Báo cáo viên Thủ đô - Lan tỏa thông tin chính thống, kết nối niềm tin

Trong công tác tư tưởng của Đảng, tuyên truyền miệng luôn là một kênh thông tin đặc biệt quan trọng. Không chỉ truyền đạt chủ trương, đường lối, nghị quyết, tuyên truyền miệng còn là quá trình đối thoại, giải đáp, thuyết phục và tạo sự thống nhất trong nhận thức, từ đó chuyển hóa thành hành động trong cán bộ, đảng viên và nhân dân.

Tại Hà Nội, cùng với sự phát triển của các phương thức truyền thông hiện đại, đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên ngày càng được quan tâm xây dựng theo hướng chuyên nghiệp, bản lĩnh, trách nhiệm và sát thực tiễn. Những người trực tiếp đứng trên bục tuyên truyền không chỉ “nói đúng”, mà còn phải nói trúng, nói gần, nói để người nghe hiểu, tin và hành động.

Vậy làm thế nào để nghị quyết không chỉ dừng lại trên văn bản mà thực sự đi vào cuộc sống? Vai trò của người báo cáo viên trong bối cảnh truyền thông số hiện nay có gì thay đổi? Và đâu là những yêu cầu mới đặt ra đối với công tác tuyên truyền miệng của Thủ đô?

Đây cũng là những nội dung được trao đổi trong Chương trình “Hà Nội chuyển động” với chủ đề “Báo cáo viên Thủ đô - Lan tỏa thông tin chính thống, kết nối niềm tin”.

Tham gia Chương trình tại Trường quay S1, Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội có Tiến sĩ Lương Ngọc Vĩnh, Trưởng khoa Tuyên truyền, Học viện Báo chí và Tuyên truyền; bà Nguyễn Lan Phương, Hiệu trưởng Trường THCS Nguyễn Phong Sắc, phường Bạch Mai. Bà Nguyễn Lan Phương là thí sinh đạt giải Nhất tại Hội thi Báo cáo viên, tuyên truyền viên giỏi thành phố Hà Nội năm 2026.

Tuyên truyền miệng vẫn giữ sức sống trong thời đại mạng xã hội

Theo TS Lương Ngọc Vĩnh, dù các phương tiện truyền thông hiện đại và mạng xã hội phát triển mạnh, tuyên truyền miệng vẫn giữ vị trí quan trọng bởi có những ưu thế riêng mà các phương thức truyền thông khác khó thay thế.

"Truyền miệng sử dụng ngôn ngữ nói nên rất gần gũi, giản dị, dễ hiểu và dễ thực hiện. Người nói có thể vận dụng các biện pháp tu từ, cách diễn đạt linh hoạt để nội dung trở nên hấp dẫn, lôi cuốn hơn", TS Lương Ngọc Vĩnh phân tích.

Không chỉ dựa vào ngôn ngữ, tuyên truyền miệng còn phát huy hiệu quả của các yếu tố phi ngôn ngữ như nét mặt, ánh mắt, cử chỉ, trang phục. Những yếu tố này góp phần tăng sức truyền cảm và làm cho thông điệp đến với người nghe một cách tự nhiên hơn.

Một ưu thế khác là tuyên truyền miệng tạo ra sự giao tiếp trực tiếp giữa người truyền đạt và người tiếp nhận. Qua đó, tuyên truyền viên có thể quan sát thái độ, nhu cầu và những vấn đề người nghe đang quan tâm để kịp thời điều chỉnh nội dung, cách thức truyền đạt. Những câu hỏi, vướng mắc phát sinh cũng có thể được trao đổi, giải đáp ngay tại chỗ.

Cũng theo TS Lương Ngọc Vĩnh, phương thức này đặc biệt phù hợp với công tác tuyên truyền nghị quyết của Đảng. "Ngôn ngữ trong các nghị quyết thường có tính khái quát, trừu tượng và ở tầm vĩ mô. Thông qua tuyên truyền miệng, những nội dung đó có thể được diễn giải bằng ngôn ngữ gần gũi, dễ hiểu, đồng thời giải thích, chứng minh để người nghe hiểu và tin tưởng hơn", TS Lương Ngọc Vĩnh cho biết.

Bên cạnh đó, tuyên truyền miệng thường được thực hiện trong phạm vi, đối tượng cụ thể, tạo điều kiện trao đổi sâu và phù hợp với những nội dung cần được truyền đạt thận trọng, trực tiếp.

"Chính những ưu thế đó giúp tuyên truyền miệng vẫn có sức sống trước sự cạnh tranh mạnh mẽ của mạng xã hội. Người nghe có thể dễ cảm nhận, dễ hiểu, dễ nhớ và người tuyên truyền cũng có điều kiện điều chỉnh nội dung phù hợp với từng đối tượng", TS Lương Ngọc Vĩnh nhấn mạnh.

