Cấp cứu ngoại viện:Tạo đột phá từ chính sách đến thực tiễn

Cuộc "cải tổ" toàn diện

Mới đây, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà đã ký văn bản xin ý kiến góp ý về dự thảo Đề án Phát triển hệ thống cấp cứu ngoại viện giai đoạn 2026-2030. Đề án hướng tới mục tiêu nâng cao năng lực cấp cứu trước viện, giảm tỉ lệ tử vong và tàn tật do tai nạn, đột quỵ, ngừng tuần hoàn và các tình trạng cấp cứu khác.

Dự thảo Đề án dẫn báo cáo của Viện Chiến lược và Chính sách y tế cho hay, đến năm 2025, cả nước có 23/34 địa phương đã quy hoạch mạng lưới cấp cứu ngoại viện, chiếm khoảng 68%; có 30/34 địa phương đã giao đầu mối đơn vị chuyên trách cấp tỉnh về cấp cứu ngoại viện.

Trong đó, 10 tỉnh, thành phố đã thành lập Trung tâm cấp cứu 115 độc lập; 18 địa phương giao bệnh viện đa khoa tỉnh đảm nhiệm nhiệm vụ cấp cứu ngoại viện và 2 địa phương giao đơn vị tư nhân triển khai. Mạng lưới trạm cấp cứu vệ tinh bước đầu hình thành tại Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng và Đà Nẵng nhằm rút ngắn thời gian tiếp cận hiện trường. Bên cạnh đó, 100% bệnh viện đa khoa tỉnh và khu vực đều đã thành lập đội cấp cứu cơ động.

Tuy nhiên, Bộ Y tế đánh giá, chưa có địa phương nào xây dựng được mạng lưới cấp cứu ngoại viện đa tầng hoàn chỉnh, kết nối đồng bộ từ sơ cứu ban đầu tại cộng đồng đến vận chuyển và điều trị tại bệnh viện. Hệ thống cấp cứu ngoại viện hiện mới đáp ứng được dưới 10% nhu cầu thực tế của người dân, chủ yếu trong các trường hợp đột quỵ và tai nạn. Chỉ khoảng 43% chuyến xe cứu thương thực sự đón được người bệnh; nhiều trường hợp khi xe đến nơi, người bệnh đã được người thân tự đưa tới bệnh viện hoặc không còn nhu cầu cấp cứu.

Tỉ lệ xe cứu thương tại Việt Nam hiện chỉ đạt 0,2 xe/100.000 dân, thấp hơn nhiều so với Singapore (0,8 xe/100.000 dân), Hàn Quốc (2 xe/100.000 dân), Nhật Bản và Đài Loan (Trung Quốc) từ 2-3 xe/100.000 dân. Đáng lưu ý, gần 30% số xe không được trang bị đầy đủ thuốc và dụng cụ cấp cứu cơ bản, chỉ 18% có máy khử rung tim.

Sự thiếu hụt về hạ tầng ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp cận dịch vụ cấp cứu. Giai đoạn 2024-2025, chỉ khoảng 30% người bệnh được xe cấp cứu tiếp cận trong “thời gian vàng” 10 phút; 55% phải chờ từ 10-20 phút và 15% phải chờ từ 20-60 phút. Tại nhiều khu vực vùng sâu, vùng xa, khả năng tiếp cận dịch vụ cấp cứu ngoại viện vẫn còn rất hạn chế.

Không chỉ thiếu hạ tầng, hệ thống cấp cứu ngoại viện còn đối mặt với những rào cản về nhân lực và nhận thức cộng đồng. Thực tế, khoảng 80% nhân viên cấp cứu ngoại viện chưa được đào tạo theo chuẩn thống nhất. Trong khi đó, do chưa thực sự tin tưởng vào khả năng đáp ứng của hệ thống, nhiều gia đình vẫn lựa chọn tự vận chuyển bệnh nhân đột quỵ hoặc tai nạn bằng phương tiện cá nhân, làm gia tăng nguy cơ biến chứng và tử vong.

Hà Nội tiên phong đưa Nghị quyết vào cuộc sống

Để giải quyết triệt để các tồn tại trên, Đề án Phát triển hệ thống cấp cứu ngoại viện giai đoạn 2026-2030 đặt mục tiêu đến năm 2030, toàn bộ 100% tỉnh, thành phố phải kiện toàn mạng lưới cấp cứu ngoại viện đa tầng hoàn chỉnh.

Một trong những giải pháp đột phá cốt lõi là xây dựng nền tảng quản lý cấp cứu ngoại viện toàn quốc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và bản đồ số thời gian thực ngay trong năm 2026. Hệ thống thông minh này sẽ tự động định vị xe cứu thương gần nhất, cập nhật trạng thái giường trống của các bệnh viện tiếp nhận và hỗ trợ điều phối tối ưu. Người dân sẽ kết nối trực tiếp qua ứng dụng di động để gọi xe, theo dõi lộ trình và nhận hướng dẫn sơ cứu từ xa.

Bên cạnh đó, tư duy tiếp cận của ngành Y tế cũng dịch chuyển mạnh mẽ sang hướng "phòng ngừa và sơ cứu chủ động". Nội dung thực hành sơ cứu sẽ được đưa vào chương trình giáo dục bắt buộc từ cấp trung học cơ sở. Đề án phấn đấu phổ cập kỹ năng sơ cứu cho tối thiểu 3% dân số và phủ rộng hệ thống máy khử rung tim tự động (AED) tại tất cả các địa điểm công cộng như nhà ga, sân bay, trường học.

Trong bối cảnh Bộ Y tế đang hoàn thiện đề án quốc gia, HĐND thành phố Hà Nội đã nhanh chóng hiện thực hóa quyết tâm chính trị bằng việc thông qua Nghị quyết 61/2025/NQ-HĐND quy định chính sách hỗ trợ an sinh xã hội cho người dân Thủ đô (cụ thể hóa Luật Thủ đô) có hiệu lực từ ngày 1-7-2026. Đây được đánh giá là một trong những gói chính sách an sinh y tế toàn diện nhất từ trước đến nay của Thành phố.

Điểm đáng lưu ý nhất của Nghị quyết chính là việc Hà Nội chủ động "gỡ nút thắt" chi phí cấp cứu ngoại viện cho người dân. Cụ thể, ngân sách thành phố sẽ hỗ trợ 100% chi phí cấp cứu ngoại viện cho các trường hợp đặc biệt như tai nạn, thiên tai, dịch bệnh nhóm A, trẻ em dưới 6 tuổi, người thuộc hộ nghèo, cận nghèo. Với các đối tượng còn lại, mức hỗ trợ lên tới 80%. Đáng chú ý, người dân có thể linh hoạt sử dụng dịch vụ của cả cơ sở y tế công lập lẫn tư nhân gần nhất mà vẫn nhận được quyền lợi hỗ trợ này.

Có thể thấy, việc thiết lập một chuỗi cấp cứu hoàn chỉnh từ cộng đồng đến bệnh viện không đơn thuần là câu chuyện đầu tư thêm xe cứu thương hay nhân lực, mà là sự thay đổi tư duy quản trị y tế lấy người dân làm trung tâm. Những mục tiêu đột phá trong Đề án Phát triển hệ thống cấp cứu ngoại viện giai đoạn 2026-2030 của Bộ Y tế, kết hợp với hành động thần tốc, nhân văn của Thủ đô Hà Nội, kỳ vọng sẽ tạo nên một bước ngoặt lớn, giảm thiểu tối đa tỉ lệ tử vong, tàn tật và hiện thực hóa triết lý phát triển bền vững "không ai bị bỏ lại phía sau".