Giáo dục

Bài 2: Chủ động, sáng tạo, sẵn sàng với những thay đổi của tương lai

Tuấn Điệp • 20/09/2026 09:53

Từ định hướng của thành phố Hà Nội về đẩy mạnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong giáo dục, phường Kiến Hưng đã cụ thể hóa bằng những việc làm ngay từ cơ sở: đầu tư hạ tầng, bồi dưỡng năng lực số cho cán bộ quản lý, giáo viên, khuyến khích ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong dạy học và tạo điều kiện để học sinh tiếp cận công nghệ từ sớm. Từ những lớp học đầu đời đến hành trình trở thành “học sinh số”, chuyển đổi số đang từng bước tạo nên một cách học, cách dạy và cách quản trị giáo dục mới ở Kiến Hưng.

Từ định hướng của thành phố Hà Nội về đẩy mạnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong giáo dục, phường Kiến Hưng đã cụ thể hóa bằng những việc làm ngay từ cơ sở: Đầu tư hạ tầng, bồi dưỡng năng lực số cho cán bộ quản lý, giáo viên, khuyến khích ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong dạy học và tạo điều kiện để học sinh tiếp cận công nghệ từ sớm. Từ những lớp học đầu đời đến hành trình trở thành “học sinh số”, chuyển đổi số đang từng bước tạo nên một cách học, cách dạy và cách quản trị giáo dục mới ở Kiến Hưng.

Ở bậc học đầu tiên, nơi những đứa trẻ còn làm quen với từng con chữ, công nghệ cũng đã hiện diện trong hoạt động giáo dục. Nhưng ở đây, công nghệ không thay thế trò chơi, vận động hay tương tác trực tiếp mà được sử dụng như một phương tiện giúp cô và trẻ khám phá thế giới.

Tại Trường Mầm non Kiến Hưng, chuyển đổi số được triển khai đồng thời trong quản lý và chăm sóc, giáo dục trẻ. Nhà trường số hóa dữ liệu về cán bộ, tuyển sinh, học sinh, sức khỏe; xây dựng kế hoạch giáo dục trên nền tảng số, từng bước giảm sử dụng hồ sơ giấy. Kho học liệu điện tử cũng được tập hợp, chia sẻ dùng chung giữa các nhóm lớp.

Theo Hiệu trưởng Lê Thị Hoàn, với trẻ mầm non, chuyển đổi số không phải là tăng thời gian sử dụng thiết bị mà là tạo thêm cách thức để trẻ “học mà chơi, chơi mà khám phá”.

Giáo viên có thể sử dụng hình ảnh, video, hiệu ứng hoặc trò chơi tương tác để giúp trẻ nhận biết chữ cái, khám phá khoa học và hào hứng hơn trong mỗi hoạt động. Trong một trò chơi nhận biết chữ, trẻ lựa chọn đáp án bằng cách nghiêng sang trái hoặc phải; hiệu ứng trên màn hình lập tức cho biết câu trả lời đúng. Những tương tác đơn giản như vậy giúp trẻ bước đầu làm quen với môi trường số mà không bị phụ thuộc vào thiết bị.

“

Đằng sau những hoạt động ấy là sự chủ động học hỏi của đội ngũ giáo viên. Nhiều cô tự học, tham gia các khóa tập huấn và khai thác các công cụ như Canva, ChatGPT, Gemini để thiết kế bài giảng, hình ảnh, trò chơi và học liệu phù hợp với trẻ. Riêng tại một phân hiệu, nhà trường đã xây dựng khoảng 920 sản phẩm số để giáo viên chọn lọc, sử dụng chung.

Cô Lê Thị Hoàn, Hiệu trưởng Trường Mầm non Kiến Hưng.

Cô giáo Nguyễn Thị Hường là một trong những giáo viên có nhiều sáng kiến kinh nghiệm được công nhận cấp thành phố, đồng thời tích cực ứng dụng công nghệ thông tin, AI vào thiết kế học liệu. Từ khai thác tài nguyên trên Internet để thiết kế thiết bị dạy học số, học liệu điện tử đến ứng dụng AI đa dạng hóa nguồn sách và cách tiếp cận sách cho trẻ 5-6 tuổi, cô đã hình thành nhiều cách làm thiết thực trong tổ chức hoạt động giáo dục.

