Cảnh báo từ dữ liệu hộ tịch: Tử vong do ung thư tăng gấp 2,4 lần

Ngày 12-11, tại Hà Nội, Cục Thống kê phối hợp với Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA) và Tổ chức Y tế công cộng toàn cầu (Vital Strategies) tổ chức hội thảo công bố “Báo cáo quốc gia về đăng ký và thống kê hộ tịch năm 2025” và “Thực trạng và xu hướng nguyên nhân tử vong tại Việt Nam giai đoạn 2021-2025”.

Báo cáo về thực trạng và xu hướng nguyên nhân tử vong, bà Đỗ Thị Ngọc, Phó Cục Trưởng Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho biết, bệnh tật là nguyên nhân chủ yếu, chiếm 64,5% tổng số trường hợp tử vong.

Tuy nhiên, trong nhóm này, chỉ 28% trường hợp được xác định rõ nguyên nhân bệnh, còn 72% chưa xác định được nguyên nhân cụ thể.

Tử vong do suy yếu tuổi già chiếm 20,6%; tử vong không xác định được nguyên nhân chiếm 10,2% và tử vong do các biến cố bên ngoài chiếm 4,8%.

Đáng chú ý, số trường hợp tử vong do ung thư tăng từ 19,4 nghìn trường hợp năm 2021 lên 46,8 nghìn trường hợp năm 2025, gấp khoảng 2,4 lần. Trung bình, cứ 3 người tử vong do ung thư thì có 2 người là nam giới.

Tử vong do đột quỵ cũng tăng mạnh, từ 16 nghìn trường hợp lên 33,1 nghìn trường hợp trong cùng giai đoạn, gấp 2,07 lần.

Bên cạnh các bệnh không lây nhiễm, tai nạn giao thông tiếp tục là nguyên nhân tử vong hàng đầu trong nhóm các biến cố bên ngoài, với nam giới chiếm 78,2% số trường hợp.

Giai đoạn 2021-2025, cả nước ghi nhận khoảng 13,8 nghìn trường hợp tử vong do tự tử, trong đó nam giới chiếm 78,8%; phần lớn các trường hợp tử vong do tự tử ở nam giới tập trung trong độ tuổi lao động từ 20 đến 54 tuổi.

Những số liệu trên đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng thông tin nguyên nhân tử vong. Trong giai đoạn 2021-2025, có 285,2 nghìn trường hợp tử vong không xác định được nguyên nhân trong dữ liệu hộ tịch điện tử, chiếm 10,2% tổng số trường hợp đăng ký khai tử. Việc thiếu thông tin chính xác, đầy đủ ảnh hưởng đến khả năng phân tích, đánh giá tình hình sức khỏe và gánh nặng bệnh tật của dân số.

Ở góc độ đăng ký hộ tịch, “Báo cáo quốc gia về đăng ký và thống kê hộ tịch năm 2025” ghi nhận tỷ lệ đăng ký khai sinh đạt 83,9%, đăng ký khai tử đạt 91,4%.

Tỷ lệ đăng ký khai sinh đúng hạn trong số các trường hợp đăng ký trong vòng 5 năm kể từ khi sinh đạt 82,5%; tỷ lệ đăng ký khai tử đúng hạn đạt 63,9%. Tuy nhiên, tình trạng đăng ký muộn vẫn phổ biến ở một số dân tộc thiểu số, ảnh hưởng đến tính đầy đủ và kịp thời của dữ liệu.

Dữ liệu hộ tịch điện tử cũng phản ánh những biến động dân số đáng quan tâm. Tổng tỷ suất sinh năm 2025 đạt 1,66 con/phụ nữ, giảm 0,18 con so với năm 2024.

Tỷ số giới tính khi sinh đạt 110,1 bé trai/100 bé gái, vẫn cao hơn ngưỡng cân bằng sinh học tự nhiên từ 104 đến 106 bé trai/100 bé gái. Tuổi trung bình khi chết của các trường hợp đăng ký năm 2025 đạt 70,4 tuổi; trong đó nữ là 76,3 tuổi, cao hơn nam 10,6 tuổi.

Tại hội thảo, các báo cáo nhấn mạnh sự cần thiết tiếp tục hoàn thiện hệ thống đăng ký và thống kê hộ tịch theo hướng đầy đủ, chính xác, thống nhất và kịp thời. Trong đó, cần chuẩn hóa quy trình ghi nhận, xác nhận và mã hóa nguyên nhân tử vong; nâng cao năng lực chuyên môn của đội ngũ cán bộ; tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan quản lý hộ tịch và ngành Y tế.

Việc nâng cao chất lượng dữ liệu hộ tịch không chỉ góp phần bảo đảm quyền đăng ký hộ tịch của người dân mà còn tạo lập nguồn thông tin tin cậy phục vụ quản lý dân số, đánh giá gánh nặng bệnh tật, xây dựng và thực hiện các chính sách phát triển kinh tế - xã hội, chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân.