ tầng theo quy hoạch.

Các công trình chống ngập bước đầu phát huy hiệu quả

Đại lộ Thăng Long là một trong những tuyến trước đây có nhiều vị trí thường xuyên xảy ra ngập úng mỗi khi có mưa lớn. Sau khi các công trình chống ngập đi vào vận hành, tình trạng này đã cơ bản được khắc phục. Việc lưu thông của người dân diễn ra an toàn, thuận lợi.

Để xử lý tình trạng ngập úng trên tuyến Đại lộ Thăng Long, thành phố đã triển khai lệnh xây dựng khẩn cấp đối với 6 hạng mục tiêu thoát nước, gồm các trạm bơm Cầu Ngà 1, Cầu Ngà 3, Bắc An Khánh, Đồng Tép, rãnh hình thang Đại lộ Thăng Long và cửa phai Lam Khánh. Các hạng mục được thi công khẩn trương và hoàn thành đồng bộ trước mùa mưa năm nay, góp phần nâng cao năng lực tiêu thoát nước cho toàn khu vực.

Theo ông Đinh Quang Huy, Trưởng phòng Công nghệ và Quản lý hệ thống, Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật thành phố Hà Nội, lệnh xây dựng khẩn cấp được triển khai từ cuối tháng 12-2025 và hoàn thành ngày 30-6-2026. Qua các trận mưa vừa qua cho thấy, những vị trí trước đây thường xuyên bị ngập úng nay đã được giảm tải đáng kể, hầu như không còn xuất hiện các điểm ngập như trước.

Cùng với hệ thống trạm bơm, các dự án hồ điều hòa mới được đưa vào vận hành cũng đang từng bước khẳng định vai trò điều tiết nước mưa, giảm áp lực cho hệ thống thoát nước đô thị.

Hồ Đồng Bông 2, phường Đại Mỗ có dung tích chứa khoảng 600.000m³ nước, kết nối với kênh chính của trạm bơm Đồng Bông 2 để tiêu nước ra sông Nhuệ. Hiện mực nước trong hồ mới ở khoảng cao trình 1,5m, vẫn còn dung tích dự phòng lớn để tiếp tục chứa nước khi xuất hiện các trận mưa có cường độ cao hoặc kéo dài. Ông Nguyễn Thanh Quang, Cán bộ BQL Dự án đầu tư xây dựng công trình hạ tầng kỹ thuật và nông nghiệp thành phố Hà Nội cho biết: “Từ tháng 5, tháng 6 và đầu tháng 7 có rất nhiều trận mưa lớn, hồ đã phát huy hiệu quả. Trước kia đường Tố Hữu xuất hiện điểm ngập khi có mưa lớn, nhưng từ đầu mùa đến giờ chưa xảy ra tình trạng ngập”.

Trong khi đó, hồ điều hòa Phú Đô - công trình có quy mô lớn nhất trong 5 dự án hồ điều hòa mới của thành phố cũng đang phát huy hiệu quả trong việc giảm ngập cho khu vực phía Tây. Với diện tích mặt nước hơn 31ha, dung tích điều tiết khoảng 930.000m³, công trình sẽ góp phần giải quyết 8 điểm ngập úng tại khu vực Mỹ Đình, Từ Liêm, Lê Đức Thọ...

Theo ông Lê Quang Vinh, Quản lý dự án hồ Phú Đô – BQL Dự án đầu tư xây dựng công trình hạ tầng kỹ thuật và nông nghiệp thành phố Hà Nội: Theo đơn vị quản lý dự án, trước đây khu vực Mỹ Đình sau mỗi trận mưa lớn phải mất khoảng 2-3 giờ mới tiêu thoát hết nước. Hiện nay, sau khi hồ đi vào hoạt động, thời gian tiêu thoát đã rút xuống còn khoảng 30-35 phút.

Đến thời điểm này, 10 công trình chống ngập khẩn cấp gồm 5 hồ điều hòa đào mới với tổng dung tích chứa trên 2,7 triệu m³ nước cùng 5 dự án đầu tư nâng cấp hạ tầng thoát nước và 22 hạng mục chống úng ngập cục bộ trên các tuyến phố trung tâm đã bước đầu phát huy hiệu quả ngay trong mùa mưa năm nay. Kết quả này không chỉ góp phần giảm thiểu tình trạng ngập úng tại nhiều khu vực trọng điểm, mà còn tạo nền tảng để Hà Nội từng bước hoàn thiện hệ thống hạ tầng thoát nước, nâng cao năng lực ứng phó với những diễn biến thời tiết cực đoan trong thời gian tới.

