Chống gian lận thi cử: Trộn thí sinh, lắp camera chỉ là giải pháp hỗ trợ

Hai đề xuất tăng cường giám sát

Tại Hội nghị tổng kết công tác tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 và chuẩn bị cho kỳ thi năm 2027, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Phạm Ngọc Thưởng yêu cầu nhìn nhận thẳng thắn những hạn chế, sai phạm, xác định rõ nguyên nhân và trách nhiệm của từng tổ chức, cá nhân để có giải pháp khắc phục, không để tái diễn những vi phạm tương tự.

Thực hiện Chỉ thị số 37/CT-TTg ngày 20-10-2026 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường phòng, chống gian lận thi cử, kiểm tra, đánh giá trong giáo dục và đào tạo, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang rà soát, nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Quy chế thi tốt nghiệp THPT. Theo ông Huỳnh Văn Chương, Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng (Bộ Giáo dục và Đào tạo), các giải pháp tập trung vào phòng ngừa tiêu cực ngay từ khâu chuẩn bị, tăng cường ứng dụng công nghệ, kiểm tra chéo và giám sát trong toàn bộ quy trình tổ chức thi.

Đáng chú ý, Bộ đang nghiên cứu bổ sung hệ thống camera giám sát tại các phòng thi và khu vực thi, sử dụng máy quét cầm tay, thiết bị kiểm tra an ninh nhằm phát hiện, ngăn chặn việc đưa thiết bị trái phép vào phòng thi. Dữ liệu camera được lưu trữ, quản lý theo quy định, phục vụ hậu kiểm, xác minh khi xuất hiện dấu hiệu bất thường hoặc thông tin tố giác.

Cùng với đó, Bộ xem xét điều chỉnh cách bố trí điểm thi theo hướng tăng cường trộn thí sinh của các trường khác nhau tại cùng một điểm thi. Trường hợp không thể bố trí xen kẽ, địa phương phải xin ý kiến Ban Chỉ đạo thi cấp tỉnh trước khi quyết định.

Về nội dung này, Đại tá Nguyễn Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục An ninh chính trị nội bộ (A03, Bộ Công an) cho rằng, việc bố trí học sinh cùng trường tại một địa điểm có thể tạo điều kiện cho hành vi trao đổi bài. Những khâu như đánh số báo danh, phân công giám thị cũng tiềm ẩn nguy cơ bị can thiệp nếu quy trình thiếu chặt chẽ. Vì vậy, ông đề xuất không bố trí giáo viên coi thi môn mình giảng dạy, hạn chế phân công thư ký là người của trường có thí sinh dự thi, đồng thời tránh tình trạng thí sinh cùng trường thi chung phòng hoặc cùng điểm thi.

Ngoài ra, Bộ tiếp tục siết chặt việc lựa chọn, bố trí và quản lý cán bộ tham gia tổ chức thi, chấm thi; tăng cường kiểm tra, giám sát thực chất, xử lý nghiêm sai phạm. Giảng viên các cơ sở giáo dục đại học tiếp tục được cử tham gia giám sát tại các điểm thi. Bộ cũng chú trọng giáo dục pháp luật, đạo đức cho học sinh, bồi dưỡng trách nhiệm nghề nghiệp cho đội ngũ nhà giáo và công bố kết quả thi để xã hội tham gia giám sát, phát hiện những dấu hiệu bất thường qua phân tích phổ điểm.

Công nghệ hỗ trợ, con người quyết định

Các giải pháp phòng chống gian lận thi cử mà Bộ Giáo dục và Đào tạo đang nghiên cứu nhận được sự đồng tình của nhiều giáo viên, chuyên gia và phụ huynh. Tuy nhiên, bên cạnh yêu cầu tăng cường giám sát, các ý kiến cũng lưu ý cần tính đến điều kiện thực tế của từng địa phương.

Thầy Hoàng Gia Cường, Tổ trưởng tổ Toán, Trường THPT Nguyễn Trãi (Ba Đình) cho biết, Hà Nội đã thực hiện trộn thí sinh trong kỳ thi tuyển sinh lớp 10 và kỳ thi tốt nghiệp THPT từ nhiều năm nay. Thí sinh được trộn theo cụm trường, giáo viên ở cụm này được điều động đến coi thi tại cụm khác nhằm hạn chế tình trạng giáo viên coi thi học sinh của chính trường mình.

Theo thầy Hoàng Gia Cường, trộn thí sinh là giải pháp cần thiết để tăng tính khách quan, nhưng không thể thay thế trách nhiệm của cán bộ làm nhiệm vụ. Mỗi cá nhân tham gia tổ chức thi phải ý thức rõ vi phạm quy chế thi cũng đồng nghĩa với vi phạm pháp luật. Những trường hợp vi phạm cần được xử lý nghiêm để răn đe, phòng ngừa.

Tuy nhiên, việc trộn thí sinh giữa các trường trên diện rộng cũng cần được cân nhắc, nhất là ở khu vực nông thôn, miền núi, nơi trường học cách xa nhau, giao thông còn khó khăn. Chị Nguyễn Thị Thanh, phụ huynh học sinh lớp 12 cho rằng, Hà Nội có địa bàn thuận lợi, có hệ thống bản đồ điểm thi GIS hỗ trợ chỉ dẫn, nhưng tại các tỉnh miền núi, việc đi lại của học sinh không hề dễ dàng. Nếu phải di chuyển xa, các gia đình có thể phát sinh thêm chi phí đi lại, ăn ở. Vì vậy, cần hài hòa giữa yêu cầu phòng ngừa tiêu cực và điều kiện thực tế của từng địa phương.

Về giải pháp lắp camera, thầy Trần Mạnh Tùng, giáo viên toán tại Hà Nội cho rằng, đây là biện pháp cấp thiết và khả thi. Sau khi công bố kết quả thi, những thông tin về phổ điểm bất thường (nếu có) tại một số địa phương thường đặt ra nghi vấn. Tuy nhiên, nếu phòng thi không có camera, việc xác minh tiêu cực có thể gặp khó khăn do thiếu dữ liệu hình ảnh để đối chiếu. Do đó, ngoài trộn thí sinh, cần tăng cường an ninh, bảo mật và giám sát trực tiếp quá trình làm bài.

Thầy Hoàng Gia Cường cũng đánh giá camera có ưu điểm là tăng tính công khai, minh bạch, tạo căn cứ xác minh sai phạm nếu có; nhưng việc lắp đặt cần được tính toán kỹ về vị trí, góc quan sát để vừa bảo đảm giám sát, vừa không tạo kẽ hở cho việc sử dụng thiết bị ghi hình trái phép, đưa đề thi ra ngoài.

Để kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2027 diễn ra nghiêm túc, khách quan, công bằng, không thể chỉ trông chờ vào một vài giải pháp riêng lẻ, mà cần thực hiện đồng bộ từ hoàn thiện quy chế, bố trí điểm thi, lựa chọn và tập huấn cán bộ đến tăng cường thiết bị giám sát, kiểm tra chéo, hậu kiểm và phát huy vai trò giám sát của xã hội. Tuy nhiên, yếu tố quyết định vẫn là con người. Khi mỗi cán bộ, giáo viên, nhân viên tham gia tổ chức thi có ý thức trách nhiệm, đạo đức nghề nghiệp và tinh thần thượng tôn pháp luật; thí sinh nghiêm túc chấp hành quy chế thi, thì các quy định và công cụ kỹ thuật mới thực sự phát huy hiệu quả.