Biến nghị quyết thành ngôn ngữ của cuộc sống

Nghị quyết của Đảng thường được thể hiện bằng ngôn ngữ chính luận, với những nội dung mang tính khái quát, vĩ mô. Vì vậy, để nghị quyết thực sự đi vào cuộc sống, vai trò của đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên là đặc biệt quan trọng.

Theo TS Lương Ngọc Vĩnh, điều cốt lõi là phải biến những ngôn ngữ trừu tượng của nghị quyết thành ngôn ngữ gần gũi, dễ hiểu và gắn với thực tiễn đời sống.

TS Lương Ngọc Vĩnh cho rằng, nếu báo cáo viên “bê nguyên xi” nghị quyết để đọc hoặc truyền đạt cho cán bộ, đảng viên và nhân dân thì rất khó đạt được mục tiêu tuyên truyền. Bởi nghị quyết vốn sử dụng văn phong chính luận, nhiều nội dung ở tầm vĩ mô, khái quát và trừu tượng. Trong khi đó, người nghe cần những thông tin cụ thể, thiết thực, liên quan trực tiếp đến công việc và cuộc sống của mình.

“Muốn đạt được mục tiêu tuyên truyền, làm cho cán bộ, đảng viên, nhân dân hiểu, tin và làm theo nghị quyết của Đảng, tuyên truyền miệng phải biến ngôn ngữ trừu tượng, ở tầm vĩ mô, khô khan, cứng nhắc trở thành ngôn ngữ của cuộc sống”, TS Lương Ngọc Vĩnh nhấn mạnh.

Theo ông, trước hết, báo cáo viên phải có vốn ngôn ngữ phong phú, đồng thời phải biết cách nói của nhân dân. Đây không đơn thuần là vấn đề kỹ năng diễn đạt mà đòi hỏi báo cáo viên phải thực sự hiểu đời sống, hiểu đối tượng tiếp nhận và biết lựa chọn cách truyền tải phù hợp. Đặc biệt, một trong những điều cần học hỏi là phong cách ngôn ngữ giản dị, gần gũi của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Những cách nói giản dị của Người giúp những vấn đề tưởng như lớn lao, trừu tượng trở nên dễ hiểu, dễ nhớ và gần với thực tế.

Tuy nhiên, để làm được điều đó, báo cáo viên trước hết phải hiểu sâu sắc nghị quyết, nắm chắc tinh thần cốt lõi của nghị quyết. Chỉ khi hiểu đúng, hiểu sâu mới có thể chọn lọc, diễn giải và chuyển hóa những nội dung mang tính lý luận thành những vấn đề cụ thể, thiết thực đối với từng nhóm đối tượng.

“Muốn biến được những ngôn ngữ cao siêu, trừu tượng trở thành ngôn ngữ bình dân, dễ hiểu và gắn với cuộc sống thì mình phải hiểu rất sâu sắc nghị quyết, hiểu được tinh thần nghị quyết”, TS Lương Ngọc Vĩnh nói.

Từ góc nhìn này, tuyên truyền nghị quyết không phải là đọc lại văn kiện, mà là quá trình “giải mã” nghị quyết bằng ngôn ngữ của đời sống. Người báo cáo viên phải trở thành cầu nối giữa tư tưởng, chủ trương của Đảng với thực tiễn, giúp cán bộ, đảng viên và nhân dân không chỉ hiểu nghị quyết nói gì, mà còn nhận thấy nghị quyết liên quan thế nào đến công việc, quyền lợi và trách nhiệm của chính mình.

Khi những nội dung lớn được diễn đạt bằng những câu chuyện, ví dụ và vấn đề cụ thể trong đời sống, nghị quyết sẽ không còn là những câu chữ xa vời trên văn bản, mà trở thành những điều có thể hiểu, có thể nhớ và quan trọng hơn là có thể hành động. Đây cũng chính là yêu cầu đặt ra đối với công tác tuyên truyền trong tình hình mới: Đưa nghị quyết từ văn kiện vào cuộc sống bằng một ngôn ngữ gần dân, dễ hiểu và giàu sức thuyết phục.

Hiểu đúng, nói trúng, làm cho nghị quyết sống trong thực tiễn

Theo bà Nguyễn Lan Phương, am hiểu nghị quyết mới chỉ là điều kiện cần. Một báo cáo viên giỏi phải làm được ba điều: Hiểu đúng, nói trúng và làm cho nghị quyết sống trong thực tiễn. Thước đo năng lực của báo cáo viên không phải là nói được bao nhiêu, mà là sau khi nghe, người nghe hiểu gì, tin gì và sẽ hành động như thế nào.

Để đưa nghị quyết của Đảng vào môi trường giáo dục, báo cáo viên cần có nhiều trải nghiệm thực tế trong cuộc sống và công việc. Tham dự Hội thi Báo cáo viên, tuyên truyền viên giỏi thành phố Hà Nội năm nay, tôi đã đã truyền đạt những nội dung về Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng cùng các nghị quyết chuyên đề, như: Nghị quyết số 57 và Nghị quyết số 71 của Bộ Chính trị. Những nội dung đó được chuyển tải thông qua các câu chuyện, trải nghiệm thực tế trong chính môi trường dạy học của mình, qua đó giúp nghị quyết trở nên gần gũi, dễ tiếp cận hơn với người nghe.