Lộ trình gỡ "điểm nghẽn" thoát nước

Các trận mưa lớn vừa qua cũng được xem là "phép thử" đối với hệ thống thoát nước Hà Nội mới được đầu tư. Kết quả bước đầu cho thấy các dự án chống ngập đã phát huy hiệu quả, song bài toán úng ngập vẫn chưa thể giải quyết dứt điểm. Thành phố dự kiến cần 132 nghìn tỷ đồng đầu tư cho hệ thống thoát nước.

Theo Sở Xây dựng Hà Nội, các dự án khẩn cấp và chống úng ngập cục bộ đã tác động đến khoảng 120 trong tổng số 220 điểm úng ngập được xác định trên địa bàn thành phố. Tuy nhiên, nhiều khu vực khác vẫn phải chờ hệ thống thoát nước tả Nhuệ, hữu Nhuệ, Bắc sông Hồng và các hạng mục hoàn thiện theo quy hoạch.

Theo ông Lê Văn Du, Trưởng phòng Quản lý hạ tầng cấp thoát nước, Sở Xây dựng Hà Nội, với 10 dự án thoát nước đầu từ xây dựng khẩn cấp có tác động đến nhiều địa điểm úng ngập. Song song với đầu tư xây dựng khẩn cấp, các dự án đầu tư công theo quy hoạch sẽ tiếp tục được đẩy nhanh tiến độ để đảm bảo từng bước hoàn thiện hệ thống thoát nước theo đúng quy hoạch được duyệt, tăng khả năng kết nối, đảm bảo yếu tố thoát nước cho Hà Nội. Đáp ứng yêu cầu hiện tại, cũng như phát triển đô thị trong tương lai.

Tại phiên chất vấn của HĐND thành phố giữa tháng 7 vừa qua, ông Nguyễn Trọng Kỳ Anh, Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội cho biết, hệ thống thoát nước hiện mới đáp ứng khoảng 20% công suất theo yêu cầu. Hệ thống hồ điều hòa và các công trình thoát nước cũng mới được đầu tư khoảng 20%, riêng diện tích hồ điều hòa mới đạt khoảng 18% so với quy hoạch.

Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc chia sẻ: “Theo định hướng quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm, tổng diện tích hồ điều hòa của Hà Nội sẽ đạt hơn 8.000 ha, tăng khoảng 20-25% so với quy hoạch trước đây nhằm nâng cao năng lực tiêu thoát nước”.

Để giải quyết các "điểm nghẽn" về úng ngập, thành phố đang điều chỉnh quy hoạch thoát nước và cập nhật cao độ nền. Dự kiến trong tháng 10, sau khi quy hoạch được phê duyệt, Hà Nội sẽ ban hành Đề án thoát nước khu vực đô thị tập trung giai đoạn 2026-2030.

Theo lãnh đạo UBND thành phố Hà Nội, công suất các trạm bơm đầu mối sẽ được nâng lên khoảng 774m³/giây, diện tích hồ điều hòa đạt khoảng 1.250ha. Tổng nhu cầu vốn dự kiến khoảng 132.000 tỷ đồng, gồm khoảng 32.000 tỷ đồng từ ngân sách và 100.000 tỷ đồng từ nguồn ngoài ngân sách.

Thành phố Hà Nội sẽ chuyển từ bố trí vốn theo từng dự án sang bố trí theo từng nhiệm vụ, từng lưu vực và từng nguồn vốn; ưu tiên đầu tư các công trình hạ tầng khung, công trình đầu mối và công trình liên lưu vực. Đồng thời, thành phố sẽ xử lý dứt điểm trong năm 2026 đối với 26/52 khu đô thị chưa hoàn thành bàn giao hạ tầng. Trường hợp chủ đầu tư không thực hiện đúng trách nhiệm sẽ bị xem xét hạn chế giao dự án mới hoặc công khai vi phạm.