"Bịt lỗ hổng" trục lợi chính sách ưu đãi qua các trạm BOT

Lợi dụng chính sách nhân văn để trục lợi trái phép

Những ngày đầu tháng 7-2026, dư luận cả nước xôn xao trước thông tin nhiều trạm thu phí sử dụng dịch vụ đường bộ của các dự án BOT giao thông xuất hiện tình trạng lợi dụng chính sách miễn, giảm phí cho phương tiện của người dân sống trong phạm vi 5 - 10km quanh trạm để xác nhận hoặc áp dụng giảm phí sai đối tượng.

Đây vốn là chính sách mang ý nghĩa nhân văn, được Nhà nước ban hành và áp dụng từ năm 2017 đến nay nhằm giảm chi phí đi lại, hỗ trợ sản xuất, kinh doanh, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người dân; đồng thời bảo đảm hoạt động thu phí ổn định, minh bạch.

Sự việc khiến Cục Đường bộ Việt Nam phải có văn bản số 4280/CĐBVN-KHTC ngày 8-7-2026 đề nghị UBND các tỉnh, thành phố phối hợp với nhà đầu tư và doanh nghiệp dự án BOT tăng cường kiểm tra, rà soát toàn bộ danh sách phương tiện đang được hưởng ưu đãi, bảo đảm đúng phạm vi, đúng đối tượng theo quy định hiện hành, kể cả sau khi sắp xếp đơn vị hành chính.

Theo Cục Đường bộ Việt Nam, việc rà soát nhằm bảo đảm chính sách hỗ trợ người dân khu vực lân cận trạm BOT được thực hiện đúng đối tượng, ngăn chặn trục lợi, tránh thất thoát doanh thu và bảo đảm công bằng, minh bạch trong hoạt động thu phí. Cơ quan này cũng nhấn mạnh, tất cả trường hợp lợi dụng chính sách để miễn, giảm phí trái quy định phải được xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật.

Trên thực tế, trước khi Cục Đường bộ Việt Nam lên tiếng, tình trạng lợi dụng chính sách miễn, giảm phí BOT giao thông đường bộ để trục lợi đã xuất hiện tại một số địa phương. Điển hình tại tỉnh Lạng Sơn, nơi có Trạm thu phí Km93+160, Quốc lộ 1 (thu phí hoàn vốn cho hợp phần cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 1 và xây dựng tuyến cao tốc Bắc Giang - Lạng Sơn), Công an tỉnh Lạng Sơn đã phát hiện dấu hiệu vi phạm trong việc xét duyệt hồ sơ miễn, giảm phí sử dụng đường bộ tại trạm BOT này.

Cụ thể, kết quả điều tra của cơ quan công an xác định, một số doanh nghiệp mặc dù không đáp ứng điều kiện hoạt động thực tế trong phạm vi được hưởng chính sách miễn, giảm phí nhưng vẫn được xác nhận đủ điều kiện để phê duyệt hưởng ưu đãi.

Minh bạch thông tin để người dân cùng giám sát

Trao đổi với phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội, chuyên gia giao thông, TS Nguyễn Hữu Đức khẳng định, chính sách miễn, giảm phí BOT được ban hành với mục tiêu nhân văn, nhằm hỗ trợ người dân sinh sống quanh trạm thu phí, giảm gánh nặng chi phí đi lại và tạo sự đồng thuận xã hội.

Theo TS Nguyễn Hữu Đức, chính sách này cũng góp phần giảm bớt những bất cập tồn tại trong các dự án BOT, đặc biệt liên quan đến vị trí đặt trạm thu phí. Khi người dân sinh sống quanh trạm được miễn, giảm phí, những phản ứng liên quan đến khoảng cách, vị trí đặt trạm cũng giảm, góp phần ổn định xã hội.

“Hành vi lợi dụng chính sách để giúp những phương tiện không thuộc diện ưu đãi vẫn được hưởng lợi không chỉ gây thất thoát nguồn thu mà còn làm xói mòn niềm tin”, TS Nguyễn Hữu Đức nhấn mạnh.

Theo phân tích của chuyên gia Nguyễn Hữu Đức, một trong những nguyên nhân khiến hành vi trục lợi chính sách miễn, giảm phí BOT giao thông tồn tại là do chưa có quy định rõ ràng về trách nhiệm xử lý vi phạm.

Bên cạnh việc quy định rõ trách nhiệm xử lý vi phạm, chuyên gia giao thông, TS Nguyễn Hữu Đức cho rằng, minh bạch thông tin trong hoạt động thu phí BOT là một trong những yếu tố quan trọng để giải quyết vấn đề. Danh sách phương tiện được miễn, giảm phí cần được công khai để người dân giám sát, qua đó góp phần củng cố niềm tin.

Ở tầm vĩ mô, theo TS Nguyễn Hữu Đức, minh bạch trong chính sách BOT còn là thước đo năng lực quản trị quốc gia. Khi quyền lợi được bảo đảm, người dân sẽ sẵn sàng đồng hành cùng các dự án hạ tầng lớn. Đây là nền tảng tạo dựng sự đồng thuận xã hội, yếu tố quan trọng đối với sự phát triển bền vững và ổn định chính trị.

“Việc minh bạch hóa thông tin miễn, giảm phí BOT không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn có tác động sâu rộng về xã hội và chính trị. Một chính sách rõ ràng, công bằng sẽ giúp giảm căng thẳng giữa người dân và doanh nghiệp BOT, hạn chế các cuộc phản đối, tụ tập gây mất trật tự tại trạm thu phí. Đồng thời, điều này khẳng định vai trò của Nhà nước trong bảo vệ quyền lợi chính đáng của nhân dân, củng cố niềm tin vào hệ thống pháp luật và quản lý nhà nước”, TS Nguyễn Hữu Đức nhấn mạnh.

“

Để ngăn chặn hành vi trục lợi chính sách tại các trạm BOT thì vai trò của công nghệ cần được nhấn mạnh hơn nữa. Ngoài hệ thống thu phí điện tử không dừng (ETC) tích hợp mã định danh phương tiện có thể áp dụng thêm các giải pháp như: Cơ sở dữ liệu tập trung và liên thông với đăng kiểm, công an giao thông, chính quyền địa phương để đối chiếu tự động; công nghệ nhận diện biển số (ANPR) kết hợp camera giám sát, giúp phát hiện phương tiện gian lận ngay tại trạm; phân tích dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) để nhận diện hành vi bất thường, ví dụ: Xe đăng ký miễn, giảm nhưng thường xuyên di chuyển ngoài khu vực ưu đãi; blockchain trong quản lý dữ liệu miễn giảm, đảm bảo tính minh bạch, không thể sửa đổi trái phép.

Chuyên gia giao thông, TS Nguyễn Hữu Đức.