Chăm sóc toàn diện bệnh tim mạch, chủ động tiêm chủng phòng các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm

Các chuyên gia y tế khẳng định, việc chủ động tiêm chủng phòng các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm đang trở thành "lá chắn" then chốt, giúp ngăn ngừa nguy cơ bùng phát đợt cấp, giảm tỷ lệ nhập viện và kéo giảm tử vong cho bệnh nhân tim mạch.

Khi nhiễm trùng trở thành "ngòi nổ" gây mất bù tim mạch

Thống kê từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho thấy, mỗi năm nước ta ghi nhận khoảng 200.000 ca tử vong liên quan đến bệnh tim mạch. Nhóm người cao tuổi, mắc các bệnh lý mạn tính như suy tim, bệnh mạch vành, tăng huyết áp thường có hệ miễn dịch suy giảm, khiến họ đối diện rủi ro rất lớn trước các đợt nhiễm trùng cấp tính. Khi virus hoặc vi khuẩn xâm nhập, phản ứng viêm toàn thân, bão cytokine, stress oxy hóa và tình trạng tăng đông máu dễ dàng làm mất ổn định các mảng xơ vữa động mạch, kích hoạt nhồi máu cơ tim, đột quỵ hoặc đẩy người bệnh vào đợt mất bù tim mạch nặng.

Từ thực tiễn điều trị, tại Đại hội Tim mạch toàn quốc lần thứ 20 do Hội Tim mạch học Việt Nam và GSK Việt Nam phối hợp tổ chức mới đây, Tiến sĩ, bác sĩ Vũ Quỳnh Nga (Bệnh viện Tim Hà Nội) chia sẻ về trường hợp nữ bệnh nhân 67 tuổi có tiền sử suy tim, tăng huyết áp và bệnh mạch vành. Dù người bệnh tuân thủ dùng thuốc rất tốt và sức khỏe duy trì ổn định suốt 6 tháng, nhưng chỉ sau một tuần nhiễm virus hợp bào hô hấp (RSV) với các triệu chứng ban đầu mệt, ho, khó thở nhẹ ngỡ như cảm cúm thông thường, tình trạng đã chuyển biến nguy kịch. Bệnh nhân phải nhập viện khẩn cấp vì xuất hiện đồng thời viêm phổi cấp và suy tim mất bù cấp tính.

Theo bác sĩ Nga, nhiễm trùng đường thở chính là yếu tố khởi phát khiến bệnh lý nền diễn tiến nghiêm trọng hơn rất nhiều. Đáng chú ý, các kết quả nghiên cứu lâm sàng đã chứng minh tỷ lệ nhập viện do RSV ở người từ 65 tuổi trở lên có thể tăng vọt tới 6,5 lần nếu có kèm theo bệnh động mạch vành.

Bên cạnh mầm bệnh hô hấp, các bệnh nhiễm trùng thần kinh - da liễu như zona thần kinh cũng đe dọa trực tiếp người bệnh tim mạch. Phân tích một ca bệnh điển hình từng ghép tim và phải dùng thuốc ức chế miễn dịch lâu dài bị bùng phát các nốt phỏng nước zona ở ngực và vai, Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Tất Đạt (Khoa Nội tim mạch, Bệnh viện Chợ Rẫy) cảnh báo người mắc bệnh tim mạch có nguy cơ mắc zona thần kinh cao hơn khoảng 34% so với dân số chung. Di chứng đau thần kinh sau zona kéo dài dai dẳng nhiều tháng không chỉ làm kiệt quệ thể lực, suy giảm chất lượng sống mà còn tạo ra áp lực tâm lý và huyết động tiêu cực lên trái tim vốn đã tổn thương.

Đưa tiêm chủng thành trụ cột trong chiến lược điều trị dự phòng

Trước những hiểm họa âm thầm nhưng nghiêm trọng từ bệnh truyền nhiễm, cách tiếp cận trong quản lý tim mạch đang có bước chuyển dịch mang tính bước ngoặt.

Giáo sư, Tiến sĩ, bác sĩ Phạm Mạnh Hùng, Chủ tịch Hội Tim mạch Việt Nam, Chủ nhiệm Bộ môn Tim mạch (Trường Đại học Y Hà Nội), Viện trưởng Viện Tim mạch (Bệnh viện 19-8) nhấn mạnh: Một đợt nhiễm trùng có thể xóa đi thành quả của nhiều tháng kiểm soát bệnh tim mạch. Chúng ta cần bắt đầu với chiến lược quản lý và dự phòng toàn diện cho bệnh nhân tim mạch. Trong đó, tiêm chủng được coi như một trụ cột trong quản lý toàn diện và là một phần của chăm sóc bệnh nhân tim mạch.

Quan điểm này phù hợp với các đồng thuận lâm sàng của Hiệp hội Tim mạch châu Âu (ESC), Khuyến cáo của Hội Tim mạch học Hoa Kỳ (ACC) cũng như Quyết định 1983/QĐ-BYT của Bộ Y tế Việt Nam khi đều công nhận tiêm chủng là một phần không thể tách rời trong dự phòng biến cố tim mạch.

Cập nhật kiến thức mới nhất trong Khuyến cáo về Chẩn đoán và Quản lý Tăng huyết áp năm 2026 của Phân hội Tăng huyết áp Việt Nam (VSH/VNHA) đã chính thức chuẩn hóa quy trình tiêm chủng cho người bệnh tim mạch. Theo khuyến cáo mới, người bệnh cần được thăm khám, đánh giá định kỳ tình trạng tiêm chủng dựa trên các yếu tố lứa tuổi, bệnh nền đồng mắc, môi trường sống và tiền sử chủng ngừa để chỉ định các mũi vắc xin thiết yếu như phế cầu, RSV, cúm mùa, bạch hầu - uốn ván - ho gà hay viêm gan B.

Một điểm mới có ý nghĩa thực tiễn rất lớn là việc tháo gỡ rào cản tâm lý e dè tiêm chủng cho cả thầy thuốc và bệnh nhân. Các chuyên gia tim mạch lưu ý rõ rằng tăng huyết áp đơn thuần không phải là chống chỉ định của vắc xin và người bệnh không cần chờ đến khi huyết áp hạ về mức mục tiêu lý tưởng mới tiêm phòng. Ngay cả khi chỉ số huyết áp dao động ở mức từ 140/90 mmHg đến 179/109 mmHg, việc tiêm chủng vẫn không nên bị trì hoãn. Thay vì chỉ tập trung vào đơn thuốc điều trị hằng ngày, người bệnh tim mạch cần chủ động tham vấn ý kiến bác sĩ chuyên khoa để được lập kế hoạch chủng ngừa phù hợp, thiết lập hàng rào bảo vệ vững chắc cho hệ tim mạch trước những rủi ro nhiễm trùng./.