"Điều quan trọng là bài tuyên truyền phải tác động đến nhận thức và hành động, giúp đội ngũ giáo viên, nhân viên trong môi trường giáo dục có những thay đổi tích cực sau khi tiếp nhận nội dung nghị quyết", bà Nguyễn Lan Phương nhấn mạnh.

Phải nói đúng điều người nghe quan tâm

Bà Nguyễn Lan Phương cho rằng, trong thời đại chỉ cần một cú nhấp chuột là có thể tiếp cận vô vàn thông tin, điều người nghe cần không còn là số lượng thông tin, mà là vấn đề nào đáng để suy nghĩ và điều gì cần hành động. Vì vậy, báo cáo viên phải biết lựa chọn đúng và trúng những vấn đề mà người nghe quan tâm.

Chia sẻ quá trình tham gia Hội thi Báo cáo viên, Tuyên truyền viên giỏi thành phố Hà Nội năm 2026, bà Nguyễn Lan Phương cho hay, từ chủ đề lớn về Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng, bà đã lựa chọn một nội dung đang rất cấp thiết đối với ngành Giáo dục, đó là dạy học STEM nhằm phát triển nguồn nhân lực cho tương lai của đất nước.

"Đây là vấn đề được các cơ sở giáo dục và xã hội đặc biệt quan tâm. Chính việc lựa chọn một chủ đề gần gũi với thực tiễn, đáp ứng đúng mối quan tâm của người nghe đã giúp bài thuyết trình trở nên hấp dẫn và có sức thuyết phục hơn", bà Nguyễn Lan Phương chia sẻ.

Lắng nghe để thuyết phục, biết đến đâu nói đến đó

TS Lương Ngọc Vĩnh cho biết, trong quá trình làm báo cáo viên, ông gặp nhiều trường hợp người nghe chưa đồng tình hoặc còn băn khoăn, trăn trở. Theo ông, điều đầu tiên báo cáo viên cần làm là bình tĩnh và nhìn nhận rằng nếu người nghe chưa thông, chưa hiểu thì có thể việc tuyên truyền chưa đạt yêu cầu. Vì vậy, thay vì khó chịu hay cho rằng người nghe đang làm khó mình, báo cáo viên cần xác định trách nhiệm của mình là làm rõ vấn đề để thuyết phục người nghe.

TS Lương Ngọc Vĩnh nhấn mạnh, tuyên truyền không phải là nói thật nhiều mà trước hết phải biết lắng nghe và tôn trọng người nghe. Trong quá trình lắng nghe cũng là lúc báo cáo viên suy nghĩ để lựa chọn cách trả lời phù hợp. Báo cáo viên cần thể hiện sự nhạy bén, bản lĩnh và lập trường vững vàng; biết đến đâu thì trả lời đến đó. Với nội dung chưa nắm chắc, báo cáo viên có thể ghi nhận, tìm hiểu và trả lời sau, đồng thời không tùy tiện phát ngôn về những vấn đề vượt quá thẩm quyền. Trong mọi trường hợp, báo cáo viên cần bình tĩnh, tôn trọng và dùng sự thật, lý lẽ để thuyết phục người có băn khoăn, chưa thông suốt.

Lấy thực tiễn và minh chứng để tạo niềm tin

Bà Nguyễn Lan Phương cho biết, trong quá trình công tác, bà cũng gặp nhiều ý kiến không đồng tình. Theo bà, việc đầu tiên là lắng nghe để hiểu người nghe đang khúc mắc, lo lắng ở đâu; sau đó suy nghĩ và dùng thực tiễn để minh chứng điều mình nói, đồng thời sử dụng kết quả làm cơ sở tạo niềm tin.

Bà Nguyễn Lan Phương dẫn chứng từ chuyên đề về dạy học phát triển năng lực khoa học kỹ thuật. Giáo viên có nhiều băn khoăn khi việc tăng cường thực hành cho học sinh có thể khiến kết quả thi lý thuyết bị ảnh hưởng, trong khi đánh giá hiện vẫn phụ thuộc nhiều vào kết quả thi lý thuyết. Trước vấn đề này, bà Nguyễn Lan Phương cho rằng cần dùng trải nghiệm thực tế và minh chứng để làm rõ lợi ích lâu dài của việc rèn luyện kỹ năng, trải nghiệm và thực hành STEM đối với học sinh. Sau khi được giải thích thông qua kế hoạch dạy học và bài giảng hằng ngày, giáo viên tự trải nghiệm và nhận thấy khoảng cách từ nghị quyết đến thực tế giảng dạy không lớn.

