Bảo trợ xã hội trong bối cảnh già hóa dân số:Chuyển từ hỗ trợ sang chăm sóc

Gia đình không còn là “nơi chăm sóc” duy nhất

Tuổi già đang đối mặt với nhiều thay đổi khi con cái trong độ tuổi lao động ngày càng bận rộn, không phải gia đình nào cũng có người ở nhà chăm sóc cha mẹ cả ngày. Với người cao tuổi sống một mình hoặc chỉ có hai vợ chồng, nguy cơ té ngã, bệnh mạn tính trở nặng, dùng thuốc không đúng giờ… càng đáng lo.

Khó khăn tuổi già vì thế không chỉ là bệnh tật, mà còn là suy giảm chức năng vận động, dinh dưỡng, nhận thức và thiếu giao tiếp xã hội. Nếu không được chăm sóc, can thiệp sớm, người cao tuổi dễ mất khả năng tự chủ, đồng thời tăng gánh nặng cho gia đình và hệ thống y tế.

Theo báo cáo của Chi cục Dân số, Trẻ em và Phòng, chống tệ nạn xã hội Hà Nội, 6 tháng đầu năm 2026, tỷ lệ người cao tuổi được khám sức khỏe định kỳ đạt 58,78%, trong khi mục tiêu cả năm là 91%. Khoảng cách này cho thấy chăm sóc sức khỏe người cao tuổi vẫn là một bài toán lớn, nhất là khi nhu cầu ngày càng tăng.

Bác sĩ chuyên khoa I Bùi Văn Hải, Chuyên khoa Hồi sức cấp cứu, Giám đốc Chuyên môn Phòng khám Đa khoa MEDLATEC Tây Hồ, cho rằng chăm sóc sức khỏe người cao tuổi cần chuyển từ tư duy “có bệnh mới điều trị” sang chủ động phòng bệnh, theo dõi và duy trì sức khỏe lâu dài.

Người cao tuổi thường mắc nhiều bệnh cùng lúc, sử dụng nhiều loại thuốc và dễ gặp các vấn đề về vận động, dinh dưỡng, giấc ngủ, trí nhớ. Vì vậy, cần đánh giá sức khỏe toàn diện, không chỉ bệnh lý mà cả khả năng vận động, dinh dưỡng, tinh thần và tự chăm sóc.

Phát hiện sớm nguy cơ giúp can thiệp kịp thời, hạn chế bệnh nặng và suy giảm khả năng tự chủ. Theo bác sĩ, gia đình, trạm y tế, bệnh viện và các cơ sở chăm sóc cần kết nối thành mạng lưới chăm sóc liên tục.

Mô hình chăm sóc ban ngày đang được Hà Nội thí điểm tại phường Long Biên, xã Quốc Oai là một hướng đi. Người cao tuổi được theo dõi sức khỏe, tập luyện, phục hồi vận động, bảo đảm dinh dưỡng, giao lưu trong ngày rồi trở về với gia đình.

Ông Nguyễn Khắc Thúy, Giám đốc Trạm Y tế phường Long Biên, cho rằng mô hình chăm sóc ban ngày giúp các gia đình giảm gánh nặng khi con cái bận rộn. Ban ngày, người cao tuổi được chăm sóc, theo dõi sức khỏe, giao lưu; chiều tối trở về nhà, tiếp tục quây quần cùng con cháu.

Bà Nguyễn Thị Múi, người cao tuổi ở phường Long Biên, cho biết bà yên tâm khi được nhân viên y tế hỗ trợ đi lại, trị liệu vận động, đồng thời có bạn bè trò chuyện, cùng tập luyện và được bác sĩ thăm khám thường xuyên.

Mô hình vì thế không chỉ giúp người cao tuổi được chăm sóc sức khỏe mà còn tạo không gian vận động, giao tiếp an toàn; đồng thời chia sẻ gánh nặng với gia đình. Tuy nhiên, để nhân rộng, cần giải bài toán chi phí khi nhiều cơ sở thuộc khu vực tư nhân, giá dịch vụ còn cao.

Xây dựng hệ thống “chăm sóc người già”

Theo bác sĩ Bùi Văn Hải, mục tiêu của chăm sóc người cao tuổi không nên chỉ là kéo dài tuổi thọ mà phải hướng đến nâng cao chất lượng cuộc sống và duy trì khả năng tự chủ.

Người cao tuổi vẫn cần được vận động, giao tiếp, tham gia các hoạt động gia đình và xã hội phù hợp với sức khỏe. “Chăm sóc tốt không có nghĩa là con cháu làm thay tất cả”. Nếu người cao tuổi vẫn có thể tự đi lại, tự ăn uống, tự chăm sóc bản thân thì cần khuyến khích họ duy trì những khả năng đó.

Vận động phù hợp, dinh dưỡng đầy đủ, kiểm soát bệnh mạn tính và duy trì đời sống tinh thần tích cực đều có vai trò quan trọng.

Hà Nội đang từng bước mở rộng các mô hình chăm sóc người cao tuổi theo hướng chuyên nghiệp. Ngày 10-8, tại kỳ họp thứ sáu (kỳ họp chuyên đề), HĐND thành phố thông qua chủ trương đầu tư Khu phức hợp Y tế - Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi - Đại học Y Hà Nội tại phường Hoàng Mai, tổng vốn sơ bộ 14.229 tỷ đồng. Dự án dự kiến có 720 căn hộ cho khoảng 1.680 người, cùng hệ thống y tế, điều dưỡng, phục hồi chức năng, chăm sóc dài hạn, gắn với Bệnh viện Đại học Y Hà Nội quy mô 1.600 giường.

Theo bác sĩ Bùi Văn Hải, bệnh viện là một mắt xích trong quá trình chăm sóc, với người cao tuổi, việc theo dõi sức khỏe cần diễn ra thường xuyên và ngay từ cộng đồng, gia đình và tuyến y tế cơ sở.

Gia đình cần quan sát những thay đổi của người cao tuổi như ăn uống kém, sụt cân, đi lại khó khăn, dễ ngã, mất ngủ, hay quên hoặc thay đổi tâm lý. Đây có thể là những dấu hiệu ban đầu của vấn đề sức khỏe, cần được phát hiện và đánh giá sớm.

Y tế cơ sở đóng vai trò quan trọng trong quản lý sức khỏe người cao tuổi, từ theo dõi định kỳ, quản lý bệnh mạn tính đến hướng dẫn dinh dưỡng, vận động và sử dụng thuốc an toàn. Khi phát hiện vấn đề vượt quá khả năng xử lý, người bệnh cần được chuyển đến cơ sở chuyên khoa.

Về lâu dài, cần xây dựng mạng lưới chăm sóc liên tục từ gia đình, cộng đồng, y tế cơ sở đến bệnh viện và các cơ sở chuyên nghiệp. Khi các mắt xích được kết nối, người cao tuổi sẽ có thêm cơ hội sống khỏe, độc lập và tiếp tục đóng góp cho gia đình, xã hội.