Báo chí sau sáp nhập: Tinh gọn để mạnh hơn trong kỷ nguyên số

Sắp xếp báo chí để phù hợp yêu cầu phát triển

Nhìn lại tiến trình sắp xếp hệ thống báo chí những năm gần đây, các ý kiến tại diễn đàn đều thống nhất rằng đây là chủ trương đúng đắn của Đảng và Nhà nước nhằm xây dựng nền báo chí tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả và đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Đồng chí Trần Thanh Lâm, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương khẳng định quan điểm của Đảng đối với báo chí luôn nhất quán và xuyên suốt, đó là: Đảng lãnh đạo tuyệt đối, toàn diện công tác báo chí; báo chí cách mạng là tiếng nói của Đảng, Nhà nước, đồng thời là diễn đàn của Nhân dân. Trong bối cảnh hiện nay, định hướng đó tiếp tục được cụ thể hóa bằng nhiều chủ trương mới nhằm xây dựng nền báo chí, xuất bản và truyền thông nhân văn, hiện đại.

Theo đồng chí Trần Thanh Lâm, Báo cáo tổng kết 40 năm đổi mới đã nhấn mạnh yêu cầu sắp xếp đội ngũ báo chí, truyền thông theo hướng tinh - gọn - mạnh - hiệu năng - hiệu lực và hiệu quả; đồng thời đề cao trách nhiệm của cơ quan chủ quản. Tinh thần này tiếp tục được thể hiện trong các Nghị quyết và Chỉ thị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với báo chí, truyền thông trên không gian mạng.

Từ góc độ quản lý nhà nước, ông Nguyễn Văn Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Báo chí (Bộ VHTTDL) cho biết, tiến trình quy hoạch và sắp xếp hệ thống báo chí đã được triển khai từ giai đoạn 2016-2017 và tiếp tục thực hiện trong những năm tiếp theo. Hiện nay, bức tranh báo chí cả nước gồm 697 cơ quan báo in và báo điện tử, trong đó có 98 cơ quan báo và 597 tạp chí. Sau quá trình quy hoạch, sắp xếp, số lượng cơ quan báo chí đã thay đổi theo hướng tinh gọn hơn. Riêng khối tạp chí, số lượng năm 2025 đã giảm so với năm 2024. Mục tiêu xuyên suốt là tinh gọn đầu mối, nâng cao hiệu năng, hiệu lực và hiệu quả hoạt động.

Theo ông Nguyễn Văn Hiếu, dù đầu mối giảm nhưng các sản phẩm báo chí cơ bản vẫn được duy trì, chưa tạo ra những tác động đáng kể đối với bạn đọc. Đây là minh chứng cho thấy việc sắp xếp không làm suy giảm khả năng phục vụ công chúng mà ngược lại đang hướng tới nâng cao chất lượng hoạt động của các cơ quan báo chí.

Đồng tình với quan điểm này, ông Trần Trọng Dũng, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam cho rằng việc sắp xếp là chủ trương đúng cần phải thực hiện. Với những địa phương có nhiều cơ quan báo chí, việc tổ chức lại bộ máy giúp hệ thống báo chí vận hành hiệu quả hơn, đồng thời vẫn giữ được tinh thần và giá trị của những tờ báo kết thúc hoạt động thông qua các sản phẩm được tiếp tục kế thừa trên những cơ quan báo chí mới.

Trả lời băn khoăn về việc sắp xếp báo chí có làm thu hẹp độ phủ thông tin hay không, đồng chí Trần Thanh Lâm khẳng định, việc giảm số lượng cơ quan báo chí không đồng nghĩa với việc giảm sản phẩm báo chí hay hạn chế khả năng tiếp cận thông tin của công chúng. Theo Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, một cơ quan báo chí hoàn toàn có thể phát triển nhiều loại hình, nhiều sản phẩm khác nhau để phục vụ nhu cầu thông tin của người dân trong nước và cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài. Điều quan trọng không phải là số lượng cơ quan báo chí mà là năng lực mở rộng không gian thông tin và đa dạng hóa sản phẩm báo chí.