Nâng cao năng lực đội ngũ báo cáo viên

Theo TS Lương Ngọc Vĩnh, các hội thi báo cáo viên, tuyên truyền viên giỏi không chỉ nhằm lựa chọn, trao giải cho những cá nhân xuất sắc mà còn mang lại nhiều giá trị vượt ra ngoài khuôn khổ một cuộc thi.

TS Lương Ngọc Vĩnh cho rằng, trước hết, hội thi góp phần nâng cao năng lực cho đội ngũ báo cáo viên. Đây là biện pháp để biến quá trình giáo dục thành quá trình tự giáo dục, bởi để tham gia hội thi, mỗi thí sinh phải tự học, tự nghiên cứu rất nhiều. Qua đó, trình độ và kỹ năng của mỗi người được nâng lên.

Không chỉ tự học, các thí sinh còn có cơ hội học hỏi lẫn nhau. Một giá trị khác của hội thi đến từ hoạt động nhận xét, đánh giá của ban giám khảo. Các thí sinh có cơ hội học hỏi trực tiếp từ những người đang chấm phần thi của mình. Đây cũng là một phương thức học tập rất tốt, bởi những kinh nghiệm được chia sẻ xuất phát từ thực tiễn của công tác tuyên truyền.

Từ những giá trị đó, TS Lương Ngọc Vĩnh đánh giá hội thi đã vượt ra ngoài mục tiêu xếp hạng, trao giải, trở thành hoạt động góp phần nâng cao năng lực cho đội ngũ báo cáo viên.

Không dừng lại ở việc nâng cao chất lượng đội ngũ, hội thi còn góp phần chuyển tải nghị quyết của Đảng đến cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân theo cách lôi cuốn, hấp dẫn. Đây cũng là lý do ông cho rằng cần tiếp tục duy trì những hội thi như vậy.

Để hội thi phát huy hiệu quả hơn nữa, TS Lương Ngọc Vĩnh mong muốn dành thêm thời gian để ban giám khảo có thể nhận xét, đánh giá nhiều hơn, qua đó giúp thí sinh học hỏi được nhiều hơn. Đồng thời, ông đề xuất mở rộng hơn đối tượng khán giả tham dự, bởi khi có nhiều người trực tiếp theo dõi, thông tin và nghị quyết của Đảng sẽ được truyền tải rộng rãi hơn.

STEM phải thực chất

Bà Nguyễn Lan Phương vừa giành giải Nhất tại Hội thi Báo cáo viên, tuyên truyền viên giỏi thành phố Hà Nội năm 2026, đồng thời là một trong các thí sinh đại diện cho Thủ đô tham dự hội thi cấp Trung ương. Tại hội thi, bà lựa chọn tuyên truyền vấn đề gần gũi với giáo dục hiện nay là giáo dục STEM, với thông điệp “STEM phải thực chất”.

Chia sẻ về lựa chọn này, bà Nguyễn Lan Phương cho biết, một trong những niềm hạnh phúc khi tham gia hội thi là đưa được quan điểm về dạy học STEM thực chất đến với nhiều người hơn. Sau cuộc thi, nhiều khán giả, trong đó có các giáo viên, đã chia sẻ rằng qua bài dự thi của bà, họ hiểu thêm về nội dung giáo dục được đề cập trong nghị quyết.

Theo bà Nguyễn Lan Phương, bà lựa chọn một câu chuyện nhỏ trong trường học về giáo dục STEM nhưng qua đó chạm đến một vấn đề lớn là chuẩn bị nguồn nhân lực cho tương lai. Trong giáo dục STEM, bà lựa chọn hai chữ “thực chất” bởi hiện nay giáo dục STEM được chú trọng, nhưng ở một số nơi vẫn có cách tổ chức theo phong trào, còn thiên về hình thức.

Trong khi đó, nội dung cốt yếu của giáo dục STEM cũng như điều nghị quyết của Đảng muốn truyền đạt là học sinh phải được phát triển tư duy logic, khả năng sáng tạo và khả năng giải quyết những vấn đề thực tiễn. Đây cũng là ba nội dung bà muốn truyền tải qua phần thi của mình.

Để người nghe hình dung rõ hơn về STEM thực chất, bà Nguyễn Lan Phương đưa vào bài thi một câu chuyện từ chính hoạt động tại trường. Trong một hoạt động dạy học dự án, học sinh được yêu cầu tham gia dự án sáng tạo sản phẩm từ những ý tưởng lấy từ thực tiễn. Tuy nhiên, sau một thời gian, các em gặp khó khăn về ý tưởng, chưa thể hoàn thiện sản phẩm đúng thời gian và chưa có được sản phẩm như mong muốn.

Theo bà, một cách làm mà nhiều trường có thể lựa chọn là làm hộ cho học sinh. Tuy nhiên, trường của bà lựa chọn cách chỉ hướng dẫn, gợi mở để học sinh tự thực hiện. Cuối cùng, các em vẫn hoàn thành được sản phẩm.

