Bảo vệ kết nối, tăng sức chống chịu hạ tầng hàng hải vì môi trường biển ổn định và bền vững

Với chủ đề “Cạnh tranh, Kết nối và Hợp tác - Biển Đông trong cấu trúc biên giới hàng hải khu vực”, sự kiện năm nay diễn ra trong hai ngày (7-8/10), quy tụ các nhà hoạch định chính sách, nhà ngoại giao, học giả và chuyên gia từ Việt Nam, ASEAN, khu vực và thế giới.

Việt Nam hướng tới phát triển nền kinh tế biển mạnh và bền vững

Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Thị Hoàng Vân nhấn mạnh, Biển Đông là một trong những không gian hàng hải quan trọng nhất thế giới, kết nối Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương, vận chuyển hàng hóa, năng lượng thiết yếu và bảo đảm sinh kế cho hàng triệu người.

Trong bối cảnh đó, Công ước Liên hợp quốc năm 1982 về Luật Biển (UNCLOS) vẫn là khuôn khổ pháp lý toàn diện điều chỉnh các hoạt động trên đại dương và biển.

Dẫn Nghị quyết số 20-NQ/TW , Thứ trưởng Ngoại giao khẳng định Việt Nam hướng tới phát triển nền kinh tế biển mạnh và bền vững, hiện đại hóa quản trị đại dương và cơ sở hạ tầng hàng hải, thúc đẩy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, bảo vệ các hệ sinh thái biển, đồng thời nâng cao sự thịnh vượng và khả năng chống chịu của các cộng đồng ven biển và hải đảo.

“Chúng tôi mong muốn hợp tác với các đối tác trong các lĩnh vực tri thức, công nghệ, phát triển hàng hải bền vững, bảo vệ môi trường và quản trị đại dương”, Thứ trưởng cho biết.

Trong bối cảnh đó, Thứ trưởng nêu bốn ưu tiên từ phía Việt Nam đề xuất:

Thứ nhất, duy trì các nền tảng của trật tự hàng hải. Các quyền và nghĩa vụ theo luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS, cần được tôn trọng nhất quán và các tranh chấp cần được giải quyết bằng biện pháp hòa bình.

Thứ hai, bảo vệ những tuyến hàng hải thiết yếu đối với các nền kinh tế. Các tuyến hàng hải và eo biển quốc tế an toàn, rộng mở và được bảo đảm an ninh là yếu tố thiết yếu đối với năng lượng, thương mại và phát triển. An ninh của những tuyến đường này là lợi ích chung của cộng đồng quốc tế.

Thứ ba, tăng cường khả năng chống chịu của các cơ sở hạ tầng hàng hải thiết yếu, bao gồm cảng biển, cáp ngầm, các công trình ngoài khơi và cơ sở hạ tầng năng lượng, vốn ngày càng đóng vai trò quan trọng đối với an ninh quốc gia và khu vực. Việc bảo vệ những cơ sở này đòi hỏi năng lực quốc gia mạnh hơn, đồng thời cần sự hợp tác quốc tế chặt chẽ hơn.

Thứ tư, quản lý rủi ro đồng thời mở rộng không gian hợp tác. Trao đổi thông tin và các biện pháp xây dựng lòng tin có thể giảm nguy cơ xảy ra sự cố và tính toán sai lầm.

Tăng cường khả năng chống chịu của hạ tầng hàng hải

Về phần mình, Thứ trưởng Ngoại giao Philippines, Trưởng SOM ASEAN Philippines Leo M. Herrera-Lim nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đảm bảo an toàn cho hệ thống cơ sở hạ tầng hàng hải thiết yếu.

“Kết nối trong thế kỷ này vượt xa bề mặt đại dương. Hạ tầng hàng hải thiết yếu chính là hệ thống thần kinh vật lý và kỹ thuật số của sự thịnh vượng toàn cầu", ông nói.

