Bài 2: Bãi đỗ xe cửa ngõ: Mắt xích quan trọng cho Vùng phát thải thấp

Thay vì tiếp tục lái xe vào khu vực trung tâm, người dân có thể gửi phương tiện tại các bãi đỗ xe cửa ngõ rồi sử dụng xe buýt, metro hoặc các loại hình giao thông công cộng để hoàn thành hành trình.

Sự thay đổi đó không chỉ là câu chuyện của riêng người tham gia giao thông. Đây cũng là mục tiêu mà thành phố đang hướng tới trong quá trình xây dựng Vùng phát thải thấp, giảm phát thải và phát triển giao thông xanh. Trong lộ trình ấy, các bãi đỗ xe cửa ngõ được xem là một mắt xích quan trọng.

Chuẩn bị hạ tầng cho Vùng phát thải thấp

Nhiều năm qua, thiếu bãi đỗ xe luôn là một trong những bài toán nan giải của Hà Nội, đặc biệt tại các khu vực nội đô. Áp lực phương tiện gia tăng trong khi quỹ đất hạn hẹp khiến nhiều tuyến phố thường xuyên rơi vào tình trạng quá tải về hạ tầng đỗ xe.

Trong bối cảnh thành phố chuẩn bị triển khai Vùng phát thải thấp, câu chuyện bãi đỗ xe càng trở nên cấp thiết hơn. Bởi nếu muốn từng bước hạn chế phương tiện cá nhân đi sâu vào khu vực trung tâm thì trước hết phải có nơi để người dân gửi xe và chuyển sang các loại hình giao thông khác.

Theo Sở Xây dựng Hà Nội, nhằm giải quyết tình trạng thiếu bãi đỗ xe phục vụ Vùng phát thải thấp, đơn vị đang báo cáo UBND thành phố chủ trương đầu tư các dự án bãi đỗ xe giai đoạn 2026-2030. Trước mắt, Sở đề xuất triển khai ba dự án bãi đỗ xe ngầm theo hướng đầu tư công, xây dựng công trình khẩn cấp.

Cụ thể gồm: Bãi đỗ xe ngầm tại vườn hoa Đường Thành - Phùng Hưng; bãi đỗ xe ngầm tại khu vực Cung Văn hóa Hữu nghị Việt Xô và bãi đỗ xe ngầm tại khu đất phía Tây Công viên Bách Thảo. Đây đều là những vị trí nằm trong khu vực lõi đô thị, nơi nhu cầu đỗ xe luôn ở mức cao nhưng rất khó bố trí quỹ đất mới.

Song song với đó, thành phố cũng nghiên cứu phương án bố trí các bãi đỗ xe tại khu vực giáp ranh Vùng phát thải thấp phục vụ nhu cầu gửi xe cá nhân và chuyển sang phương tiện công cộng khi vào nội đô. Điều đáng chú ý là lần đầu tiên xuất hiện một cách tiếp cận tương đối rõ ràng: Thay vì để toàn bộ phương tiện cá nhân tiếp tục đi sâu vào trung tâm, người dân sẽ được khuyến khích gửi xe tại các điểm trung chuyển và sử dụng các loại hình vận tải công cộng cho phần còn lại của hành trình.

Điều này cho thấy mục tiêu của thành phố không chỉ là bổ sung thêm chỗ đỗ xe. Xa hơn, Hà Nội đang từng bước chuẩn bị hạ tầng cho một phương thức tiếp cận mới đối với khu vực trung tâm, trong đó giao thông công cộng sẽ đảm nhận vai trò lớn hơn thay vì phụ thuộc chủ yếu vào phương tiện cá nhân như hiện nay.

Không chỉ là nơi gửi xe

Nếu chỉ nhìn dưới góc độ giao thông, các dự án bãi đỗ xe mới đơn thuần là giải pháp bổ sung chỗ đỗ còn thiếu cho khu vực nội đô. Tuy nhiên, trong bối cảnh triển khai Vùng phát thải thấp, vai trò của các công trình này lớn hơn nhiều.

Một trong những dự án đáng chú ý vừa được phê duyệt chủ trương đầu tư là bãi đỗ xe - nhà để xe kết hợp cây xanh, trạm sạc và hạ tầng kỹ thuật tại dải đất giữa đường Vành đai 1 và đường La Thành, đoạn Hoàng Cầu - Láng Hạ do UBND phường Ô Chợ Dừa làm chủ đầu tư.

Dự án có diện tích hơn 6.800m² với tổng mức đầu tư khoảng 2.921 tỷ đồng, dự kiến triển khai trong giai đoạn 2026-2029. Ngoài chức năng đỗ xe, công trình còn được tích hợp hệ thống trạm sạc xe điện, mái thu năng lượng, cây xanh, vườn hoa và các hạng mục hạ tầng kỹ thuật đồng bộ.