Qua quá trình vừa làm, vừa thất bại, học sinh được rèn luyện một kỹ năng quan trọng đối với hoạt động sáng tạo khoa học sau này, đó là khả năng vượt qua thất bại. Theo bà Nguyễn Lan Phương, đây là một trong những yếu tố tiên quyết hình thành nên phẩm chất của nhà khoa học. Đây chính là thông điệp mà bà muốn truyền tải qua việc lựa chọn chủ đề trong bài dự thi Báo cáo viên, tuyên truyền viên giỏi.

Giáo dục STEM có thể bắt đầu từ những điều giản dị nhất

Chia sẻ về cách tiếp cận giáo dục STEM, bà Nguyễn Lan Phương cho hay, bà từng nhận được câu hỏi tương tự từ ban giám khảo sau phần thuyết trình tại Cuộc thi Báo cáo viên - tuyên truyền viên giỏi. Thay vì trả lời theo cách thông thường, bà lựa chọn gấp nhanh một chiếc máy bay giấy để minh họa cho quan điểm của mình.

"Tôi muốn minh chứng rằng STEM thực chất có thể bắt đầu từ những điều rất đơn giản như một chiếc máy bay giấy", bà Nguyễn Lan Phương bộc bạch.

Từ câu hỏi "làm thế nào để chiếc máy bay giấy có thể bay được xa nhất, mỗi học sinh có thể đưa ra một cách giải quyết khác nhau, như: Thay đổi hình dáng máy bay, bổ sung động cơ, hoặc tìm một phương án sáng tạo khác... Theo nhà giáo Nguyễn Lan Phương, chính quá trình thử nghiệm và tìm cách giải quyết vấn đề đó giúp học sinh hình thành tư duy sáng tạo, tư duy nghiên cứu và năng lực của những nhà phát minh trong tương lai.

Từ ví dụ đó, bà Nguyễn Lan Phương cho rằng, không nên quan niệm muốn phát triển giáo dục khoa học - công nghệ và kỹ thuật thì nhất thiết phải có những phòng thí nghiệm hiện đại hay hệ thống thiết bị đầu tư lớn. "Những điều kiện đó là cần thiết, nhưng không phải cứ có đầy đủ trang thiết bị thì mới có thể dạy STEM. Ngay cả khi chưa có điều kiện đầu tư lớn, chúng ta vẫn có thể bắt đầu từ những vật dụng rất đơn giản trong cuộc sống", bà Nguyễn Lan Phương nhấn mạnh.

Theo nhà giáo Nguyễn Lan Phương, giáo dục STEM thực chất cần được gắn với đời sống, khuyến khích học sinh tự đặt câu hỏi, thử nghiệm và tìm cách giải quyết vấn đề. Đây cũng là thông điệp được chị lựa chọn xuyên suốt trong phần thuyết trình và trả lời câu hỏi tại cuộc thi.

"Tôi nghĩ một trong những lý do bài thuyết trình và phần trả lời được ban giám khảo đánh giá cao là bởi nội dung gần gũi, xuất phát từ thực tế. Giáo dục muốn hiệu quả cũng cần bắt đầu từ những điều gần gũi như vậy", bà Nguyễn Lan Phương cho biết.

Cũng tại chương trình, bà Nguyễn Lan Phương đưa ra quan điểm, việc đưa chủ trương vào lớp học, trước hết phải tạo niềm tin cho giáo viên.

Theo bà Lan Phương, chủ trương đúng là điều kiện đầu tiên, song để biến chủ trương thành những thay đổi thực chất trong lớp học mới là yêu cầu khó nhất. Quá trình này cần bắt đầu từ việc tuyên truyền, giúp giáo viên hiểu đúng, tin tưởng và từng bước chủ động hành động.

"Trước tiên là phải hiểu, sau đó là tin. Giáo viên phải có niềm tin rằng, mình đang đi theo một con đường đúng, rồi từ niềm tin đó mới chuyển thành hành động. Khi đã tin, họ sẽ hành động một cách tự giác", bà Nguyễn Lan Phương nói.

Từ trải nghiệm thực tế tại cuộc thi, bà Nguyễn Lan Phương bày tỏ, chính sự động viên, cổ vũ của đồng nghiệp đã tạo thêm niềm tin cho giáo viên trong việc triển khai giáo dục STEM, giáo dục khoa học - kỹ thuật và góp phần đào tạo nguồn nhân lực ngay từ môi trường học đường.

"Tôi vẫn rất ấn tượng khi nhiều thầy cô giáo, nhân viên của Trường THCS Minh Khai (phường Bạch Mai) và các trường học đến cổ vũ. Sau đó, các thầy cô chia sẻ có thêm niềm tin để thực hiện giáo dục STEM ngay trong môi trường của mình, trong từng bài dạy. Tôi cho rằng, đó là một thành công rất lớn, thậm chí còn lớn hơn cả giải thưởng", bà Nguyễn Lan Phương chia sẻ.

