Chăm sóc trẻ sinh non, không dừng lại sau cấp cứu

Nhiều khó khăn, thách thức

Theo thống kê của Quỹ toàn cầu chăm sóc trẻ sơ sinh, mỗi năm, thế giới có khoảng 13,4 triệu trẻ sinh non. Sinh non hiện là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ em dưới 5 tuổi. Tại Việt Nam, ước tính mỗi năm có hơn 100.000 trẻ sinh non; trẻ sinh non và nhẹ cân chiếm trên 50% số ca tử vong sơ sinh.

Tiến sĩ, bác sĩ Trần Đăng Khoa, Phó Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế) cho biết, những năm qua, công tác chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em tại Việt Nam đã đạt nhiều kết quả tích cực. Tỷ suất tử vong trẻ em dưới 5 tuổi giảm mạnh từ 22,1‰ năm 2015 xuống còn 16,7‰ năm 2025. Tỷ suất tử vong trẻ em dưới 1 tuổi giảm từ 14,7‰ xuống còn 11,2‰; tỷ suất tử vong sơ sinh ước tính giảm còn 9,0‰.

Đặc biệt, chuyên ngành nhi khoa và sản phụ khoa đã từng bước làm chủ nhiều kỹ thuật chuyên sâu, hồi sức cấp cứu sơ sinh, điều trị, nuôi dưỡng và cứu sống thành công nhiều trẻ sinh non, nhẹ cân dưới 500 gram.

Tuy nhiên, công tác chăm sóc trẻ sinh non tại Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức. Tại tuyến y tế cơ sở, nhất là ở vùng miền núi, vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, nguồn nhân lực y tế có chuyên môn, cơ sở hạ tầng và trang thiết bị phục vụ cấp cứu, điều trị trẻ sơ sinh còn thiếu và hạn chế. Đáng chú ý, tỷ lệ tử vong sơ sinh và tử vong trẻ em dưới 5 tuổi tại những địa bàn khó khăn này vẫn cao gấp 2 lần so với khu vực đồng bằng, đô thị.

Đảm bảo chăm sóc trẻ sinh non liên tục, toàn diện

Theo bác sĩ Trần Đăng Khoa, không chỉ đối diện nguy cơ tử vong, trẻ sinh non có nguy cơ gặp nhiều biến chứng, ảnh hưởng đến sức khỏe ngay sau sinh và để lại những hệ lụy lâu dài. Do đó, chăm sóc và theo dõi trẻ sinh non sau xuất viện có vai trò quan trọng nhằm phát hiện sớm biến chứng, can thiệp kịp thời, hạn chế di chứng và bảo đảm sự phát triển khỏe mạnh của trẻ.

Bác sĩ Trần Đăng Khoa nhấn mạnh: “Cứu sống trẻ sinh non tại phòng sinh và đơn vị hồi sức sơ sinh mới chỉ là bước khởi đầu. Đầu tư chăm sóc, can thiệp dinh dưỡng và theo dõi liên tục sau khi trẻ xuất viện mới là chìa khóa quyết định giúp các em phát triển toàn diện về cả thể chất, tinh thần và trí não”. Để hiện thực hóa mục tiêu này, trước hết cần tăng cường chăm sóc sức khỏe phụ nữ mang thai, quản lý thai và khám thai định kỳ, đúng lịch, ít nhất 4 lần trong thai kỳ. Việc bảo đảm dinh dưỡng hợp lý, giảm căng thẳng, duy trì chế độ lao động và nghỉ ngơi phù hợp có ý nghĩa quan trọng trong phòng ngừa sớm những nguy cơ sinh non có thể tránh được. Cùng với đó, các cơ sở y tế cần thực hiện hiệu quả quy trình chăm sóc sơ sinh thiết yếu sớm, da kề da ngay sau sinh, cho trẻ bú sớm, nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ trong 6 tháng đầu và tiếp tục đến 2 tuổi. Mở rộng và áp dụng chuẩn mực phương pháp chăm sóc Kangaroo theo hướng dẫn chuyên của Bộ Y tế tại tất cả các cấp khám chữa bệnh.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là tăng cường chăm sóc, theo dõi trẻ sinh non liên tục sau xuất viện. Theo Phó Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em, các bệnh viện chuyên khoa phụ sản, nhi cần thiết lập hệ thống kết nối chặt chẽ với y tế cơ sở và gia đình; hướng dẫn theo dõi dinh dưỡng, tổ chức đánh giá định kỳ sự phát triển tinh thần và vận động của trẻ. Qua đó, kịp thời phát hiện những bất thường để có biện pháp can thiệp phù hợp.

Bên cạnh đó, cần ưu tiên nguồn lực và hỗ trợ chuyên môn cho y tế cơ sở, nhất là tại các địa bàn khó khăn. Trong đó, chú trọng đào tạo, tập huấn kỹ năng, đầu tư trang thiết bị, phương tiện y tế; đồng thời cử cán bộ chuyên môn hỗ trợ trực tiếp các trạm y tế cấp xã, cô đỡ thôn bản tại vùng miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Đây là giải pháp quan trọng nhằm thu hẹp khoảng cách trong tiếp cận dịch vụ chăm sóc sơ sinh có chất lượng giữa các vùng, miền.

“

Hưởng ứng Ngày Thế giới vì trẻ sinh non (15-11), Bộ Y tế phát động chiến dịch truyền thông cao điểm từ ngày 1-11 đến 30-11, với chủ đề “Để trẻ sinh non phát triển toàn diện, hãy đầu tư vào chăm sóc và theo dõi liên tục”.
Chiến dịch nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chăm sóc, theo dõi trẻ sinh non liên tục và toàn diện, qua đó giúp trẻ phát triển khỏe mạnh, hạn chế những di chứng và hệ lụy lâu dài do sinh non.

Cùng với các giải pháp chuyên môn, công tác truyền thông cần được đẩy mạnh để nâng cao nhận thức của cộng đồng về chăm sóc trẻ sinh non. Đồng thời, huy động sự tham gia của các cấp, ngành, doanh nghiệp và tổ chức quốc tế trong hỗ trợ vật chất, tinh thần cho những gia đình có trẻ sinh non.

Những nhiệm vụ trên cũng phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9-9-2025 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân. Theo đó, chăm sóc trẻ sinh non không chỉ là trách nhiệm của các bệnh viện chuyên khoa mà cần sự phối hợp chặt chẽ giữa ngành Y tế, chính quyền địa phương, y tế cơ sở và gia đình.