Thách thức lớn song hành cùng cơ hội mới

Quá trình sắp xếp, tổ chức lại bộ máy báo chí đang đặt ra nhiều thách thức cho các cơ quan báo chí. Tuy nhiên, chính trong những khó khăn đó cũng mở ra những cơ hội để hình thành mô hình báo chí hiện đại hơn, chuyên nghiệp hơn và phù hợp hơn với xu hướng phát triển của truyền thông số.

Chia sẻ từ thực tiễn, PGS.TS Nguyễn Thành Lợi, Phó Giám đốc Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội cho biết, quá trình hợp nhất đặt ra hàng loạt thách thức liên quan đến tổ chức bộ máy, nhân sự, nội dung và công nghệ. Trước đây, các cơ quan có nhiều phòng, ban hoạt động độc lập theo từng loại hình báo chí. Sau khi sắp xếp, toàn bộ được tổ chức lại theo hướng tinh gọn hơn, đòi hỏi các bộ phận phải cùng tham gia sản xuất nội dung thay vì chỉ tập trung vào một loại hình riêng biệt.

Theo nhà báo Nguyễn Thành Lợi, thách thức không chỉ nằm ở kỹ năng tác nghiệp của phóng viên mà còn ở quá trình tổ chức sản xuất nội dung từ đầu vào đến đầu ra. Việc chuyển từ môi trường báo in sang sản xuất phát thanh, truyền hình và các sản phẩm đa phương tiện đòi hỏi đội ngũ người làm báo phải thích nghi nhanh với phương thức làm việc mới. Tuy nhiên, những người làm nghề chuyên nghiệp thường có khả năng thích ứng rất nhanh với các yêu cầu mới của thực tiễn.

Một thách thức khác được ông Nguyễn Thành Lợi nhấn mạnh là vấn đề công nghệ. Sau hợp nhất, hệ thống CMS phải được thay mới hoàn toàn; các quy trình sản xuất, vận hành cũng phải thiết kế lại. Ngoài ra, qua trình hợp nhất còn tạo ra những thay đổi lớn về văn hóa tổ chức. Từ gần 60 phòng, ban trước đây, sau hợp nhất chỉ còn 7 đơn vị; từ khoảng 130 vị trí trưởng, phó phòng giảm còn 36 vị trí. Điều này đặt ra yêu cầu thích nghi đối với mỗi cá nhân khi môi trường làm việc, phương thức quản trị và cơ cấu tổ chức đều thay đổi.

Ở góc độ địa phương, nhà báo Lê Trường Giang, Giám đốc Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Lào Cai cho biết sau sắp xếp, tất cả các phòng, ban đều thực hiện nhiệm vụ sản xuất nội dung theo hướng đa loại hình. Đơn vị đang triển khai mô hình tòa soạn hội tụ, trong đó mỗi phóng viên đều tham gia vào quá trình sản xuất sản phẩm trên nhiều nền tảng khác nhau.

Theo ông Lê Trường Giang, khó khăn lớn nhất nằm ở sự khác biệt giữa các loại hình báo chí, từ kỹ năng nghề nghiệp, phương thức tác nghiệp đến cơ chế nhuận bút và thù lao. Tuy nhiên, chính những yêu cầu mới này đang tạo động lực để đội ngũ người làm báo nâng cao năng lực làm việc đa phương tiện, đáp ứng yêu cầu của báo chí hiện đại.

Trong khi đó, ông Trần Trọng Dũng cho rằng việc sắp xếp lại bộ máy cũng tạo điều kiện để các cơ quan báo chí phát huy đầy đủ hơn năng lực và thế mạnh của mình. Nhiều địa phương đã thực hiện tốt việc bố trí, điều phối lực lượng phóng viên theo hướng hợp lý, qua đó nâng cao hiệu quả hoạt động chuyên môn và chất lượng sản phẩm báo chí.

