Chia sẻ kinh nghiệm ứng dụng AI trong xây dựng và thi hành pháp luật

Đây là quan điểm của Bộ trưởng Bộ Tư pháp Việt Nam Hoàng Thanh Tùng tại Diễn đàn Pháp luật ASEAN 2026 với chủ đề “Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong công tác xây dựng và thi hành pháp luật trong kỷ nguyên số”, diễn ra trong hai ngày 18 và 19-8 tại Hà Nội.

Xác định rõ phạm vi ứng dụng, trách nhiệm của cơ quan sử dụng

Theo Bộ trưởng Bộ Tư pháp Việt Nam Hoàng Thanh Tùng, AI không có biên giới, điều đó đòi hỏi các cơ quan pháp luật và tư pháp phải tăng cường hợp tác quốc tế, chia sẻ kinh nghiệm và cùng xây dựng những cách tiếp cận có khả năng tương thích, tôn trọng sự khác biệt nhưng vẫn hướng tới các giá trị chung.

“Công nghệ được sinh ra từ mã lệnh, nhưng pháp luật được hình thành từ các giá trị văn hóa và nhân bản. Trí tuệ nhân tạo có thể giúp chúng ta soạn thảo một đạo luật nhanh hơn, nhưng chỉ có “trí tuệ con người” và “trách nhiệm quốc gia” mới quyết định đạo luật đó mang lại công bằng và phồn vinh cho xã hội hay không”, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh.

Trình bày tham luận, ông Lê Tuấn Phong, Phó Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, Bộ Tư pháp Việt Nam đề xuất, cần xây dựng các nguyên tắc và hướng dẫn thống nhất về việc sử dụng AI trong hoạt động xây dựng và thi hành pháp luật, trong đó xác định rõ phạm vi ứng dụng, trách nhiệm của cơ quan sử dụng, cơ chế kiểm soát chất lượng, bảo đảm tính minh bạch, khả năng giải trình và nguyên tắc "con người quyết định cuối cùng".

Để xây dựng hệ sinh thái dữ liệu pháp luật quốc gia kết hợp bộ dữ liệu chuyên ngành đạt chuẩn (AI-ready data), cần đẩy nhanh việc chuẩn hóa, số hóa và kết nối các cơ sở dữ liệu về văn bản quy phạm pháp luật, hồ sơ xây dựng luật, báo cáo đánh giá tác động, điều ước quốc tế, án lệ, kết quả theo dõi thi hành pháp luật, dữ liệu thủ tục hành chính và các nguồn dữ liệu có liên quan.

Trong nghiên cứu phát triển Trợ lý AI chuyên ngành pháp luật Việt Nam, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các mô hình AI đa mục đích, Việt Nam cần từng bước phát triển một mô hình AI chuyên biệt được huấn luyện trên dữ liệu pháp luật chính thống của Việt Nam. Trợ lý AI này có thể hỗ trợ các cơ quan nhà nước trong nghiên cứu, soạn thảo, rà soát, hợp nhất, pháp điển, kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật, tổng hợp ý kiến góp ý và theo dõi thi hành pháp luật.

Bên cạnh đó, cần ưu tiên ứng dụng AI theo toàn bộ vòng đời của văn bản quy phạm pháp luật, từ khâu nhận diện vấn đề chính sách, xây dựng chính sách, đánh giá tác động, soạn thảo, lấy ý kiến, thẩm định, ban hành, tổ chức thi hành, theo dõi và đánh giá hiệu quả thực hiện pháp luật…

Theo ông Trần Anh Tú, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp công nghệ thông tin, Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam, hiện nay, Bộ Khoa học và Công nghệ đang dự thảo Chiến lược chuyển đổi AI quốc gia và đang hoàn thiện theo hướng chuyển từ các ứng dụng riêng lẻ sang chuyển đổi có hệ thống, lấy con người làm trung tâm và quản trị theo rủi ro.

