Châu Á - điểm sáng trong bức tranh đầu tư toàn cầu

Năm 2025, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) toàn cầu tăng 6% so với năm trước, đạt 1.600 tỷ USD, sau hai năm liên tiếp suy giảm, dù đà phục hồi vẫn còn mong manh và phân bổ không đồng đều. UNCTAD cho biết, Mỹ vẫn là nước có dòng vốn FDI đầu tư ra nước ngoài lớn nhất thế giới, tiếp theo là Nhật Bản và Trung Quốc. Ba nền kinh tế này chiếm gần một nửa tổng dòng vốn đầu tư ra toàn cầu, phản ánh vai trò ngày càng lớn của khu vực châu Á trong dòng vốn xuyên biên giới. Trong bức tranh chung về đầu tư FDI trên bình diện toàn cầu, châu Á đang nổi lên là khu vực tiếp nhận FDI lớn nhất thế giới, đạt 644 tỷ USD. Đáng chú ý, Đông Nam Á đã vượt Đông Á để trở thành tiểu vùng thu hút FDI lớn nhất trong khu vực, trong khi Ấn Độ ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng 44%, đạt 39 tỷ USD.

Đầu tư vào các nền kinh tế châu Á đang tập trung mạnh vào nâng cấp công nghiệp, chuyển đổi số và đầu tư xanh, qua đó trở thành động lực chính của xu hướng đầu tư mới. Đầu tư vào hạ tầng số cũng tăng mạnh, với vốn đầu tư mới vào lĩnh vực này tăng hơn 80%, chủ yếu nhờ các dự án trung tâm dữ liệu quy mô lớn.

Tuy nhiên, không phải tất cả các nền kinh tế đang phát triển đều hưởng lợi từ làn sóng đầu tư mới. Các quốc gia thu nhập thấp và thu nhập trung bình thấp chỉ thu hút khoảng 10% tổng vốn đầu tư vào các ngành chiến lược, thấp hơn nhiều so với mức trên 20% ở các lĩnh vực truyền thống. Điều này có nguy cơ khiến họ bị bỏ lại phía sau trong các chuỗi giá trị toàn cầu mới. Đồng thời, đầu tư vào các ngành sản xuất truyền thống ngoài các lĩnh vực chiến lược đã giảm 17% so với giai đoạn trước đại dịch Covid-19, trong khi tại các nước thu nhập thấp mức giảm lên tới 70%, ảnh hưởng đến các ngành như dệt may, hàng tiêu dùng, nông nghiệp và sản xuất phương tiện vận tải truyền thống.

Năm lĩnh vực then chốt được coi là những động lực tăng trưởng mới của toàn cầu là hạ tầng AI, công nghệ AI, bán dẫn, khoáng sản chiến lược, công nghệ phục vụ chuyển đổi năng lượng và các công nghệ tiên tiến khác - với mức đầu tư tăng hơn 5 lần, từ 109 tỷ USD năm 2020 lên 576 tỷ USD năm 2025. Riêng hạ tầng AI là lĩnh vực thu hút vốn lớn nhất với 341 tỷ USD trong năm 2025, trong khi ngành bán dẫn tăng trưởng nhanh nhất, với tốc độ tăng trưởng kép hằng năm đạt 54% trong giai đoạn 2020-2025.

Trong xu thế phát triển chung đó, Trung Quốc vẫn tiếp tục duy trì vị thế là một trong những trung tâm đầu tư lớn nhất thế giới cả ở chiều vào và chiều ra. Cụ thể, cơ cấu FDI vào Trung Quốc đang chuyển dịch từ mở rộng quy mô sang nâng cao chất lượng, với dòng vốn ngày càng tập trung vào sản xuất công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và các ngành dịch vụ hiện đại. Ở lĩnh vực khoáng sản chiến lược, Trung Quốc tiếp tục dẫn đầu về đầu tư ra nước ngoài và giữ vai trò then chốt trong năng lực chế biến toàn cầu, trong khi nhiều quốc gia đang phát triển giàu tài nguyên thu hút ngày càng nhiều dự án mới.

Dù dòng vốn FDI toàn cầu dẫu đã phục hồi, nhưng triển vọng năm 2026 vẫn còn nhiều bất định do căng thẳng địa chính trị, xung đột, chi phí vốn cao, bất ổn chính sách thương mại và xu hướng phân mảnh kinh tế. Vì vậy, UNCTAD nhận định, cạnh tranh thu hút FDI trong giai đoạn tới sẽ không còn chỉ dựa vào ưu đãi thuế hay chi phí lao động, thay vào đó là khả năng phát triển hệ sinh thái công nghệ, nguồn nhân lực chất lượng cao, hạ tầng số và mức độ tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Nói cách khác, làn sóng FDI mới đang ưu tiên những quốc gia có năng lực đổi mới sáng tạo, trong đó châu Á hiện đã nắm bắt được xu hướng này. Tuy nhiên, để duy trì lợi thế, các nền kinh tế trong khu vực sẽ phải tiếp tục chuyển từ mục tiêu “thu hút nhiều vốn” sang thu hút đúng dòng vốn, đặc biệt là những dự án tạo ra giá trị gia tăng cao, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và nâng cấp năng lực sản xuất trong dài hạn mới là điều quan trọng.

Để duy trì lợi thế cạnh tranh cũng như tiếp tục khẳng định vai trò là điểm đến hấp dẫn của dòng vốn FDI toàn cầu nhờ khả năng thích ứng với xu hướng công nghệ mới, các quốc gia cần tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và thúc đẩy đổi mới sáng tạo bền vững.