Những kinh nghiệm này không chỉ được chia sẻ trong trường mà còn được trao đổi, lan tỏa tới giáo viên ở các trường mầm non trên địa bàn Hà Nội và một số trường tại Hưng Yên, Đà Nẵng.

Tuy nhiên, công nghệ ở bậc học này luôn cần một giới hạn phù hợp. Theo cô Lê Thị Hoàn, trẻ nhỏ làm quen với những trò chơi, hình ảnh đơn giản; trẻ lớn được tiếp cận các hoạt động tương tác phong phú hơn.

Mục tiêu cuối cùng không phải để trẻ sử dụng thiết bị thật nhiều, mà là hình thành sự tò mò, khả năng khám phá và những kỹ năng ban đầu để tự tin bước vào các cấp học tiếp theo trong môi trường số.

Cô Nguyễn Thị Thảo, Trường Mầm non Kiến Hưng, cho biết cô sử dụng AI để tạo thơ, truyện, bài hát, hình ảnh và video phục vụ các hoạt động giáo dục. Âm thanh, hình ảnh sinh động giúp trẻ dễ tiếp thu kiến thức và hào hứng tham gia giờ học hơn.

Năm học 2024-2025, cô Thảo thực hiện sáng kiến ứng dụng AI trong hoạt động giáo dục trẻ 4 tuổi tại lớp B4, giúp trẻ tự tin, tích cực và đạt kết quả tốt. Tuy nhiên, theo cô, giáo viên mầm non vẫn cần được tiếp cận các phần mềm phù hợp và tham gia thêm những lớp tập huấn chuyên sâu về công nghệ số.

Như vậy, ở lớp học đầu đời, chuyển đổi số không phải câu chuyện của màn hình hay thiết bị, mà là cách người giáo viên sử dụng công nghệ để mở thêm một cánh cửa khám phá cho trẻ.

Để những cách làm riêng lẻ trong từng lớp học trở thành một quá trình chuyển đổi đồng bộ, vai trò định hướng của chính quyền và sự kết nối giữa các nhà trường có ý nghĩa quan trọng.

Tháng 3-2026, UBND phường Kiến Hưng tổ chức tập huấn ứng dụng trí tuệ nhân tạo cho giáo viên các cấp. Hơn 300 giáo viên mầm non và gần 400 giáo viên tiểu học, THCS được hướng dẫn sử dụng AI trong xây dựng kế hoạch giáo dục, thiết kế bài giảng, học liệu và tổ chức hoạt động giáo dục.

Nội dung tập huấn không chỉ hướng tới kỹ năng sử dụng công cụ mà còn giúp giáo viên hiểu đúng về AI, lựa chọn công cụ phù hợp, đồng thời chú trọng sử dụng công nghệ an toàn, có trách nhiệm, bảo đảm đạo đức nghề nghiệp và quyền riêng tư của người học.

Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, phường Kiến Hưng xác định giáo dục và đào tạo là một trong những lĩnh vực ưu tiên. Theo Phó Chủ tịch UBND phường Kiến Hưng Trần Mạnh Hải, năm 2026, phường tập trung triển khai 5 trụ cột đột phá về chuyển đổi số giáo dục, từ xây dựng hạ tầng dữ liệu, đổi mới quản trị nhà trường đến nâng cao chất lượng dạy và học, khuyến khích sáng kiến của giáo viên và nâng cao năng lực số cho học sinh.

Điểm đáng chú ý là chuyển đổi số trong các nhà trường không được xác định đơn thuần là đầu tư thêm máy móc, thiết bị. Năng lực số của cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh mới là yếu tố quyết định để công nghệ phát huy hiệu quả. Từ yêu cầu đó, phường chú trọng tập huấn, hướng dẫn giáo viên ứng dụng công nghệ thông tin và AI trong xây dựng giáo án, thiết kế bài giảng và tổ chức các hoạt động dạy học.

