Cần một "đường băng" cho nhân tài AI

Gieo những "hạt giống" AI

Có mặt tại vòng chung kết chương trình Thách thức đổi mới sáng tạo Việt Nam (Vietnam AI Innovation Challenge - VAIC 2026), em Nguyễn Minh Ngọc Mỹ, sinh viên Khoa Vũ trụ, Trường Đại học Công nghệ (Đại học Quốc gia Hà Nội), cùng đồng đội tự tin giới thiệu giải pháp AI do nhóm đang phát triển.

Nhóm thực hiện bài toán dịch hội thoại từ tiếng Anh sang tiếng Việt theo thời gian thực cho các cuộc trao đổi của doanh nghiệp, đề bài do AI Singapore đưa ra. Theo Ngọc Mỹ, thách thức không chỉ nằm ở việc chuyển ngữ chính xác mà còn phải bảo đảm ngữ cảnh, thuật ngữ chuyên ngành và tốc độ xử lý để giải pháp có thể ứng dụng hiệu quả trong môi trường làm việc.

"AI không chỉ là công nghệ để nghiên cứu mà còn là công cụ giải quyết những bài toán rất cụ thể của doanh nghiệp. Điều quý giá nhất là được chuyên gia hướng dẫn, được tiếp cận yêu cầu thực tế và có cơ hội tiếp tục hoàn thiện sản phẩm, em mong sẽ có thêm nhiều sân chơi như thế này để sinh viên được cọ xát nhiều hơn", Ngọc Mỹ chia sẻ.

Từ câu chuyện của Ngọc Mỹ có thể thấy, đào tạo AI đang chuyển từ truyền thụ kiến thức sang hình thành năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn. Sinh viên không chỉ học công nghệ mà còn được tiếp cận nhu cầu của doanh nghiệp, làm việc cùng chuyên gia để từng bước phát triển sản phẩm.

Theo ông Nguyễn Khắc Chiến, Tổng Thư ký Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, điều mà các cuộc thi AI hướng tới không chỉ là tìm ra những đội giành giải cao mà còn khơi dậy niềm đam mê khoa học, tư duy đổi mới sáng tạo và khát vọng cống hiến. Đây cũng là nền tảng để hình thành lớp nhân lực AI có khả năng tiếp tục học tập, nghiên cứu và hội nhập với cộng đồng khoa học quốc tế.

AI đang trở thành nhân tố quyết định năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia. Trong bối cảnh cuộc cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, lợi thế sẽ thuộc về những quốc gia có khả năng phát hiện, thu hút, đào tạo và phát huy nhân tài. Xét đến cùng, cạnh tranh về AI chính là cạnh tranh về nguồn nhân lực và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Đây cũng là xu hướng nhiều quốc gia đang theo đuổi khi cùng với đầu tư cho hạ tầng tính toán, dữ liệu và chip bán dẫn, rất chú trọng phát triển nguồn nhân lực AI chất lượng cao.

Xây “đường băng” cho nhân tài cất cánh

Nếu các cuộc thi là nơi phát hiện những "hạt giống" AI thì điều quan trọng hơn là tạo điều kiện để những hạt giống ấy tiếp tục phát triển. Thực tế cho thấy, không ít ý tưởng sau cuộc thi vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận dữ liệu hay môi trường thử nghiệm. Khoảng cách từ một mô hình nghiên cứu đến sản phẩm có thể ứng dụng trong doanh nghiệp vẫn còn khá lớn.

Chính vì vậy, doanh nghiệp ngày càng được kỳ vọng tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo và phát triển nhân lực AI, từ việc đặt hàng các bài toán thực tiễn đến đồng hành thử nghiệm, hoàn thiện sản phẩm. Vietnam AI Innovation Challenge 2026 là một ví dụ cho cách tiếp cận này. Nhiều doanh nghiệp không chỉ đồng hành tổ chức mà còn trực tiếp đưa ra những bài toán đang đặt ra trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam (VRG) mang đến các bài toán về tối ưu quy hoạch khu công nghiệp bằng AI, xây dựng Digital Twin cho hệ thống năng lượng và ứng dụng AI trong điều khiển các trạm xử lý nước thải. Trong khi đó, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (VNR) đặt ra các yêu cầu về tối ưu cắt ghép chặng tàu, xây dựng cơ chế giá vé linh hoạt và nâng cao hiệu quả khai thác vận tải hành khách.

Ở lĩnh vực tài chính, theo ông Đỗ Quang Vinh, Phó Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Phó Tổng Giám đốc SHB, ngân hàng mong muốn trở thành một mắt xích trong hệ sinh thái AI Việt Nam thông qua việc kết nối các nhóm công nghệ với chuyên gia nghiệp vụ, đồng thời tạo điều kiện để những ý tưởng tiềm năng tiếp tục được hoàn thiện và thử nghiệm.

"Chúng tôi mong muốn SHB không chỉ là nơi ứng dụng AI mà còn là đơn vị đặt hàng, đối tác phát triển, môi trường thử nghiệm và bệ phóng đưa các giải pháp có giá trị ra thị trường", ông Đỗ Quang Vinh nhấn mạnh.

Theo Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia Vũ Quốc Huy, AI đã trở thành hạ tầng chiến lược của nền kinh tế số. Đối với Việt Nam, đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội để rút ngắn khoảng cách phát triển thông qua khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Muốn tận dụng cơ hội đó, nguồn nhân lực chất lượng cao phải được đặt ở vị trí trung tâm của hệ sinh thái AI.

Thực tế cho thấy, phát hiện được nhân tài mới chỉ là bước khởi đầu. Điều cần kíp là một "đường băng" để các tài năng AI có thể cất cánh, từ cơ chế phát hiện sớm, chương trình đào tạo gắn với nhu cầu thực tiễn, sự đồng hành của doanh nghiệp đến hạ tầng dữ liệu, phòng thí nghiệm hiện đại và chính sách hỗ trợ nghiên cứu, khởi nghiệp. Khi những mắt xích này được kết nối đồng bộ, các ý tưởng AI mới có cơ hội phát triển thành sản phẩm, doanh nghiệp và công nghệ "Make in Vietnam", góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên số.