Bài 1: Năm học mới với những kỳ vọng mới
Khi những giờ học đầu tiên dần đi vào nhịp, phía trước vẫn là kỳ vọng về một năm học giảm áp lực, tăng trải nghiệm, quan tâm đến từng học sinh và tạo ra những chuyển biến thực chất.
Ngày khai giảng năm nay có nhiều điều mới. Học sinh Hà Nội cùng dự lễ khai giảng trong một chương trình chung với học sinh cả nước. Nhiều trường học vừa được xây dựng, cải tạo, mở rộng; nhiều lớp học mới được đưa vào sử dụng. Mạng lưới trường công lập của thành phố cũng được tổ chức lại, từ hơn 2.900 trường mầm non và phổ thông các cấp, đến nay còn hơn 1.000 cơ sở.
Cùng với sắp xếp mạng lưới, thành phố đã xây mới và hoàn thành đưa vào sử dụng 4 trường trung học phổ thông công lập; cải tạo, sửa chữa, mở rộng gần 600 trường học các cấp, với gần 1.400 phòng học tăng thêm.
Dù hình thức tổ chức có thay đổi thế nào, cảm xúc của ngày khai trường vẫn rất quen thuộc: Học sinh háo hức gặp lại bạn bè, thầy cô; phụ huynh mong con có một năm học thuận lợi; nhà trường bắt đầu một hành trình mới với nhiều nhiệm vụ đặt ra phía trước.
Nhưng phía sau niềm vui của ngày khai trường còn có một câu hỏi lớn hơn: Một năm học thành công được đo bằng điều gì?
Trong thư gửi ngành Giáo dục nhân dịp khai giảng năm học 2026-2027, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu năm học mới phải tạo chuyển biến thực chất về chất lượng dạy và học, năng lực của người học và niềm tin của xã hội. Đáng chú ý, thư nêu rõ: “Thành tích phải gắn liền với tiến bộ thực chất của từng học sinh, sự trung thực trong dạy, học và niềm vui đến trường”.
Đó cũng là một cách nhìn khác về thành công của một năm học. Nếu trước đây thành tích cao, điểm số tốt, số lượng học sinh giỏi, tỷ lệ đỗ vào những trường có chất lượng thường được nhìn như những thước đo quan trọng thì yêu cầu đặt ra ngày càng rõ hơn: Chất lượng giáo dục cần được nhìn từ sự tiến bộ của từng học sinh, từ năng lực, phẩm chất, sức khỏe thể chất và tinh thần, kỹ năng sống và khả năng thích ứng của các em.
Khi mỗi học sinh có thêm một bước tiến so với chính mình, khi việc học đem lại niềm vui và các em được tôn trọng, lắng nghe, đó cũng là những kết quả cần được ghi nhận trong một năm học.
Năm học 2026-2027 là năm đầu tiên Hà Nội vận hành mạng lưới trường công lập sau sắp xếp. Quy mô giáo dục tiếp tục tăng, với hơn 2,3 triệu học sinh, khoảng 37.800 học sinh và hơn 1.000 lớp tăng thêm so với năm học trước. Cùng với yêu cầu bảo đảm đủ chỗ học, thành phố đặt vấn đề nâng cao chất lượng, xây dựng môi trường giáo dục an toàn và đáp ứng tốt hơn nhu cầu học tập của học sinh.
Những thay đổi về tổ chức vì thế trước hết phải được thể hiện ở sự ổn định trong việc học của học sinh. Từ phía phụ huynh, điều được quan tâm nhất sau những thay đổi đầu năm học vẫn là việc học của con có bị xáo trộn hay không.
Trước thềm năm học mới, bà Trần Thị Lan Anh, phụ huynh học sinh Trường Tiểu học Phương Mai (phường Kim Liên) có chút băn khoăn khi trường lớp được sắp xếp lại, liệu việc học của con có bị ảnh hưởng hay không. Sau khi thấy nhà trường chuẩn bị chu đáo, con vẫn học ở cơ sở cũ, gia đình đã yên tâm hơn. Theo bà, phụ huynh mong nhất là con được học tập trong môi trường tốt, việc học ổn định, không bị xáo trộn và các quyền lợi của học sinh được bảo đảm.
Một phụ huynh khác, bà Hoàng Minh Hương, có con học tại Trường Trung học cơ sở Nguyễn Trãi A (xã Thường Tín) cho biết, điều quan tâm nhất khi trường lớp có những thay đổi là việc học của con có được ổn định hay không. Theo bà, phụ huynh mong các con đến trường có môi trường học tập tốt, thầy cô yên tâm dạy học. Học sinh được thầy cô quan tâm, chăm lo cả việc học và những vấn đề khác trong cuộc sống. Quan trọng nhất là các con được học tập trong môi trường an toàn, thoải mái và không bị ảnh hưởng bởi những thay đổi của trường lớp.
