Kinh tế

"Chợ số" không chỉ là những tấm mã QR

Nội dung: Đỗ Duẩn - Thiết kế: Đức Hà • 05/08/2026 - 10:16

Thanh toán không dùng tiền mặt đã trở thành xu thế tất yếu của đời sống hiện đại. Điều đáng nói hôm nay không còn là việc đưa mã QR vào chợ truyền thống, mà là cách một địa phương lựa chọn chuyển đổi số để xây dựng không gian thương mại văn minh, minh bạch và chuyên nghiệp hơn. Tại xã Ô Diên, hai mô hình "Chợ số thông minh, văn minh thương mại" và "Tuyến đường thanh toán không dùng tiền mặt" đang cho thấy giá trị của chuyển đổi số bắt đầu từ sự thay đổi trong nhận thức của người bán và người mua.

Thanh toán không dùng tiền mặt đã trở thành xu thế tất yếu của đời sống hiện đại. Điều đáng nói hôm nay không còn là việc đưa mã QR vào chợ truyền thống, mà là cách một địa phương lựa chọn chuyển đổi số để xây dựng không gian thương mại văn minh, minh bạch và chuyên nghiệp hơn. Tại xã Ô Diên (Hà Nội), hai mô hình "Chợ số thông minh, văn minh thương mại" và "Tuyến đường thanh toán không dùng tiền mặt" đang cho thấy giá trị của chuyển đổi số bắt đầu từ sự thay đổi trong nhận thức của người bán và người mua.

Nếu cách đây vài năm, việc quét mã QR để thanh toán còn là trải nghiệm mới với nhiều người thì đến nay, đó đã trở thành một phần quen thuộc trong cuộc sống. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, người dân có thể thanh toán tiền điện, tiền nước, mua sắm, gọi xe hay trả tiền cho một ly cà phê chỉ trong vài giây.

Xu hướng ấy cũng dần lan tỏa đến các khu chợ truyền thống. Bởi vậy, nếu chỉ nhìn vào những tấm mã QR đặt trước mỗi gian hàng, sẽ khó nhận ra điểm khác biệt trong mô hình mà Ô Diên đang triển khai. Điều địa phương hướng tới không đơn thuần là mở rộng hình thức thanh toán điện tử. Mục tiêu lớn hơn là xây dựng một môi trường thương mại văn minh, nơi công nghệ trở thành công cụ để nâng cao chất lượng hoạt động kinh doanh, thay đổi phong cách phục vụ và tạo dựng niềm tin đối với người tiêu dùng.

Tại chợ Gối, cùng với việc triển khai thanh toán không dùng tiền mặt, các hộ kinh doanh được vận động thực hiện niêm yết giá công khai, bán đúng giá, đúng chất lượng; không kinh doanh hàng giả, hàng kém chất lượng, hàng hóa không rõ nguồn gốc; chấp hành nghiêm các quy định về an toàn thực phẩm, vệ sinh môi trường, phòng cháy, chữa cháy và giữ gìn an ninh trật tự.

Không chỉ dừng ở những quy định mang tính bắt buộc, mô hình còn hướng tới xây dựng phong cách ứng xử văn minh trong kinh doanh. Một lời chào niềm nở, sự tư vấn tận tình hay thái độ sẵn sàng hỗ trợ khách hàng khi lần đầu sử dụng thanh toán điện tử cũng được xem là một phần của chất lượng dịch vụ.

Đó là lý do “chợ số” ở Ô Diên không chỉ được hiểu là một khu chợ có mã QR, mà là một không gian thương mại đang từng bước thay đổi từ cách giao dịch đến cách phục vụ.

Bà Bùi Thị Thu Hằng, Phó Chủ tịch UBND xã Ô Diên cho biết: Thanh toán không dùng tiền mặt không còn là điều mới nhưng để hình thành được thói quen sử dụng thường xuyên trong cộng đồng vẫn cần sự đồng hành của chính quyền, các tổ chức tín dụng và đặc biệt là sự chủ động của chính các hộ kinh doanh. Bà Hằng cho rằng, chuyển đổi số chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi người dân và tiểu thương coi đó là một phần trong hoạt động hằng ngày, chứ không chỉ dừng lại ở việc đăng ký tài khoản hay cài đặt mã QR.

"Chúng tôi mong muốn các hộ kinh doanh sử dụng thường xuyên các phương thức thanh toán điện tử trong hoạt động mua bán, đồng thời tích cực vận động khách hàng thay đổi thói quen sử dụng tiền mặt. Khi người bán và người mua cùng đồng hành, chuyển đổi số mới thực sự đi vào cuộc sống", bà Hằng chia sẻ.

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Ô Diên, cùng với việc ứng dụng công nghệ, địa phương xác định xây dựng văn hóa kinh doanh mới là mục tiêu lâu dài. Mỗi hộ kinh doanh không chỉ cần thực hiện đúng các quy định của pháp luật mà còn phải coi sự trung thực, thái độ phục vụ và uy tín với khách hàng là nền tảng để phát triển bền vững.