Cáp ngầm dưới biển vận chuyển 99% lưu lượng dữ liệu quốc tế, trong khi các cơ sở năng lượng ngoài khơi và các tuyến đường biển chiến lược là nền tảng của các nền kinh tế và hoạt động thương mại, Thứ trưởng Ngoại giao Philippines lưu ý.

Theo đại diện Philippines, bảo đảm an ninh hạ tầng hàng hải cần một cách tiếp cận tổng thể, kết nối các lĩnh vực an ninh, giao thông, viễn thông, năng lượng, an ninh mạng, quản lý thiên tai và ngoại giao thành một hệ thống thống nhất nhằm cảnh báo sớm và ứng phó nhanh.

Bên cạnh đó, cần tăng cường hợp tác nâng cao nhận thức về lĩnh vực hàng hải, giám sát các cơ sở hạ tầng dễ bị tổn thương, củng cố năng lực phòng thủ mạng, đẩy mạnh lập bản đồ đáy biển và bảo đảm năng lực sửa chữa nhanh.

Các nước cũng cần thể chế hóa việc bảo vệ cơ sở hạ tầng trong ASEAN thông qua xây dựng các khuôn khổ khu vực về khả năng chống chịu của cáp ngầm, nâng cao năng lực và bảo vệ cơ sở hạ tầng, cùng với các đối tác đối thoại thông qua các cơ chế do ASEAN dẫn dắt.

Đồng thời, UNCLOS cần được sử dụng làm cơ sở để làm rõ các quyền, quy tắc và nghĩa vụ liên quan đến bảo vệ cơ sở hạ tầng vượt ra ngoài phạm vi biên giới quốc gia.

Một ưu tiên khác là xây dựng khả năng chống chịu trước khi khủng hoảng xảy ra, thông qua hệ thống dự phòng, bảo đảm chuỗi cung ứng an toàn đối với các linh kiện thiết yếu.

Hợp tác để duy trì môi trường hàng hải ổn định

Trong khi đó, Thứ trưởng Ngoại giao và Thương mại Australia Michelle Chan nhấn mạnh vai trò của hợp tác quốc tế trong bảo đảm tương lai rộng mở, ổn định và phát triển của các vùng biển.

“Mọi quốc gia đều có lợi ích trong việc duy trì các vùng biển rộng mở và ổn định, dù là quốc gia ven biển hay quốc gia không có biển, bất kể quy mô hay năng lực hàng hải”, bà nói.

Theo Thứ trưởng Michelle Chan, ASEAN cung cấp một nền tảng quan trọng để các quốc gia phối hợp, trong đó có việc định hình những kỳ vọng về hành vi có trách nhiệm trên các vùng biển và đại dương.

Bà cũng nhấn mạnh, sức mạnh hàng hải có trách nhiệm trước hết phải dựa trên việc tôn trọng luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS với vai trò khuôn khổ pháp lý toàn diện điều chỉnh các vùng biển và đại dương.

Bên cạnh đó, các nước cần tăng cường chia sẻ thông tin kịp thời, hai chiều về các sự cố và diễn biến trên biển.

“Minh bạch hơn có thể giảm bất định, tăng cường nhận thức về tình hình hàng hải và giúp các quốc gia đưa ra những quyết định dựa trên thông tin đầy đủ”, bà Michelle Chan nói.

Theo bà, các thể chế ASEAN tạo nền tảng để các quốc gia trong khu vực, các đối tác và các cường quốc cùng chia sẻ thông tin, hình thành thói quen đối thoại và củng cố những kỳ vọng về hành vi có trách nhiệm.

Cam kết này được thể hiện trong Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác ở Đông Nam Á (TAC), vốn bước sang năm thứ 50.

“Chúng tôi đang nỗ lực tăng cường Diễn đàn Hàng hải ASEAN mở rộng, trong đó có thông qua các hoạt động về an ninh hàng hải và hợp tác chung trong năm nay”, Thứ trưởng Ngoại giao và Thương mại Australia cho biết.