Tuyên truyền nghị quyết: Từ “hiểu” đến “tin” và hành động

Theo TS Lương Ngọc Vĩnh, mục tiêu cốt lõi của công tác tuyên truyền không dừng ở việc truyền đạt thông tin, mà phải giúp cán bộ, đảng viên và nhân dân hiểu đúng, tin tưởng và chuyển hóa nhận thức thành hành động. Đây cũng là yêu cầu đặt ra ngày càng cao đối với đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên trong bối cảnh thông tin đa chiều hiện nay.

Ông Vĩnh cho rằng, để người dân hiểu, trước hết phải khiến họ quan tâm, muốn nghe và muốn tiếp nhận. Theo TS Lương Ngọc Vĩnh, đây đang là thách thức lớn đối với công tác tuyên truyền.

“Xung quanh người dân hiện nay có rất nhiều thông tin phong phú, đa dạng, hấp dẫn, lôi cuốn, thậm chí miễn phí. Nếu mình nói không hấp dẫn, không sát với nhu cầu, lợi ích của họ thì họ sẽ không nghe”, ông phân tích.

Vì vậy, người báo cáo viên không thể chỉ đơn thuần đọc lại nghị quyết. Những nội dung mang tính lý luận, khái quát, đôi khi trừu tượng trong văn kiện phải được diễn giải bằng ngôn ngữ gần gũi, đời thường; đồng thời phải gắn với những vấn đề cụ thể của cuộc sống để người nghe có thể hiểu và thấy được ý nghĩa của chủ trương đối với chính mình.

Tuy nhiên, theo TS Lương Ngọc Vĩnh, hiểu mới chỉ là bước đầu, quan trọng hơn là phải tạo dựng niềm tin.

Niềm tin ấy không thể được tạo ra bằng cách áp đặt hay yêu cầu người nghe “cứ tin đi”, mà phải được hình thành trên cơ sở khoa học, lý lẽ, minh chứng và thực tiễn. Chẳng hạn, khi tuyên truyền mục tiêu đến năm 2045, Việt Nam trở thành nước phát triển, có thu nhập cao, người báo cáo viên không thể chỉ nêu mục tiêu mà cần lý giải cơ sở khoa học, những điều kiện, nguồn lực và giải pháp để hiện thực hóa mục tiêu đó.

“Phải giải thích để chứng minh cho người ta hiểu, người ta mới tin”, TS Lương Ngọc Vĩnh nhấn mạnh.

Khi đã có niềm tin, con người sẽ có động lực để hành động, kể cả trong những hoàn cảnh khó khăn. Bởi thực hiện nghị quyết cũng là một quá trình hành động cách mạng, đòi hỏi sự kiên trì, đồng thuận và sẵn sàng vượt qua những khó khăn, thách thức.

Đặc biệt, trong bối cảnh triển khai những chủ trương, quyết sách mới, có thể xuất hiện những tâm tư, băn khoăn, thậm chí những tác động đến lợi ích của một bộ phận người dân. Khi đó, công tác tuyên truyền càng phải phát huy vai trò cổ vũ, động viên, củng cố niềm tin và tạo động lực hành động.

Theo TS Lương Ngọc Vĩnh, có thể khái quát mục tiêu của công tác tuyên truyền thành ba bước: Làm cho người ta hiểu, làm cho người ta tin và cuối cùng là thúc đẩy người ta hành động. Nghị quyết chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi được chuyển hóa thành hành động của cán bộ, đảng viên và nhân dân.

Không chỉ “xây” mà phải chủ động “chống”

Một yêu cầu khác ngày càng rõ nét đối với công tác tuyên truyền là chủ động cung cấp thông tin chính thống, đồng thời định hướng dư luận trước những thông tin sai lệch, xấu độc trên không gian mạng.

TS Lương Ngọc Vĩnh cho rằng, đây là vấn đề rất nan giải khi thông tin sai trái, thù địch xuất hiện ngày càng nhiều và có khả năng tác động mạnh đến tư tưởng, tình cảm của cán bộ, đảng viên và nhân dân.

Đáng chú ý, sự phát triển của công nghệ và trí tuệ nhân tạo khiến việc tạo lập, lan truyền và cá nhân hóa thông tin trở nên dễ dàng hơn. Các thuật toán có thể tạo ra “hiệu ứng buồng vang”, khiến người sử dụng liên tục tiếp nhận những thông tin phù hợp với quan điểm, sở thích sẵn có. Khi một người đã tin vào một luồng thông tin nhất định, những thông tin tương đồng tiếp tục được đưa đến, từ đó củng cố nhận thức một chiều và khiến việc tiếp cận những góc nhìn khác trở nên khó khăn hơn.

Trong bối cảnh đó, theo TS Lương Ngọc Vĩnh, công tác tuyên truyền không thể chỉ tập trung vào “xây” mà phải đồng thời chủ động “chống”. Muốn củng cố niềm tin vào đường lối, chủ trương của Đảng thì phải kịp thời nhận diện, phân tích và phản bác những thông tin xuyên tạc, sai trái.

