Bệnh não mô cầu diễn biến khó lường, nhu cầu tiêm vắc xin tăng vọt

Mối đe dọa âm thầm

Theo tin từ Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật thành phố Hồ Chí Minh, mới đây một nam sinh viên 21 tuổi đã phải điều trị tại hai bệnh viện tuyến cuối do mắc bệnh não mô cầu và chưa từng tiêm phòng trước đó.

Trường hợp này không phải cá biệt khi chỉ trong tháng 3-2026, nhiều địa phương như Lâm Đồng và đặc khu Phú Quốc cũng ghi nhận ca bệnh ở nhóm thanh thiếu niên, học sinh, sinh viên, trong đó đã có trường hợp tử vong.

Theo bác sĩ Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa Hệ thống tiêm chủng VNVC, bệnh do não mô cầu có thể gặp ở mọi lứa tuổi, bùng phát thành dịch ở môi trường tập thể, đông người như khu nhà trọ, ký túc xá, chung cư, nhà trẻ, trường học, khu công nghiệp... Điều đáng nói là vi khuẩn não mô cầu có thể tồn tại trong vùng hầu họng của người khỏe mạnh trong nhiều tháng mà không gây triệu chứng khiến việc phát hiện và kiểm soát nguồn lây trở nên khó khăn.

Theo Hội Y học dự phòng Việt Nam, có tới 10-20% người lành mang trùng não mô cầu. Tỷ lệ này cao nhất ở nhóm thanh thiếu niên và người trẻ với khoảng 25-32%. Thậm chí trong các đợt dịch, tỷ lệ này lên tới 50%. Người mang vi khuẩn thường kéo dài, trung bình khoảng 9 tháng, song gần 40% các trường hợp có thể mang vi khuẩn vượt quá 16 tháng. Hiện cả nước thỉnh thoảng xuất hiện các ca bệnh não mô cầu không rõ nguồn lây cho thấy, mầm bệnh đang âm thầm lưu hành trong cộng đồng.

Các chuyên gia y tế nhận định, nhóm thanh thiếu niên có nguy cơ mắc bệnh cao do thường sinh hoạt, vui chơi, học tập ở môi trường tập thể như nhà trọ, ký túc xá, lễ hội… và thường xuyên sử dụng vật dụng chung dễ làm lây lan mầm bệnh. Bên cạnh đó, một bộ phận thanh thiếu niên có thói quen thức khuya, hút thuốc lá, uống rượu bia hoặc có chế độ dinh dưỡng không đầy đủ cũng dễ gây suy giảm miễn dịch, tạo điều kiện cho vi khuẩn ở vùng hầu họng tấn công.

Theo phân tích từ 89 nghiên cứu tại 28 quốc gia, tỷ lệ mang mầm bệnh đạt đỉnh 23,7% ở tuổi 19, nghĩa là cứ 4 thanh thiếu niên thì có 1 người mang vi khuẩn mà không biết.

Không chỉ trong nước, tình hình quốc tế cũng cho thấy nguy cơ đáng báo động. Gần đây nhất, giữa tháng 3-2026, nước Anh ghi nhận 2 ca tử vong 18 tuổi và 21 tuổi và 20 ca nhiễm bệnh do não mô cầu ở nhóm sinh viên, trong đó phần lớn ca mắc có liên quan đến một hộp đêm. Trước nguy cơ bùng phát dịch bệnh do não mô cầu, Chính phủ Anh nâng cấp cảnh báo và yêu cầu người dân đặc biệt là học sinh, sinh viên tăng cường phòng bệnh, trong đó có tiêm vắc xin não mô cầu.

Trước tình hình ca bệnh não mô cầu tăng và đã có ca tử vong, các gia đình tăng cường đưa con em đi tiêm vắc xin. Bên cạnh đó, nhóm người lớn cũng chủ động tiêm phòng bệnh. Chỉ trong hai tuần gần đây, gần 260 Trung tâm tiêm chủng VNVC trên toàn quốc ghi nhận lượt người đến tiêm vắc xin não mô cầu tăng đột biến, lên đến 400%.

Ngoài những người lần đầu tiêm vắc xin não mô cầu, các Trung tâm tiêm chủng VNVC cũng ghi nhận người tiêm bổ sung thêm các loại vắc xin não mô cầu thế hệ mới phòng nhóm huyết thanh gây bệnh B, nhóm ACYW.

Đọc thông tin thấy bệnh não mô cầu nguy hiểm với trẻ nhỏ nên chị Dương Thị Thùy Liên (ở phường Đống Đa, Hà Nội) đã đưa con nhỏ đi tiêm vắc xin.

“Nghe thông tin ca bệnh não mô cầu tăng và lây lan trong cộng đồng, tôi rất lo lắng. Tuy nhiên, khi đến VNVC, được bác sĩ, điều dưỡng tư vấn, phục vụ tận tình, có đầy đủ vắc xin, con được phòng bệnh sớm nên tôi rất yên tâm”, chị Liên cho hay.

Còn tại thành phố Hồ Chí Minh, bé Phúc Hưng (6 tháng tuổi, ở xã Thường Tân) được ba mẹ đưa đến VNVC Đồng Nai để tiêm vắc xin não mô cầu. Gia đình cho biết đã mua trọn gói vắc xin cho bé đến năm 1 tuổi, bao gồm hai loại vắc xin não mô cầu nên rất yên tâm vì con được phòng bệnh đầy đủ.

“Lá chắn” hiệu quả nhất

Theo bác sĩ Bạch Thị Chính, vi khuẩn não mô cầu có thể gây bệnh ở bất kỳ ai chưa có miễn dịch, đặc biệt ở các nhóm nguy cơ cao như trẻ nhỏ, học sinh, sinh viên, thanh thiếu niên, người cao tuổi và người có hệ miễn dịch suy giảm.

Tại Việt Nam, 5 nhóm huyết thanh phổ biến gồm A, B, C, Y, W đang lưu hành đồng thời, trong khi mỗi loại vắc xin chỉ phòng được một hoặc một số nhóm nhất định. Vì vậy, nếu chỉ tiêm một loại vắc xin, người dân vẫn có nguy cơ mắc bệnh do các nhóm huyết thanh khác.

Do đó, các chuyên gia khuyến cáo, cần tiêm phối hợp đầy đủ các vắc xin não mô cầu nhóm B và nhóm ACYW để đạt hiệu quả bảo vệ toàn diện, đồng thời tiêm sớm, đúng lịch và đủ liều để cơ thể kịp tạo miễn dịch.

“Đối với những trường hợp đã từng tiêm vắc xin não mô cầu BC, vẫn cần được bác sĩ tư vấn tiêm bổ sung các vắc xin thế hệ mới phù hợp để mở rộng khả năng bảo vệ, đặc biệt trước sự đa dạng của các chủng vi khuẩn não mô cầu hiện nay”, Bác sĩ Bạch Thị Chính cho biết thêm.

Sự gia tăng đột biến của nhu cầu tiêm vắc xin trong thời gian qua cho thấy một tín hiệu tích cực, người dân đã nhận thức rõ hơn về tầm quan trọng của phòng bệnh chủ động.

Trong bối cảnh bệnh não mô cầu vẫn là mối đe dọa khó lường, tiêm vắc xin đầy đủ, đúng lịch và đúng loại chính là “lá chắn” hiệu quả nhất. Không chỉ giúp bảo vệ bản thân trước nguy cơ bệnh tiến triển nhanh và nguy kịch, việc tiêm chủng còn góp phần xây dựng hàng rào miễn dịch cộng đồng - yếu tố then chốt để ngăn chặn nguy cơ bùng phát dịch trong tương lai.