Bài cuối: Không gian ngầm: Giải pháp mở rộng quỹ đất cho các bãi đỗ xe

Khi mặt đất không còn nhiều dư địa

Nhiều năm qua, thiếu bãi đỗ xe luôn là một trong những điểm nghẽn của giao thông đô thị Hà Nội. Tại các phường nội thành, đặc biệt là khu vực lõi đô thị lịch sử, việc tìm kiếm một vị trí đỗ xe không ít lần trở thành nỗi ám ảnh đối với người dân.

Trong khi số lượng phương tiện không ngừng gia tăng, quỹ đất dành cho giao thông tĩnh lại phát triển chậm hơn rất nhiều. Không ít tuyến phố vẫn phải tận dụng lòng đường, vỉa hè làm nơi đỗ xe tạm thời. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến mỹ quan đô thị mà còn làm giảm năng lực lưu thông của hệ thống giao thông hiện hữu.

Áp lực càng trở nên rõ nét hơn khi Hà Nội chuẩn bị triển khai Vùng phát thải thấp (LEZ) tại khu vực nội đô. Để người dân có thể từng bước chuyển từ phương tiện cá nhân sang giao thông công cộng, thành phố cần thêm các điểm đỗ xe trung chuyển, nơi người dân gửi phương tiện trước khi tiếp tục hành trình bằng xe buýt hoặc đường sắt đô thị.

Trong bối cảnh đó, Sở Xây dựng Hà Nội đang đề xuất đầu tư một số dự án bãi đỗ xe ngầm giai đoạn 2026-2030, gồm bãi đỗ xe ngầm tại khu vực vườn hoa Đường Thành - Phùng Hưng, khu vực Cung Văn hóa Hữu nghị Việt Xô và khu đất phía Tây Công viên Bách Thảo.

Tuy nhiên, điều đáng chú ý không nằm ở riêng ba dự án này. Đằng sau đó là một thực tế ngày càng rõ ràng: Hà Nội đang dần cạn kiệt quỹ đất trên mặt đất dành cho hạ tầng đô thị và buộc phải tìm kiếm dư địa phát triển ở một không gian khác - dưới lòng đất.

Không gian ngầm vẫn chưa được khai thác tương xứng

Thực tế, ý tưởng phát triển bãi đỗ xe ngầm tại Hà Nội đã được đặt ra từ nhiều năm trước. Nhiều khu vực công viên, quảng trường và không gian công cộng từng được quy hoạch xây dựng các công trình ngầm kết hợp bãi đỗ xe.

Theo Nghị quyết số 433/NQ-HĐND của HĐND thành phố Hà Nội ban hành ngày 10-7-2025 về danh mục công trình ngầm được khuyến khích đầu tư xây dựng, toàn thành phố sẽ có 78 công trình bãi đỗ xe ngầm với tổng diện tích đất hơn 264.000m² và tổng diện tích sàn ngầm dự kiến vượt 1 triệu m².

Danh mục này trải rộng tại nhiều khu vực trung tâm như: Công viên Thống Nhất, Công viên Thủ Lệ, Công viên Thành Công, Công viên Nhân Chính, khu vực Hàng Đẫy, Đồng Xuân, Quảng trường 19-8, Phùng Hưng - Bát Đàn và nhiều địa điểm khác.

Nhìn vào những con số trên có thể thấy Hà Nội không thiếu quy hoạch cho các bãi đỗ xe ngầm. Điều thành phố thiếu trong nhiều năm qua là cơ chế đủ mạnh để biến quy hoạch thành hiện thực.

Chi phí đầu tư lớn, thời gian thu hồi vốn kéo dài cùng những khó khăn liên quan đến thủ tục đầu tư khiến nhiều dự án dù đã nằm trong quy hoạch vẫn chưa thể triển khai hoặc triển khai chậm hơn kỳ vọng.

Đây cũng là lý do câu chuyện bãi đỗ xe ngầm đang được nhìn nhận theo một cách khác. Thay vì chỉ tập trung tìm vị trí xây dựng, thành phố bắt đầu chú trọng tới việc tháo gỡ các rào cản về cơ chế và chính sách để thu hút nguồn lực xã hội tham gia đầu tư.

