Chấm dứt tảo hôn, thúc đẩy quyền của trẻ em gái: Hành động đồng bộ từ cơ sở

Tại nhiều phường, xã, trước những đổi thay nhanh chóng của đời sống kinh tế - xã hội và làn sóng chuyển đổi số, công tác chăm sóc, bảo vệ trẻ em gái đang đứng trước nhiều thời cơ đan xen không ít thách thức gay gắt. Đơn cử, từ thực tiễn các xã Hòa Lạc, Yên Xuân, bài toán phòng, chống tảo hôn, kéo giảm mất cân bằng giới tính khi sinh và bảo vệ an toàn cho trẻ em gái đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ của cả hệ thống chính trị cùng sự chung tay của gia đình, nhà trường và toàn xã hội.

Áp lực từ sự chuyển dịch và thách thức số

Hòa Lạc là một trong những địa bàn phát triển năng động của Thủ đô, với tốc độ đô thị hóa nhanh và sự hiện diện ngày càng mở rộng của Khu công nghệ cao. Sự chuyển mình này đem lại điều kiện sống tốt hơn, mở ra cơ hội tiếp cận tri thức hiện đại cho thế hệ trẻ. Trẻ em gái tại đây lớn lên cùng môi trường số, tiếp xúc với Internet và các mạng xã hội từ rất sớm. Không gian mạng mở ra cánh cửa học tập vô tận, giúp các em bắt nhịp nhanh với công nghệ, nhưng đồng thời tiềm ẩn vô số cạm bẫy khó lường.

Nguy cơ bị dụ dỗ, xâm hại trên không gian mạng, sự tiếp nhận thông tin thiếu kiểm soát, áp lực tâm lý tuổi mới lớn dẫn đến nguy cơ quan hệ tình dục sớm, mang thai ngoài ý muốn và bỏ học kết hôn đang là nỗi lo có thật. Đáng lo ngại hơn, tư tưởng “trọng nam khinh nữ”, định kiến phải có con trai nối dõi tông đường vẫn âm ỉ tồn tại ở một bộ phận dân cư. Thực tế này phản ánh rõ qua những con số đáng suy ngẫm trong công tác dân số tại địa phương: Nếu trong 7 tháng đầu năm, tỷ số giới tính khi sinh ở mức 102 bé trai/100 bé gái, thì thời gian gần đây đã tăng vọt lên khoảng 125 bé trai/100 bé gái.

Đây là con số báo động, đặt ra yêu cầu bức thiết phải kiên trì chuyển tải thông điệp: Con trai hay con gái đều quý như nhau, đều là niềm hạnh phúc và tương lai của mỗi gia đình.

Trước những biến động phức tạp của đời sống, công tác dân số và bảo vệ trẻ em gái không thể dừng lại ở việc xử lý tình huống khi sự việc đã rồi. Việc ngăn chặn nạn tảo hôn và định kiến giới đòi hỏi sự chuyển dịch căn bản trong tư duy hành động.

Đánh giá về nhiệm vụ này, ông Nguyễn Quang Sơn, Phó Chủ tịch UBND xã Hòa Lạc, Trưởng ban Chỉ đạo công tác Dân số và Phát triển của xã, nhấn mạnh: Tảo hôn tước đoạt cơ hội học tập, phát triển và tương lai của trẻ em gái. Bởi vậy, chúng tôi quán triệt tinh thần chuyển mạnh từ tư duy 'có vụ việc mới xử lý' sang phương châm hành động 'Phát hiện sớm - Tuyên truyền sớm - Tư vấn sớm - Phòng ngừa từ sớm'. Chăm sóc, bảo vệ trẻ em gái hôm nay chính là chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao cho một Hòa Lạc hiện đại, đổi mới sáng tạo trong tương lai. Địa phương không thể phát triển nguồn nhân lực bền vững nếu để một bộ phận trẻ em gái bị hạn chế cơ hội hoặc phải bước vào hôn nhân quá sớm.

Để phương châm ấy đi vào thực chất, chính quyền địa phương đã giao nhiệm vụ cụ thể cho từng đầu mối. Trạm Y tế và bộ phận Dân số giữ vai trò nòng cốt tham mưu, phát huy mạng lưới 24 cộng tác viên thôn xóm trở thành “lá chắn đầu tiên” bám sát địa bàn, nắm bắt những trường hợp học sinh có nguy cơ bỏ học hoặc tảo hôn để phối hợp ngăn chặn từ gốc. Lực lượng Công an và cán bộ Tư pháp - Hộ tịch siết chặt quản lý nhân khẩu, phổ biến quy định về độ tuổi kết hôn, kiên quyết xử lý nghiêm các vi phạm.