Nếu như trước đây các bãi đỗ xe chủ yếu được nhìn nhận như một công trình phục vụ nhu cầu gửi xe thì những dự án đang được nghiên cứu hiện nay cho thấy cách tiếp cận đã khác. Bãi đỗ xe không còn đứng riêng lẻ mà được đặt trong mối liên kết với giao thông công cộng, trạm sạc phương tiện điện và các mục tiêu giảm phát thải của đô thị.

Theo khảo sát của các sở, ngành liên quan, dọc tuyến Vành đai 1 hiện có khoảng 100-115 vị trí có tiềm năng xây dựng bãi đỗ xe kết hợp trạm sạc. Trong đó, khoảng 30 địa điểm đủ điều kiện để ưu tiên triển khai trong giai đoạn 2026-2027.

Đáng chú ý, khu vực Trần Khát Chân được đánh giá là một trong những vị trí có thể triển khai sớm. Theo phương án nghiên cứu, bãi đỗ xe tại đây có sức chứa khoảng 200 chỗ đỗ cùng hệ thống trụ sạc phục vụ phương tiện điện. Khu vực này được kỳ vọng đáp ứng nhu cầu của khu vực Hai Bà Trưng, Hoàn Kiếm và các địa bàn lân cận.

Những dự án như vậy cho thấy bức tranh đang hình thành không chỉ là mạng lưới bãi đỗ xe đơn thuần. Đó còn là hệ thống các điểm trung chuyển kết nối giữa phương tiện cá nhân với giao thông công cộng, giữa phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch với phương tiện xanh trong tương lai.

Từ bãi đỗ xe đến thay đổi hành vi giao thông

Theo các chuyên gia, thành công của Vùng phát thải thấp không nằm ở việc dựng thêm các rào cản đối với phương tiện cá nhân mà ở khả năng tạo ra những lựa chọn thay thế thuận tiện hơn cho người dân.

PGS.TS Bùi Thị An, nguyên Đại biểu Quốc hội, Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng cho rằng, việc xây dựng các bãi đỗ xe trung chuyển và phát triển hệ thống giao thông công cộng là yếu tố quyết định thành công hay thất bại của chính sách.

Theo bà, muốn hạn chế phương tiện cá nhân, trước hết phải có hệ thống giao thông công cộng đủ tốt để thay thế. Người dân sẽ không thể từ bỏ phương tiện cá nhân nếu việc đi lại trở nên bất tiện hơn hoặc tốn kém hơn.

PGS.TS Bùi Thị An cũng cho rằng, Hà Nội cần phát triển đồng bộ hạ tầng giao thông xanh, bao gồm xe buýt điện, đường sắt đô thị, các điểm trung chuyển, bãi đỗ xe và hệ thống trạm sạc cho xe điện. Đồng thời, thành phố cần tổ chức lại giao thông theo hướng tạo thuận lợi cho người dân tiếp cận, có giải pháp hỗ trợ các nhóm đối tượng chịu tác động trực tiếp như người vận chuyển hàng hóa, tiểu thương và hộ kinh doanh trong khu vực trung tâm.

Có thể sẽ còn nhiều năm nữa Hà Nội mới hình thành được một mạng lưới trung chuyển hoàn chỉnh giữa bãi đỗ xe, xe buýt, metro và các loại hình giao thông xanh. Nhưng việc thành phố bắt đầu chuẩn bị các bãi đỗ xe cửa ngõ cho thấy một thay đổi đáng chú ý trong tư duy quản lý giao thông đô thị.

Thay vì chỉ mở thêm đường để đáp ứng nhu cầu đi lại ngày càng tăng, Hà Nội đang từng bước tạo ra những điều kiện để người dân thay đổi cách tiếp cận khu vực trung tâm. Đó cũng là điều mà các chuyên gia nhiều lần nhấn mạnh: Muốn hạn chế phương tiện cá nhân thì trước hết phải có hệ thống giao thông công cộng đủ tốt để thay thế.

Mục tiêu của Vùng phát thải thấp không phải là dựng lên những rào cản đối với phương tiện cá nhân. Điều thành phố hướng tới là một môi trường sống tốt hơn, một hệ thống giao thông bền vững hơn và những thói quen đi lại phù hợp hơn với một đô thị hiện đại.

Trong hành trình ấy, những bãi đỗ xe cửa ngõ có thể chỉ là một mắt xích nhỏ. Nhưng đó lại là mắt xích đầu tiên cho quá trình chuyển đổi hành vi giao thông của người Hà Nội trước ngưỡng cửa Vùng phát thải thấp.

(còn nữa)