Mở đường cho nguồn lực dưới lòng đất

Những nghị quyết vừa được HĐND thành phố thông qua tại kỳ họp chuyên đề tháng 6-2026 được xem là bước đi đáng chú ý theo hướng đó.

Theo các cơ chế mới, các dự án bến xe, bãi đỗ xe được phép sử dụng tối đa 25% diện tích đất để đầu tư các hạng mục dịch vụ hỗ trợ và thương mại. Thành phố hỗ trợ 50% lãi suất vay vốn trong thời gian không quá 5 năm đối với doanh nghiệp đầu tư xây dựng, khai thác bến xe, bãi đỗ xe.

Đối với các dự án thực hiện theo phương thức PPP (đối tác công tư) hoặc hợp đồng BT (xây dựng - chuyển giao), thành phố cũng mở thêm các cơ chế lựa chọn nhà đầu tư và quỹ đất đối ứng. Đặc biệt, nhiều loại hình công trình ngầm được miễn hoặc giảm nghĩa vụ tài chính liên quan đến đất đai.

Nếu nhìn riêng lẻ, mỗi chính sách chỉ là một giải pháp hỗ trợ đầu tư. Nhưng khi đặt trong tổng thể chiến lược phát triển đô thị, có thể thấy Hà Nội đang từng bước xây dựng hành lang pháp lý nhằm khai thác hiệu quả hơn nguồn tài nguyên dưới lòng đất.

Đáng chú ý, các bãi đỗ xe tương lai không còn được định vị đơn thuần là nơi trông giữ phương tiện. Theo quy định mới của thành phố, các công trình đầu tư mới phải bố trí hạ tầng lắp đặt trạm tiếp năng lượng sạch công cộng với tỷ lệ tối thiểu 30% số chỗ đỗ xe theo quy hoạch.

Điều đó cho thấy các bãi đỗ xe đang được tích hợp vào hệ sinh thái giao thông xanh, kết nối với quá trình chuyển đổi sang phương tiện điện, phát triển giao thông công cộng và giảm phát thải trong khu vực nội đô.

Dưới góc nhìn quy hoạch, KTS Đào Ngọc Nghiêm, nguyên Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội nhiều lần cho rằng, đối với các đô thị có mật độ dân cư cao như Hà Nội, khai thác không gian ngầm là xu thế tất yếu nhằm tạo thêm dư địa phát triển khi quỹ đất trên mặt đất ngày càng hạn hẹp.

Theo ông, không gian ngầm không chỉ dành cho giao thông hay bãi đỗ xe mà còn là nơi bố trí hệ thống hạ tầng kỹ thuật, thương mại, dịch vụ và các công trình công cộng. Việc phát triển các bãi đỗ xe ngầm vì thế không chỉ giải quyết nhu cầu đỗ xe trước mắt mà còn góp phần mở đường cho quá trình khai thác hiệu quả hơn nguồn tài nguyên dưới lòng đất của đô thị.

Từ những bãi đỗ xe ngầm đang được đề xuất hôm nay đến một mạng lưới công trình ngầm đồng bộ vẫn còn một khoảng cách không nhỏ. Nhưng khác với nhiều năm trước, Hà Nội hiện không chỉ có quy hoạch mà đang từng bước xây dựng cơ chế để hiện thực hóa quy hoạch đó.

Khi quỹ đất trên mặt đất ngày càng hạn hẹp, việc khai thác hiệu quả không gian ngầm có thể không chỉ giúp giải quyết bài toán giao thông tĩnh trước mắt mà còn mở ra một hướng phát triển mới cho đô thị Thủ đô trong nhiều thập niên tới. Bởi suy cho cùng, câu chuyện của các bãi đỗ xe ngầm hôm nay không đơn thuần là tìm thêm chỗ đỗ xe, mà là hành trình khai mở "chiều không gian thứ ba" của Hà Nội.