Cùng với đó, chuyển đổi số được đẩy mạnh theo nguyên tắc “Dữ liệu tốt hơn - Phân tích tốt hơn - Truyền thông đúng đối tượng hơn”. Các thông điệp truyền thông được thiết kế ngắn gọn qua video, infographic để tiếp cận đúng nhóm phụ huynh, học sinh và nam giới, góp phần xóa bỏ định kiến giới từ trong nếp nghĩ của mỗi gia đình.

Nhà trường - “bộ lọc” an toàn và bệ đỡ tâm lý

Cùng với hệ thống chính quyền, môi trường giáo dục giữ vai trò quyết định trong việc trang bị kiến thức, nhân cách và kỹ năng tự bảo vệ cho các em gái. Trong bối cảnh công nghệ thông tin bùng nổ, trường học không chỉ truyền thụ kiến thức văn hóa mà phải thực sự là môi trường an toàn, thấu hiểu.

Tại xã Yên Xuân, chia sẻ về trách nhiệm của người làm công tác giáo dục, Hiệu trưởng trường THCS Yên Xuân Lê Mạnh Hùng khẳng định: Sứ mệnh của giáo dục hiện nay không chỉ dạy chữ mà còn phải trang bị cho các em 'bộ lọc' an toàn trước những tác động tiêu cực của mạng xã hội và đời sống. Chúng tôi thường xuyên lồng ghép giáo dục giới tính, sức khỏe sinh sản vị thành niên, kỹ năng an toàn trên không gian mạng và phổ biến Luật Trẻ em, Luật Hôn nhân và Gia đình vào các tiết sinh hoạt, hoạt động ngoại khóa. Cán bộ tâm lý học đường cùng đội ngũ giáo viên chủ nhiệm luôn sâu sát nắm bắt tâm sinh lý của học sinh, kịp thời phát hiện những dấu hiệu xao nhãng học tập hay nguy cơ yêu sớm, kết hôn sớm để phối hợp chặt chẽ với cha mẹ can thiệp từ xa.

Chính sự phối hợp chặt chẽ ba bên giữa gia đình, nhà trường và chính quyền cơ sở đã trở thành điểm tựa vững chắc, giúp các em gái vượt qua những biến động tâm lý tuổi dậy thì và yên tâm trên con đường tích lũy tri thức.

Cùng cần khẳng định, mọi cơ chế, giải pháp chỉ thực sự đạt được hiệu quả khi khơi dậy được ý thức tự chủ và tạo dựng niềm tin cho chính các em gái. Tiếng nói của thế hệ trẻ hôm nay cho thấy nhận thức rất rõ ràng về bình đẳng và tương lai của chính mình.

Bày tỏ tâm tư của lứa tuổi học trò, em Dương Quỳnh Chi, một nữ sinh THPT, chia sẻ: Là một nữ sinh, em nghĩ điều hạnh phúc nhất là được đến trường, được học tập, vui chơi và nhận được tình yêu thương, sự tôn trọng bình đẳng từ gia đình và xã hội. Chúng em ai cũng có ước mơ riêng: Có bạn muốn thành bác sĩ, cô giáo, có bạn say mê công nghệ thông tin hay khởi nghiệp kinh doanh. Dù là trai hay gái, mỗi đứa trẻ đều là món quà quý giá của gia đình. Chúng em không mong người lớn làm thay tất cả, mà mong được tạo cơ hội công bằng, được lắng nghe và đồng hành. Bản thân các bạn gái hôm nay cũng luôn nhắc nhở nhau phải nỗ lực học giỏi, rèn luyện kỹ năng, làm chủ công nghệ và biết tự bảo vệ mình để chứng minh rằng con gái hoàn toàn có thể tự lập và đóng góp lớn cho xã hội.

Ước mơ dung dị ấy gửi gắm lời nhắc nhở sâu sắc tới các bậc phụ huynh: Hãy bớt chút thời gian lắng nghe con cái nhiều hơn, đừng chỉ nhìn vào điểm số mà hãy thấu hiểu cảm xúc, nỗi lo và ước mơ của con để kịp thời định hướng, tránh để con đưa ra những lựa chọn vội vàng, sai lầm.