Để mô hình phát huy hiệu quả, các ngân hàng đã phối hợp với chính quyền địa phương trực tiếp hướng dẫn các hộ kinh doanh mở tài khoản, cài đặt ứng dụng và sử dụng mã QR. Quá trình đồng hành này giúp nhiều tiểu thương, đặc biệt là những người lớn tuổi, từng bước làm quen với phương thức giao dịch mới mà không còn cảm thấy e ngại.

Là một trong những hộ kinh doanh trên tuyến đường Phan Xích, ông Nguyễn Văn Hải nhìn nhận, điều thuận lợi nhất mà thanh toán không dùng tiền mặt mang lại chính là sự nhanh chóng và tiện lợi trong mỗi giao dịch. Theo ông, trước đây không ít lần khách hàng không mang đủ tiền mặt hoặc người bán không có tiền lẻ để trả lại, khiến việc mua bán mất nhiều thời gian. Từ khi sử dụng mã QR, những bất tiện ấy gần như không còn.

"Chỉ cần khách quét mã là giao dịch hoàn thành ngay. Nhanh hơn, chính xác hơn và cũng minh bạch hơn cho cả người bán lẫn người mua", ông Vân chia sẻ.

Sau thời gian được ngân hàng và chính quyền địa phương hướng dẫn cài đặt, sử dụng các phương thức thanh toán điện tử, nhiều tiểu thương nhận thấy chuyển đổi số không hề phức tạp như suy nghĩ ban đầu. Ngược lại, đây là công cụ giúp việc kinh doanh thuận lợi hơn, giảm thời gian giao dịch và tạo sự chuyên nghiệp trong mắt khách hàng. Duy trì việc sử dụng thanh toán không dùng tiền mặt, thực hiện niêm yết giá công khai, kinh doanh đúng quy định và xây dựng phong cách phục vụ thân thiện để cùng địa phương phát triển mô hình.

Trong những buổi đi chợ, thay vì phải chuẩn bị tiền mặt hay lo thiếu tiền lẻ, nhiều người lựa chọn quét mã để thanh toán. Với những người chưa quen sử dụng điện thoại thông minh, các tiểu thương sẵn sàng hướng dẫn từng bước, từ thao tác mở ứng dụng đến hoàn tất giao dịch. Chính sự kiên nhẫn ấy giúp khoảng cách giữa công nghệ và đời sống được rút ngắn.

Điều đáng ghi nhận là dù phương thức thanh toán thay đổi, những giá trị vốn làm nên sức sống của chợ truyền thống vẫn được giữ nguyên. Người bán vẫn nhớ tên khách quen, những cuộc trò chuyện ngắn bên quầy hàng vẫn diễn ra, sự gần gũi và thân tình vẫn hiện hữu trong từng phiên chợ.

Có chăng, sự khác biệt nằm ở chỗ những giá trị ấy đang được nâng đỡ bởi một phương thức giao dịch hiện đại hơn. Không ít người dân cho rằng mô hình không chỉ mang lại sự thuận tiện mà còn giúp họ yên tâm hơn khi mua sắm. Giá cả được niêm yết rõ ràng, giao dịch minh bạch việc thanh toán nhanh chóng khiến trải nghiệm đi chợ trở nên dễ dàng và văn minh hơn.

Bà Nguyễn Thị Hường người dân xã Ô Diên cho biết: "Đi chợ bây giờ vẫn là gặp những người bán quen, vẫn hỏi han như mọi ngày, chỉ khác là mọi giao dịch diễn ra nhanh gọn hơn. Công nghệ khiến việc mua bán thuận tiện, còn sự chân tình của người bán mới là điều khiến chúng tôi muốn quay lại."

Từ những thay đổi tưởng chừng rất nhỏ ấy, Ô Diên đang từng bước xây dựng diện mạo mới cho thương mại truyền thống. Điểm khởi đầu không phải là công nghệ. Điểm khởi đầu là sự thay đổi trong nhận thức. Khi mỗi hộ kinh doanh sẵn sàng đổi mới, mỗi người dân chủ động tiếp cận phương thức giao dịch hiện đại và chính quyền đóng vai trò đồng hành, chuyển đổi số sẽ không còn là khẩu hiệu hay phong trào nhất thời.

Với Ô Diên, "chợ số" không được tạo nên bởi những tấm mã QR. "Chợ số" được tạo nên từ niềm tin của người dân, sự chủ động của các hộ kinh doanh và quyết tâm xây dựng một môi trường thương mại văn minh, minh bạch, đáp ứng yêu cầu phát triển trong thời kỳ kinh tế số. Đó cũng là giá trị bền vững nhất mà mô hình hướng tới, để chợ truyền thống không đứng ngoài dòng chảy phát triển, mà tiếp tục là không gian giao thương gần gũi, hiện đại và giàu bản sắc trong đời sống cộng đồng.

Nội dung: Đỗ Duẩn | Thiết kế: Đức Hà