Bảo vệ ao hồ - giữ “lá phổi xanh”

Công trình lấn chiếm và rác thải cùng “bức tử” ao, hồ

Nằm ngay vị trí giao cắt giữa Đại lộ Thăng Long và sông Nhuệ, những năm gần đây, hồ Song đang bị bức tử nghiêm trọng bởi hàng ngàn tấn rác thải, tạo ra những bãi phế thải khổng lồ lấn sát tận lòng hồ. Năm 2024, chính quyền địa phương khi đó là UBND phường Đại Mỗ (quận Nam Từ Liêm cũ) đã ra quân xử lý bằng cách đào hào ngăn cách, quây tôn xung quanh hồ. Tuy nhiên, giải pháp đó chỉ hiệu quả trong thời gian ngắn...

Trưa 18-8, có mặt tại hồ Song, phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội ghi nhận có 3 khu vực tập kết lớn: Một điểm tập kết vật liệu xây dựng và hai bãi tập kết phế thải xây dựng. Đáng chú ý, tại hai vị trí đi vào bãi phế thải trước đây đã được chính quyền địa phương quây tôn kín mít giờ trở thành lối ra - vào, lắp cánh cổng kiên cố. Anh Nguyễn Tiến Anh, trú tại đường Quang Tiến (phường Tây Mỗ) cho biết, hàng rào tôn bị phá, mở lối cho đối tượng vào đổ thải xuất hiện từ nhiều tháng nay...

Cũng trên địa phận phường Tây Mỗ, tình trạng "bức tử" hồ Cầu Cốc (nằm sát khu chức năng đô thị Tây Mỗ) cũng diễn ra nghiêm trọng. Với diện tích khoảng 25.000m2, hồ Cầu Cốc được biết đến với chức năng chính là tiêu thoát nước. Tuy nhiên, trong nhiều năm trở lại đây, xung quanh hồ này mọc lên hàng loạt công trình xây dựng, hàng quán, cơ sở kinh doanh, lấn chiếm trái phép. Trước thực trạng đó, tháng 7-2025, UBND thành phố Hà Nội đã có văn bản giao UBND phường Tây Mỗ chủ trì, phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan kiểm tra, làm rõ thông tin báo chí phản ánh; xử lý nghiêm sai phạm (nếu có) theo quy định pháp luật. Tuy nhiên, ghi nhận tại hồ Cầu Cốc vào đầu tháng 8-2026, phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội nhận thấy rất nhiều hạng mục công trình xây dựng lấn chiếm hồ vẫn tồn tại...

Quyết tâm bảo vệ những “lá phổi xanh”

Hà Nội được mệnh danh là thành phố của sông, hồ. Bên cạnh những diện tích mặt nước lớn như hồ Tây, hồ Hoàn Kiếm, hồ Trúc Bạch..., hàng nghìn ao hồ, đầm nhỏ xen kẽ trong khu dân cư, làng xóm, tạo nên cấu trúc mặt nước đặc trưng của Thủ đô. Tuy nhiên, trong quá trình đô thị hóa, diện tích ao, hồ tự nhiên dần bị thu hẹp. Hậu quả là mỗi khi có mưa bão, việc thoát nước cục bộ gặp nhiều khó khăn. Đã đến lúc chúng ta phải nhìn nhận hệ thống ao, hồ không chỉ là cảnh quan của thành phố mà còn là một phần của trong hệ thống hạ tầng thoát nước, sinh thái cần được bảo vệ nghiêm ngặt...

Xác định rõ vai trò của hệ thống mặt nước, thời gian qua, thành phố Hà Nội đã từng bước xây dựng hành lang quản lý đối với các hồ, ao, đầm. Năm 2023, thành phố công bố danh mục 3.164 hồ, ao, đầm không được san lấp; đến tháng 5-2025, danh mục này tiếp tục được điều chỉnh, bổ sung, nâng tổng số lên 3.501 hồ, ao, đầm. Bên cạnh đó, quy hoạch Thủ đô thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 cũng xác định yêu cầu bảo vệ nghiêm ngặt hệ thống hồ, không gian mặt nước, phát huy giá trị của sông, hồ trong cấu trúc sinh thái và cảnh quan đô thị.

Các chuyên gia đánh giá, việc Hà Nội lập ra danh mục này là bước đi vô cùng quan trọng nhằm xác định rõ diện tích mặt nước cần được bảo vệ. TS Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Hội Không khí sạch Việt Nam nhận định, gần đây, thành phố Hà Nội đã có nhiều biện pháp đúng và trúng trong việc bảo vệ môi trường Thủ đô, trọng tâm là cải thiện môi trường nước, hồi sinh sông ngòi, ao, hồ... Những giải pháp mà Hà Nội đang triển khai hiệu quả thể hiện rõ quyết tâm của toàn thành phố hành động vì môi trường trong lành của Thủ đô. Trọng tâm của sự thay đổi nằm ở những nỗ lực cải thiện môi trường nước, hồi sinh các dòng sông trục chính và hệ thống ao, hồ vốn bị nghẽn mạch nhiều năm qua. Có thể dễ dàng nhận ra, tư duy quản lý của Hà Nội đã chuyển từ bị động ứng phó sang chủ động kiểm soát nguồn thải. Thành phố đang tìm cách khơi thông cơ chế trên cơ sở Luật Thủ đô năm 2026 và các đề án quy trình xử lý nước thải cả ở quy mô lớn lẫn ở các khu vực dân sinh. Muốn hồi sinh hệ thống ao, hồ, cần phải triệt tiêu nguồn nước thải, nghiêm cấm đổ rác thải... trước khi nghĩ đến việc làm sạch mặt nước.

Sự quyết liệt của thành phố thể hiện rõ trong việc giữ gìn và hồi sinh hệ thống ao, hồ nội thành. Việc nạo vét, kè bờ, tạo không gian cảnh quan công cộng không chỉ nâng cao năng lực tiêu thoát nước, giảm ngập úng mà còn tái tạo hệ sinh thái đô thị. Ao, hồ không còn là những điểm tập kết rác lộ thiên mà trở thành những lá phổi xanh, không gian sinh hoạt văn hóa của cộng đồng. Hệ thống ao, hồ chính là những "lá phổi xanh" vô giá, điều hòa khí hậu và tạo nên bản sắc đô thị của Hà Nội. Bảo vệ, hồi sinh diện tích mặt nước là việc làm vô cùng quan trọng để giữ gìn không gian sống trong lành cho thế hệ mai sau và gìn giữ màu xanh cho ao, hồ cũng chính là bảo vệ mạch sống bền vững của Thủ đô.