Bàn giải pháp thúc đẩy xuất khẩu nửa cuối năm

Các chuyên gia cho rằng cần sớm tái cấu trúc mô hình tăng trưởng, nâng cao năng lực đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và đổi mới hoạt động xúc tiến thương mại để giữ vững đà tăng trưởng trong những tháng cuối năm.

Áp lực gia tăng nhiều ngành hàng

Phát biểu tại Hội nghị giao ban xúc tiến thương mại với hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài quý II-2026, ông Trương Văn Cẩm, Tổng Thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS), cho biết ngành dệt may đang trải qua giai đoạn có nhiều thách thức khi tốc độ tăng trưởng xuất khẩu thấp hơn nhiều so với mặt bằng chung của cả nước. Cụ thể, trong 6 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu dệt may chỉ tăng 1,7%. Dù vậy, ngành vẫn duy trì xuất siêu khoảng 9,2 tỷ USD là kết quả đáng ghi nhận trong bối cảnh hiện nay.

Theo ông Cẩm, thách thức lớn nhất hiện nay đến từ các chính sách thương mại của Hoa Kỳ, đặc biệt là các cuộc điều tra theo Mục 301 liên quan đến dư thừa công suất, sở hữu trí tuệ và chuỗi cung ứng... Những động thái này có thể dẫn tới việc áp dụng các mức thuế bổ sung, ảnh hưởng trực tiếp đến sức cạnh tranh của hàng dệt may Việt Nam.

Bên cạnh đó, ngành dệt may còn chịu áp lực ngày càng lớn từ tình trạng thiếu hụt lao động. Cạnh tranh lao động của ngành dệt may hiện tăng cao, trong khi biên lợi nhuận thấp khiến doanh nghiệp dệt may khó nâng lương để giữ chân người lao động. Đồng thời, yêu cầu về xanh hóa sản xuất, chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững cũng đang tạo thêm áp lực lên doanh nghiệp.

Tương tự, ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam, cho biết ngành gỗ mới đạt kim ngạch xuất khẩu khoảng 8,4 - 8,5 tỷ USD trong 6 tháng đầu năm, tăng 2,5 - 2,7%, thấp hơn nhiều so với mục tiêu.

Đáng chú ý, nhóm sản phẩm chế biến sâu có giá trị gia tăng cao như đồ gỗ nội, ngoại thất giảm khoảng 4%, trong khi tăng trưởng chủ yếu đến từ các mặt hàng sơ chế và sản phẩm trung gian như dăm gỗ, viên nén gỗ hay ván công nghiệp. Riêng tại thị trường Mỹ, kim ngạch xuất khẩu đã giảm khoảng 7 - 8% và được dự báo tiếp tục gặp khó khăn trong nửa cuối năm.

Theo ông Hoài, điều đáng lo ngại hơn cả là mô hình tăng trưởng dựa trên lao động giá rẻ, nguyên liệu chi phí thấp và gia công xuất khẩu đang dần chạm tới giới hạn. Tình trạng thiếu lao động ngày càng nghiêm trọng, trong khi các doanh nghiệp chưa theo kịp những thay đổi về công nghệ, tiêu chuẩn và yêu cầu mới của thị trường toàn cầu.

Nâng cao năng lực thích ứng với thị trường

Trước những thách thức ngày càng gia tăng, chia sẻ tại hội nghị các Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài cho rằng hoạt động xúc tiến thương mại cần được đổi mới theo hướng chuyên sâu, gắn với từng ngành hàng và nhu cầu cụ thể của từng thị trường.

Ông Đỗ Ngọc Hưng, Tham tán Thương mại Việt Nam tại Hoa Kỳ, nhận định xuất khẩu của Việt Nam vẫn duy trì tăng trưởng trong 6 tháng đầu năm nhưng sẽ chịu nhiều tác động từ các chính sách thuế quan và biện pháp phòng vệ thương mại trong thời gian tới. Hoa Kỳ đang gia tăng các cuộc điều tra liên quan đến lao động, môi trường, sở hữu trí tuệ, xuất xứ hàng hóa và chuỗi cung ứng. Vì vậy, doanh nghiệp cần chuẩn bị kỹ hồ sơ xuất xứ, truy xuất nguồn gốc và các tiêu chuẩn phát triển bền vững để duy trì thị phần.

Đối với thị trường Hoa Kỳ, ông Hưng đề xuất tăng cường kết nối doanh nghiệp tại Vietnam International Sourcing 2026, xây dựng cơ sở dữ liệu doanh nghiệp để chủ động giới thiệu đối tác phù hợp, đẩy mạnh xác minh đối tác và thiết lập hệ thống cảnh báo sớm cho các ngành có nguy cơ cao như dệt may, da giày, gỗ, điện tử, máy móc và nông sản chế biến.

Tại khu vực Trung Đông, ông Trương Xuân Trung, Phụ trách Thương vụ Việt Nam tại UAE, cho biết thị trường này đang siết chặt các quy định về chứng nhận Halal, truy xuất nguồn gốc và yêu cầu sử dụng bao bì sinh học, bao bì tái chế. “Đây là những thay đổi doanh nghiệp cần cập nhật sớm để chủ động điều chỉnh sản xuất, tránh phát sinh rủi ro khi xuất khẩu”, ông Trương Xuân Trung- Phụ trách Thương vụ Việt Nam tại UAE nhấn mạnh.

Đồng thời, ông Trung khuyến nghị doanh nghiệp tận dụng hiệu quả Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện Việt Nam - UAE (CEPA), nghiên cứu xây dựng kho ngoại quan, trung tâm phân phối hoặc hệ thống bán lẻ tại các khu thương mại tự do của UAE nhằm mở rộng khả năng tái xuất sang các nước thuộc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh.

Các ý kiến tại hội nghị thống nhất rằng, bên cạnh việc tận dụng các FTA, yếu tố quyết định trong giai đoạn tới là nâng cao năng lực tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế, tham gia sâu hơn vào các khâu có giá trị gia tăng cao như thiết kế, thương hiệu và phân phối, đồng thời đổi mới hoạt động xúc tiến thương mại theo hướng kết nối thường xuyên giữa nhà mua hàng và nhà cung ứng, ứng dụng nền tảng số và xây dựng cơ sở dữ liệu doanh nghiệp phục vụ xuất khẩu bền vững.