Đổi mới tư duy, làm chủ công nghệ trong kỷ nguyên số

Nếu sắp xếp bộ máy là bước đi cần thiết thì đổi mới tư duy và phương thức hoạt động mới là yếu tố quyết định sự phát triển bền vững của báo chí trong thời đại số. Đây cũng là nội dung được nhiều diễn giả nhấn mạnh tại diễn đàn.

Nhắc lại quan điểm của Tổng Bí thư Tô Lâm rằng “Báo chí mới không phải là đặt báo chí cũ lên nền tảng mới mà là cách tổ chức mới trong bối cảnh mới”, đồng chí Trần Thanh Lâm cho rằng đây là định hướng rất quan trọng đối với tiến trình đổi mới báo chí hiện nay. Theo ông, mỗi lần sắp xếp là một lần đổi mới để tạo ra những chuyển biến tốt hơn. Điều cốt lõi là phải thay đổi tư duy và cách làm báo để thích ứng với yêu cầu phát triển mới.

Đồng chí Trần Thanh Lâm nhấn mạnh, báo chí cần tiếp tục tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, chính sách và con người; đồng thời đổi mới mô hình quản trị để báo chí chính thống giữ vai trò chủ lưu trong không gian truyền thông. Trong bối cảnh mạng xã hội phát triển mạnh mẽ, nếu báo chí không chủ động dẫn dắt dòng thông tin chính thống thì công chúng sẽ dễ tiếp cận các nguồn thông tin thiếu chuẩn mực. Vì vậy, báo chí phải làm chủ mặt trận thông tin và giữ vai trò chủ lực trong bảo vệ chủ quyền thông tin quốc gia trên không gian mạng.

Bên cạnh đó, đồng chí Trần Thanh Lâm nhìn nhận trí tuệ nhân tạo đang trở thành công cụ hữu ích hỗ trợ người làm báo trong quá trình tác nghiệp và sản xuất nội dung. Tuy nhiên, AI không thể thay thế con người. Điều quan trọng là người làm báo phải chủ động thích ứng với sự thay đổi của thời cuộc, không ngừng đổi mới tư duy và phương thức làm việc để nâng cao chất lượng sản phẩm báo chí.

Trước vấn đề tương lai báo chí sau khi sáp nhập, ông Nguyễn Văn Hiếu cho rằng, mỗi cơ quan báo chí có sứ mệnh, thế mạnh và đối tượng công chúng riêng. Trong bối cảnh chuyển đổi số, báo chí không chỉ phát triển nội dung mà còn phải đầu tư mạnh mẽ cho công nghệ. Nguyên tắc quan trọng nhất là bạn đọc ở đâu thì sản phẩm báo chí phải có mặt ở đó. Các cơ quan báo chí cần lấy bạn đọc làm trung tâm để xây dựng hệ sinh thái sản phẩm phù hợp với nhu cầu tiếp nhận thông tin trên nhiều nền tảng khác nhau.

Ở góc độ người làm báo, ông Trần Trọng Dũng cho rằng yêu cầu cấp thiết hiện nay là tiếp tục đào tạo, bồi dưỡng và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Trong môi trường báo chí đa nền tảng, đa phương tiện, phóng viên và biên tập viên cần được trang bị thêm nhiều kỹ năng mới để thích ứng với sự phát triển của nghề nghiệp.

Từ những chia sẻ của các diễn giả có thể thấy, quá trình sắp xếp hệ thống báo chí không đơn thuần là tinh giản đầu mối hay cơ cấu lại bộ máy. Đây là bước chuyển quan trọng nhằm xây dựng nền báo chí tinh gọn nhưng mạnh hơn, hiện đại hơn và có sức cạnh tranh cao hơn trong môi trường truyền thông số. Những thách thức về tổ chức, công nghệ hay nhân lực là không nhỏ, nhưng cũng chính là động lực để các cơ quan báo chí đổi mới, phát triển và tiếp tục khẳng định vị thế là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng, văn hóa và truyền thông trong kỷ nguyên mới.