Canada trong vòng xoáy thuế quan với Mỹ

Canada đang tiến gần tới một thỏa thuận có thể giúp nước này tránh mức thuế 50% mà Tổng thống Mỹ Donald Trump dự kiến áp lên khoảng 20 tỷ USD hàng hóa. Những thông tin mới nhất còn cho thấy Ottawa có thể nhận được các điều chỉnh đáng kể về thuế đối với thép, nhôm và ô tô, những lĩnh vực có vai trò quan trọng trong quan hệ thương mại hai nước.

Những tín hiệu tích cực từ đàm phán

Truyền thông quốc tế đưa tin Mỹ đang cân nhắc giảm thuế thép và nhôm Canada từ 50% xuống 25%, đồng thời hạ thuế ô tô Canada từ 25% xuống 15%. Ông Trump ngày 19-8 cũng xác nhận Washington đang xem xét đưa một số mức thuế đối với Canada xuống ngang với các nước khác.

Đối với Ottawa, đây là vấn đề then chốt bởi thép, nhôm, ô tô và gỗ đều là những ngành quan trọng. Riêng mức giảm thuế ô tô, nếu được xác nhận, sẽ có ý nghĩa đáng kể đối với ngành công nghiệp có chuỗi cung ứng liên kết mật thiết giữa hai nước. Theo cơ chế hiện hành, với xe sản xuất tại Canada và Mexico, thuế của Mỹ chỉ áp dụng đối với phần giá trị không có nguồn gốc Mỹ và nguyên tắc này dự kiến tiếp tục được duy trì với mức thuế mới.

Canada cũng đang xem xét các vấn đề Washington quan tâm, liên quan đến tiếp cận thị trường nông nghiệp, ô tô và việc nhiều tỉnh ngừng bán rượu Mỹ để đáp trả các biện pháp thuế quan trước đó.

Trong cuộc họp với lãnh đạo các tỉnh ngày 19-8, Thủ tướng Canada Mark Carney đã đề nghị khôi phục việc bán rượu vang và đồ uống có cồn của Mỹ, dù chính phủ liên bang không thể yêu cầu các tỉnh thực hiện.

Nông nghiệp vẫn là một trong những nội dung cần tiếp tục làm rõ. Ông Trump tuyên bố thuế đối với nông sản Mỹ vào Canada sẽ được đưa về 0, trong khi Bộ trưởng phụ trách thương mại Canada - Mỹ Dominic LeBlanc khẳng định hệ thống quản lý nguồn cung đối với ngành sữa sẽ được giữ nguyên và không nằm trên bàn đàm phán.

Những tuyên bố chưa hoàn toàn nhất quán cho thấy nhiều chi tiết vẫn đang được thương lượng. Nhà Trắng cho biết thỏa thuận đang được hoàn tất và lưu ý thông tin về các điều khoản cụ thể chưa phải quyết định chính thức. Đàm phán dự kiến tiếp tục cho tới thời hạn mới vào 0 giờ 1 phút ngày 22-8.

Dù vậy, Canada có thể đạt được nhiều hơn việc trì hoãn một đợt tăng thuế. Nếu Washington giảm thuế đối với thép, nhôm và ô tô, trong khi Ottawa bảo vệ được hệ thống quản lý ngành sữa, chính quyền ông Carney có cơ sở để cho thấy những điều chỉnh trong chính sách thương mại của Canada đã đổi lại những lợi ích cụ thể.

Washington cũng có lý do để tránh một vòng căng thẳng thương mại mới. Thuế nhập khẩu trước hết do các doanh nghiệp Mỹ chi trả và một phần chi phí có thể được chuyển sang người tiêu dùng, vấn đề nhạy cảm trong bối cảnh chi phí sinh hoạt vẫn là mối quan tâm của cử tri trước cuộc bầu cử giữa kỳ tháng 11. Quan hệ thương mại và chuỗi cung ứng gắn kết sâu sắc cũng khiến căng thẳng thuế quan kéo dài có thể gây tổn thất cho cả hai phía.

Bài toán ổn định quan hệ thương mại

Với ông Carney, tránh được mức thuế 50% mới chỉ giải quyết vấn đề trước mắt. Người Canada sẽ không chỉ nhìn vào việc bao nhiêu mức thuế được giảm, mà còn quan tâm Ottawa phải điều chỉnh những gì và liệu thỏa thuận có đem lại sự ổn định lâu dài cho quan hệ kinh tế với Mỹ hay không.

Vấn đề này càng đáng chú ý sau một loạt căng thẳng thương mại giữa hai nước. Từ đầu năm 2025, ông Trump nhiều lần sử dụng công cụ thuế quan trong quan hệ với Canada, trong khi các biện pháp của Washington đã tác động đến những ngành quan trọng như thép, nhôm, ô tô và gỗ.

Những biến động kéo dài đang làm thay đổi cách Canada nhìn nhận mối quan hệ kinh tế với nước láng giềng. Gần 72% hàng hóa xuất khẩu của Canada năm ngoái được đưa sang Mỹ, khiến việc duy trì quyền tiếp cận thị trường này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Tuy nhiên, mức độ phụ thuộc lớn cũng khiến Canada chịu tác động đáng kể mỗi khi chính sách thương mại của Washington thay đổi.

Ông Carney vì thế đã đẩy mạnh quan hệ thương mại, đầu tư và quốc phòng với châu Âu và châu Á, đồng thời thúc đẩy đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Một số lãnh đạo địa phương cũng cho rằng quan hệ với Mỹ khó trở lại trạng thái trước đây.

Thủ hiến tỉnh Saskatchewan Scott Moe nhận định “trạng thái cũ không còn khả thi”, còn Thủ hiến tỉnh British Columbia David Eby khẳng định dù có thỏa thuận hay không, Canada cũng sẽ không quay lại cách thức quan hệ trước đây.

Canada khó có thể tách khỏi nền kinh tế Mỹ khi quy mô thương mại và chuỗi cung ứng giữa hai nước đã tích hợp sâu sắc. Hướng đi thực tế hơn là duy trì những lợi ích từ thị trường Mỹ, đồng thời mở rộng thị trường và đối tác để hạn chế tác động từ những biến động chính sách thương mại.

Thỏa thuận hiện nay cũng mới giải quyết tranh chấp trước mắt. Nếu nguy cơ áp thuế 50% được loại bỏ, Mỹ và Canada có thể bước vào các cuộc thương lượng rộng hơn về Hiệp định Mỹ - Mexico - Canada (USMCA), nơi những vấn đề về thuế theo ngành, quy tắc xuất xứ, nông nghiệp và tiếp cận thị trường sẽ tiếp tục được thảo luận.

Vì vậy, bài toán đối với ông Carney là vừa bảo vệ quyền tiếp cận thị trường Mỹ, vừa từng bước đa dạng hóa các quan hệ kinh tế để tăng khả năng thích ứng của Canada trước những thay đổi trong môi trường thương mại.

Nếu xu hướng này tiếp tục, chính sách thuế quan của ông Trump có thể giúp Mỹ đạt được một số mục tiêu thương mại trước mắt, nhưng về dài hạn cũng thúc đẩy Canada đẩy nhanh quá trình đa dạng hóa thị trường và đối tác kinh tế.