Sau quá trình sắp xếp mạng lưới trường học, 13 trường trước đây được tổ chức lại còn 6 trường, đặt ra yêu cầu mới đối với công tác quản trị. Công nghệ được đưa vào hỗ trợ điều hành, theo dõi hoạt động nhà trường và tăng cường kết nối giữa giáo viên với phụ huynh.

Đến nay, các trường đã lắp đặt hệ thống camera phục vụ quản lý; khoảng 60-70% số trường được trang bị màn hình tương tác điện tử, cùng hệ thống máy tính tại các phòng tin học, phòng học tiếng Anh.

Từ góc độ quản lý, đây là những điều kiện cần thiết. Nhưng hiệu quả cuối cùng vẫn phải được nhìn từ lớp học.

Khi giáo viên chủ động khai thác các công cụ số và AI, bài giảng có thêm những cách thể hiện trực quan, sinh động. Học sinh có cơ hội tiếp cận nhiều hơn với các nền tảng phục vụ học tập. Và từ nhà trường, những kỹ năng số ấy tiếp tục được đưa về gia đình.

Theo lãnh đạo phường Kiến Hưng, học sinh từng bước trở thành những “hạt nhân số”, hỗ trợ cha mẹ, người thân tiếp cận các phần mềm, tiện ích số trong đời sống.

Đây cũng là điểm nối đáng chú ý giữa giáo dục và cộng đồng. Một học sinh biết sử dụng công nghệ đúng cách không chỉ có thêm công cụ học tập mà còn có thể góp phần giúp gia đình tiếp cận môi trường số.

Dẫu vậy, chuyển đổi số giáo dục vẫn đặt ra những yêu cầu về đầu tư, nâng cấp cơ sở vật chất và bồi dưỡng thường xuyên đội ngũ. Khả năng ứng dụng công nghệ giữa các giáo viên chưa đồng đều, trong khi thiết bị và công nghệ liên tục thay đổi.

“

Phường Kiến Hưng đang thúc đẩy việc chia sẻ mô hình, sáng kiến giữa các trường, tổ chức tham quan, học hỏi những cách làm hiệu quả để từng bước thu hẹp khoảng cách về năng lực ứng dụng công nghệ.

Ông Trần Mạnh Hải, Phó Chủ tịch UBND phường Kiến Hưng.

Thời gian tới, mục tiêu được phường Kiến Hưng đặt ra là xây dựng những cơ sở giáo dục có năng lực quản trị số tốt, đội ngũ giáo viên làm chủ công nghệ và học sinh sử dụng thành thạo các nền tảng số. Xa hơn, những kỹ năng được hình thành trong trường học sẽ tiếp tục góp phần lan tỏa phong trào “Bình dân học số” tới từng gia đình, khu dân cư.

Từ lớp học đầu đời đến những giờ học ở tiểu học, THCS, hành trình ấy đang được bắt đầu bằng những thay đổi cụ thể. Khi cô giáo mầm non sử dụng AI để tạo một câu chuyện cho trẻ, khi giáo viên tiểu học thiết kế một nhân vật cho bài học, hay khi học sinh THCS sử dụng AI để kiểm tra kết quả học tập, công nghệ đã bước vào giáo dục bằng những cách rất khác nhau. Nhưng điểm chung vẫn là con người.

“

Công nghệ không thay thế người thầy, cũng không thay thế khả năng tự học của học sinh. Nó chỉ thực sự có ý nghĩa khi giúp giáo viên có thêm phương thức tổ chức bài học, giúp học sinh có thêm cơ hội khám phá và sáng tạo, đồng thời tạo ra những kỹ năng cần thiết để các em bước vào một xã hội ngày càng số hóa.

Vì vậy, thước đo của chuyển đổi số trong trường học không chỉ nằm ở số lượng thiết bị hay phần mềm được đưa vào sử dụng, mà ở việc mỗi giờ học có giúp học sinh chủ động hơn, sáng tạo hơn và sẵn sàng hơn trước những thay đổi của tương lai.

“

Bài viết, thiết kế đồ họa: Tuấn Điệp