Để làm được điều đó, trước hết người cán bộ tuyên truyền phải có kiến thức sâu rộng, nắm vững nền tảng tư tưởng, đường lối đổi mới của Đảng cũng như các chủ trương, chỉ thị, nghị quyết. Quan trọng hơn, bản thân người tuyên truyền phải có khả năng phân biệt đúng - sai, có niềm tin trên cơ sở nhận thức và lý luận vững vàng.

“Bản thân mình phải nhận diện được đúng, sai. Mình nhận diện đúng, sai rồi, vẫn kiên định niềm tin của mình thì mới truyền được niềm tin, mới giúp cho người khác giữ vững niềm tin”, ông nói.

Cùng với đó, việc đấu tranh phản bác thông tin sai trái phải được thực hiện bằng cơ sở khoa học, lý lẽ, sự thật, minh chứng và thực tiễn. Đây là yếu tố quyết định sức thuyết phục của công tác tuyên truyền.

Trong môi trường thông tin đa chiều, người dân không chỉ tiếp nhận thông tin từ các kênh chính thống mà còn có thể tiếp cận hàng loạt nguồn tin khác nhau. Vì vậy, tuyên truyền càng không thể dựa vào cách truyền đạt một chiều hay áp đặt. Người báo cáo viên phải có khả năng giải thích, phân tích, đối thoại và đưa ra bằng chứng để người nghe tự nhận diện vấn đề.

Từ đó, công tác tuyên truyền không chỉ là truyền đạt nghị quyết mà trở thành quá trình kiến tạo nhận thức, củng cố niềm tin và thúc đẩy hành động. Khi nghị quyết được cán bộ, đảng viên và nhân dân hiểu đúng, tin tưởng và chủ động thực hiện, những chủ trương trên văn bản mới thực sự được chuyển hóa thành kết quả trong đời sống.

Đó cũng chính là thước đo quan trọng nhất của hiệu quả tuyên truyền: Không phải nói được bao nhiêu, mà là người nghe hiểu được gì, tin vào điều gì và sau đó đã hành động như thế nào.

Trang bị “chìa khóa” để học sinh tiếp cận thông tin đúng hướng

Đề cập đến việc ngày nay, giáo viên, phụ huynh và học sinh có thể tiếp cận rất nhiều thông tin trên mạng xã hội, bà Nguyễn Lan Phương cho rằng, điều này có cả mặt tích cực và hạn chế. Việc tiếp cận thông tin ngày càng dễ dàng vừa mang lại thuận lợi, vừa đặt ra không ít khó khăn đối với công tác giáo dục và tuyên truyền.

Về mặt tích cực, giáo viên có điều kiện tiếp cận kho tàng kiến thức phong phú và những nền giáo dục tiên tiến trên thế giới. Trong quá trình tập huấn, giáo viên có thể dự những giờ học tại các quốc gia phát triển thông qua nguồn thông tin ngày càng rộng mở trên mạng xã hội; đồng thời tham khảo các tiết dạy của những nền giáo dục tiên tiến, như: Phần Lan, Thụy Điển…

Tuy nhiên, khó khăn đặt ra rõ nhất đối với học sinh, bởi nhận thức của các em chưa đầy đủ. Các em rất cần sự định hướng của thầy cô giáo, cha mẹ và người lớn để tiếp cận nguồn thông tin trên mạng xã hội một cách có chọn lọc, hiểu đúng vấn đề và hành động đúng.

Điều quan trọng là người lớn cần trao cho các em “chìa khóa” để lựa chọn và tiếp nhận thông tin, bởi không thể kiểm soát được tất cả. Nhiều phụ huynh đang lựa chọn cách kiểm soát thời gian sử dụng điện thoại và nội dung con truy cập. Những biện pháp đó có giá trị nhất định, nhưng không thể bao quát hoàn toàn. Thay vì chỉ kiểm soát, cha mẹ và thầy cô cần hướng dẫn để các em đi đúng hướng. Khi nhận thức đúng, các em sẽ hành động đúng.

Tuyên truyền phải bắt đầu từ những điều người dân đang quan tâm

Theo ông Lương Ngọc Vĩnh, công tác tuyên truyền hướng tới nhiều đối tượng trong xã hội, từ cán bộ, đảng viên đến các tầng lớp nhân dân. Mỗi nhóm có nhu cầu, lợi ích và mối quan tâm khác nhau. Vì vậy, muốn tuyên truyền đúng và trúng, trước hết phải nắm chắc đối tượng, hiểu được tâm tư, nguyện vọng, những vấn đề họ đang băn khoăn, trăn trở.

