Cách tiếp cận đúng về “kinh tế bạc”

Tại thành phố Hà Nội, số người cao tuổi ngày càng tăng, kéo theo áp lực không nhỏ đối với hệ thống y tế và an sinh xã hội. Nhưng nhìn ở chiều ngược lại, già hóa dân số cũng tạo ra một nguồn lực mới, mở ra dư địa phát triển “kinh tế bạc”.

Người cao tuổi không chỉ là nhóm đối tượng cần được chăm sóc mà còn là nguồn vốn xã hội quý giá, với kinh nghiệm, tri thức, kỹ năng và uy tín được tích lũy qua nhiều năm. Nhiều người vẫn đang lao động, truyền nghề, tham gia công tác xã hội, đóng góp cho gia đình và cộng đồng. Vì vậy, ứng phó với già hóa dân số không thể chỉ dừng ở câu chuyện “chăm sóc người già” mà cần tạo điều kiện để người cao tuổi tiếp tục sống khỏe, sống vui và sống có ích.

Tuy nhiên, thực tế cũng đặt ra không ít vấn đề. Mô hình gia đình nhiều thế hệ ngày càng thu hẹp khiến không ít người cao tuổi sống một mình hoặc chỉ sống cùng người bạn đời cũng đã cao tuổi. Khi sức khỏe suy giảm, nhu cầu được chăm sóc, theo dõi và hỗ trợ ngay tại cộng đồng ngày càng lớn. Trong khi đó, các dịch vụ chăm sóc dài hạn, phục hồi chức năng và đội ngũ nhân lực chuyên biệt dành cho người cao tuổi chưa đáp ứng đủ nhu cầu.

Ngoài ra, một bộ phận người cao tuổi còn gặp khó khăn về thu nhập, khả năng tiếp cận dịch vụ y tế, công nghệ số và các tiện ích xã hội. Không ít người thiếu môi trường giao tiếp, vận động, sinh hoạt phù hợp, dễ rơi vào trạng thái cô đơn, thu mình. Nếu chỉ nhìn người cao tuổi như những người cần trợ giúp, xã hội sẽ bỏ lỡ một nguồn lực lớn.

Bởi vậy, yêu cầu đặt ra với Hà Nội là chuyển mạnh từ tư duy “chăm sóc khi đau yếu” sang chủ động phòng bệnh, quản lý sức khỏe và chăm sóc ngay tại cộng đồng. Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân đã xác định rõ định hướng lấy người dân làm trung tâm, chuyển từ “chữa bệnh” sang “phòng bệnh chủ động”, coi y tế dự phòng, y tế cơ sở và chăm sóc sức khỏe ban đầu là nền tảng. Đây cũng là hướng đi phù hợp với một đô thị đang bước sâu hơn vào quá trình già hóa dân số.

Hà Nội đã và đang cụ thể hóa định hướng đó bằng nhiều giải pháp. Từ năm 2026, thành phố triển khai khám sức khỏe định kỳ miễn phí cho các nhóm ưu tiên, trong đó có người cao tuổi; củng cố hệ thống y tế cơ sở, nâng cao năng lực các trạm y tế; phát triển y tế dự phòng, cấp cứu ngoài bệnh viện; đẩy mạnh xây dựng sổ sức khỏe điện tử, bệnh án điện tử và từng bước hình thành nền tảng quản lý sức khỏe toàn dân.

Đáng chú ý, mô hình cơ sở chăm sóc sức khỏe người cao tuổi ban ngày theo phương thức “sáng đi - chiều về” đang được Hà Nội thí điểm tại một số xã, phường và dự kiến sẽ nhân rộng trong thời gian tới. Đây là hướng đi cần thiết trong bối cảnh nhiều gia đình không còn đủ điều kiện chăm sóc người cao tuổi suốt cả ngày, trong khi bản thân người cao tuổi vẫn mong muốn duy trì cuộc sống gia đình.

Để phát huy “vốn quý” người cao tuổi, bên cạnh chăm sóc sức khỏe, tinh thần, cần tạo cơ chế để người cao tuổi được tham gia và đóng góp và tạo ra giá trị. Người có chuyên môn có thể tư vấn; người có nghề có thể truyền nghề; người có kinh nghiệm có thể tham gia giáo dục thế hệ trẻ, hòa giải, hoạt động cộng đồng; người có năng khiếu có thể hướng dẫn văn hóa, nghệ thuật, thể thao... Đó cũng chính là cách tiếp cận đúng về “kinh tế bạc”. Không nên chỉ nhìn người cao tuổi như một thị trường tiêu dùng mới với nhu cầu ngày càng lớn về y tế, dinh dưỡng, du lịch, văn hóa, thể thao và dịch vụ chăm sóc. Quan trọng hơn, cần nhìn nhận họ là chủ thể của quá trình phát triển, là nguồn lực có thể tiếp tục đóng góp cho xã hội.

Hà Nội đang hướng tới một đô thị hiện đại, văn minh, nhân văn. Trong quá trình đó, chất lượng cuộc sống của người cao tuổi phải trở thành một thước đo của phát triển: Chăm sóc để họ sống khỏe, tạo môi trường để họ sống vui và trao cơ hội để họ tiếp tục cống hiến.