Sự ổn định ấy là điểm khởi đầu. Nhưng khi những thay đổi về tổ chức dần được giải quyết, học sinh cũng có những mong muốn cụ thể hơn về việc học hằng ngày. Đó là được học theo cách dễ hiểu hơn, có cơ hội trao đổi, thực hành, trải nghiệm và được quan tâm đến những nhu cầu, khả năng riêng của mình.
Em Nguyễn Lan Anh, học sinh Trường Trung học cơ sở Khương Thượng (phường Kim Liên) cho biết, em mong các giờ học luôn đổi mới, dễ hiểu và gần với thực tế hơn để học sinh không chỉ ngồi nghe và ghi bài mà có thể cùng nhau làm, cùng nhau trao đổi và tự tìm hiểu thêm.
Em Nguyễn Lan Anh cũng mong nhà trường tổ chức thêm các hoạt động trải nghiệm, những tiết học chuyên đề hoặc những giờ học được tổ chức ở không gian khác ngoài lớp học. Theo em, qua những hoạt động như vậy, học sinh có thể học thêm nhiều kỹ năng, biết làm việc cùng các bạn, mạnh dạn hơn khi trình bày ý kiến và có thêm cơ hội tìm hiểu những điều mình yêu thích.
Đặc biệt, cũng như nhiều học sinh trung học cơ sở, Lan Anh mong thành phố có thêm nhiều trường trung học phổ thông, thêm lựa chọn về trường học và chỉ tiêu tuyển sinh để học sinh lớp 9 bớt áp lực trong kỳ thi vào lớp 10. Theo em, nếu có thêm cơ hội lựa chọn phù hợp với năng lực và nguyện vọng, học sinh sẽ bớt lo lắng hơn và có thể tập trung vào việc học thay vì quá căng thẳng vì một kỳ thi.
Những mong muốn ấy khá gần gũi với học sinh: Không quá áp lực với điểm số, có thêm những giờ học ngoài không gian lớp học truyền thống, được trải nghiệm và có thời gian để tìm hiểu điều mình thích. Khi việc học bớt căng thẳng, học sinh cũng có thêm cơ hội phát huy khả năng của mình.
Để những mong muốn ấy đi vào thực tế, mỗi nhà trường đang bắt đầu từ những việc cụ thể trong tổ chức dạy học. Từ cách thiết kế bài giảng, tổ chức giờ học đến việc tăng cường hoạt động trải nghiệm, các thầy cô có thêm cách để học sinh được tham gia nhiều hơn vào quá trình học tập.
Trong điều kiện cơ sở vật chất còn không ít hạn chế, cách tổ chức của từng nhà trường cũng cho thấy những thay đổi không nhất thiết phải bắt đầu từ những điều lớn.
Một năm học mới chỉ thực sự có ý nghĩa khi những kỳ vọng về đổi mới được chuyển hóa thành những thay đổi có thể cảm nhận được trong từng lớp học, từng sân trường và trong hành trình trưởng thành của mỗi học sinh. Đó không nhất thiết phải là những thay đổi thật lớn, mà trước hết là một giờ học khiến học sinh muốn khám phá, một môi trường khiến các em cảm thấy an toàn, một hoạt động giúp các em tự tin thể hiện mình và một cách giáo dục biết tôn trọng sự khác biệt của mỗi đứa trẻ.
Bởi vậy, “chuyển biến thực chất” trong giáo dục không thể chỉ được nhìn từ những con số, thành tích, hay những danh hiệu. Thước đo sâu xa hơn chính là học sinh có tiến bộ, có năng lực, có niềm vui đến trường và từng bước biết làm chủ tương lai của mình hay không. Khi mỗi nhà trường thực sự lấy sự phát triển của học sinh làm điểm xuất phát và đích đến, những đổi mới mới không dừng ở khẩu hiệu, mà trở thành những giá trị hiện hữu trong đời sống học đường.
Để những kỳ vọng ấy trở thành hiện thực, cần nhìn thẳng vào những gì học sinh đang có, những gì còn thiếu và những năng lực cần được bồi đắp. Đó cũng là câu chuyện của giáo dục trong năm học mới - không chỉ dạy những gì học sinh cần biết, mà quan trọng hơn, giúp các em hình thành những năng lực cần thiết để sống, học tập và bước vào tương lai.
Thực hiện: Hồng Hạnh - Điệp Quyên
Thiết kế: Thanh Nga