Trước khi tuyên truyền, người làm công tác tư tưởng nói chung và tuyên truyền miệng nói riêng phải tìm hiểu người nghe đang quan tâm điều gì. Khi giới thiệu nghị quyết của Đảng, báo cáo viên cần lồng ghép nội dung nghị quyết với những vấn đề cụ thể, góp phần giải đáp các băn khoăn ấy. Bởi học nghị quyết, học lý luận không phải để trả bài hay viết thu hoạch, mà để cắt nghĩa và ứng dụng vào thực tiễn. Muốn nội dung tuyên truyền đi vào cuộc sống thì phải xuất phát từ đối tượng, gắn với đời sống thường ngày và lợi ích chính đáng của người dân. Nếu chỉ nói những vấn đề chung chung, xa rời thực tế, người nghe sẽ khó quan tâm và tiếp nhận.

Chẳng hạn, Hà Nội hiện nay như một đại công trường với rất nhiều công trình, dự án đang được triển khai. Trong 5-10 năm tới, diện mạo Thủ đô sẽ có nhiều thay đổi. Khi tuyên truyền cho học sinh, chúng ta có thể giúp các em hình dung rằng chỉ vài năm nữa, khi trưởng thành, các em sẽ được sống trong một Thủ đô văn hiến, văn minh, hiện đại, hạnh phúc; từ đó hiểu và chia sẻ với những khó khăn trước mắt về giao thông, môi trường trong quá trình phát triển.

Hay đối với dự án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng, ai cũng mong muốn Hà Nội ngày càng đẹp hơn, phát triển hướng ra sông Hồng. Tuy nhiên, những người dân phải di dời, nhường đất cho dự án chắc chắn có nhiều tâm tư, nguyện vọng. Nếu tuyên truyền tại địa bàn ấy mà không đề cập, giải đáp những vấn đề người dân đang lo lắng, chỉ nói những câu chuyện xa rời thực tế thì rất khó tạo được sự đồng thuận.

Tương tự, khi tuyên truyền cho đội ngũ giáo viên, cần quan tâm đến những vấn đề họ đang trăn trở, trong đó có việc sắp xếp lại các trường học. Khi truyền đạt Nghị quyết số 71 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, báo cáo viên không thể bỏ qua vấn đề này, mà phải làm rõ mối liên hệ giữa việc sắp xếp mạng lưới trường học với yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo nguồn nhân lực phục vụ sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới...

Chú trọng lựa chọn và bồi dưỡng báo cáo viên giỏi

Chia sẻ giải pháp xây dựng đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên vững vàng về bản lĩnh chính trị, chắc về chuyên môn, giỏi về kỹ năng và thích ứng với môi trường truyền thông mới, TS Lương Ngọc Vĩnh cho rằng, các cấp ủy cần quan tâm ngay từ khâu lựa chọn đội ngũ báo cáo viên, bảo đảm những người được giao nhiệm vụ có năng lực, bản lĩnh chính trị và tố chất phù hợp.

Cùng với đó, cần có cơ chế, chính sách quan tâm đến đời sống của đội ngũ này để họ yên tâm cống hiến.

"Đội ngũ báo cáo viên chủ yếu hoạt động kiêm nhiệm nên việc bồi dưỡng thường xuyên về kiến thức, kỹ năng là cần thiết; bồi dưỡng thông qua các lớp tập huấn, hội thi và quá trình tự học, tự rèn luyện", TS Lương Ngọc Vĩnh nhấn mạnh.

Bên cạnh nền tảng lý luận vững chắc để lý giải, bảo vệ đường lối của Đảng và phản bác các quan điểm sai trái, báo cáo viên cũng cần có năng khiếu diễn đạt, được rèn luyện qua thực tiễn để nâng cao khả năng thuyết trình, thuyết phục.

Đặc biệt, trong bối cảnh truyền thông số, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ góp phần nâng cao chất lượng nội dung, hỗ trợ kỹ năng truyền đạt, giúp thông tin lan tỏa hiệu quả và hấp dẫn hơn.

Bồi đắp niềm tin, lan tỏa hành động

Khép lại Chương trình, hai vị khách mời đã gửi gắm những thông điệp ngắn gọn nhưng giàu ý nghĩa tới đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên cả nước về trách nhiệm, sứ mệnh và giá trị cốt lõi của công tác tuyên truyền trong bối cảnh mới.

Bà Nguyễn Lan Phương nhấn mạnh: "Hãy dịch chuyển ngôn ngữ của cuộc sống, biến chủ trương thành câu chuyện của mỗi người và biến điều phải làm thành điều mà người ta muốn làm. Một bài báo cáo hay có thể nhận được những tràng pháo tay, nhưng một người làm công tác tuyên truyền giỏi phải tạo ra sự thay đổi trong hành động".

Trong khi đó, TS Lương Ngọc Vĩnh gửi gắm thông điệp: "Người làm tuyên truyền là người truyền niềm tin của mình cho người khác. Tôi mong muốn đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên luôn giữ vững mục tiêu kiến tạo niềm tin, tuyên truyền bằng tất cả niềm tin và nhiệt huyết của mình thì công tác tuyên truyền nhất định sẽ thành công".