Ông Trần Anh Tú cho biết, có bốn nhóm công việc AI có thể hỗ trợ là rà soát hệ thống văn bản (xác định văn bản liên quan, so sánh phiên bản, cảnh báo dấu hiệu mâu thuẫn, chồng chéo); rút ngắn vòng phản hồi (rút ngắn vòng phản hồi giữa xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật); tổng hợp dữ liệu thi hành (tổng hợp phản ánh của người dân, doanh nghiệp; nhận diện sớm đối tượng chịu tác động, chi phí tuân thủ); nâng cao khả năng tiếp cận (nâng cao khả năng tiếp cận pháp luật thông qua tìm kiếm, tóm tắt và đối sánh)…

Ông Trần Thế Trung, Viện trưởng Viện nghiên cứu Công nghệ FPT, Giám đốc Khoa học Công ty FPT Smart Cloud cho biết, hệ thống FPT AI Agents đã được triển khai trên Cổng thông tin điện tử Bộ Tài chính để hỗ trợ người dân tra cứu, hỏi đáp các quy định pháp luật trong lĩnh vực tài chính.

Hệ thống FPT AI Agents được đưa vào phục vụ người dân từ tháng 5-2026 và tiếp nhận hàng nghìn lượt câu hỏi mỗi tháng. FPT AI Agents cũng được triển khai ở chế độ thoại, tiếp nhận cuộc gọi của người dân qua số điện thoại hỗ trợ để giải đáp các câu hỏi liên quan đến chính sách, pháp luật về thuế...

Chuyển từ "quản lý AI" sang "quản trị AI"

Trao đổi với báo chí bên lề Diễn đàn, ông Nguyễn Hữu Huyên, Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế, Bộ Tư pháp Việt Nam cho biết, đối với Bộ Tư pháp, AI đã hỗ trợ rất nhiều trong các hoạt động, từ rà soát văn bản, phát hiện chồng chéo, mâu thuẫn, cho đến hệ thống hóa văn bản, pháp điển hóa và hỗ trợ soạn thảo.

“Chúng tôi đang bàn với các nước ASEAN sau Diễn đàn này sẽ phát triển thành một sáng kiến về tăng cường ứng dụng AI trong xây dựng và thực thi pháp luật ở khu vực. Đồng thời, tiến tới tham gia xây dựng khuôn khổ pháp lý của ASEAN về AI, giống như mô hình của EU và nhiều nước hiện nay đã có luật chung về AI cho toàn khối”, ông Nguyễn Hữu Huyên cho biết.

Hiện nay, nhiều quốc gia đã chuyển từ tư duy "quản lý AI" sang "quản trị AI", lấy quản trị rủi ro, khuyến khích đổi mới sáng tạo và bảo vệ lợi ích công làm nền tảng trong quá trình xây dựng và hoàn thiện pháp luật.

Trong bối cảnh ASEAN đang bước sang năm thứ hai triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, việc tăng cường hợp tác giữa các quốc gia thành viên trong xây dựng khuôn khổ pháp lý và quản trị AI có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy chuyển đổi số và phát triển bền vững của khu vực.

Trong ngày làm việc thứ nhất, Diễn đàn đã ghi nhận nhiều ý kiến, khuyến nghị và sáng kiến có giá trị nhằm thúc đẩy ứng dụng AI trong công tác xây dựng và thi hành pháp luật; kinh nghiệm về hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, phát triển hạ tầng số, nâng cao năng lực số cho đội ngũ cán bộ pháp luật và tư pháp, cũng như thúc đẩy hợp tác giữa các quốc gia ASEAN và các đối tác quốc tế trong quản trị AI.

Các đại biểu tham dự cũng đánh giá cao sáng kiến của Bộ Tư pháp Việt Nam trong việc tổ chức Diễn đàn và cho rằng đây là cơ chế hợp tác thiết thực giúp các cơ quan pháp luật và tư pháp trong khu vực trao đổi chính sách, chia sẻ thực tiễn tốt và tăng cường phối hợp trước những vấn đề pháp lý mới phát sinh từ sự phát triển nhanh chóng của công nghệ số và trí tuệ nhân tạo.