Áp lực tích cực từ vị trí số 1

Với 63,8 điểm, dẫn đầu 34 tỉnh, thành phố và là năm thứ tư liên tiếp giữ vị trí này, kết quả này là sự ghi nhận đáng tự hào đối với năng lực đổi mới sáng tạo của Thủ đô. Nhưng có lẽ, điều đáng nói hơn cả là những yêu cầu đặt ra phía sau vị trí số 1.

Đối với Hà Nội, vị trí số 1 không chỉ mang lại niềm tự hào mà còn tạo ra một áp lực tích cực. Đó là, đã có nền tảng tốt hơn thì phải tạo ra kết quả cao hơn; đã có lợi thế về tri thức, công nghệ và nguồn nhân lực thì phải phát huy hiệu quả những lợi thế ấy trong phát triển.

PII không đơn thuần đo đếm số lượng sáng kiến hay hoạt động khoa học, công nghệ. Hệ thống chỉ số đánh giá cả thể chế, nguồn nhân lực, nghiên cứu và phát triển, hạ tầng, thị trường, doanh nghiệp và đầu ra tri thức, công nghệ. Việc Hà Nội dẫn đầu 18/52 chỉ số thành phần cho thấy Thủ đô đang sở hữu một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tương đối toàn diện.

Đó là một lợi thế quan trọng trong quá trình tìm kiếm động lực tăng trưởng mới. Tuy nhiên, lợi thế chỉ có ý nghĩa khi tạo ra giá trị. Thước đo của đổi mới sáng tạo không nằm ở số lượng ý tưởng được tạo ra, mà ở số vấn đề được giải quyết tốt hơn.

Một công nghệ mới chỉ thực sự có ý nghĩa khi được đưa vào sản xuất, kinh doanh; một kết quả nghiên cứu chỉ phát huy giá trị khi mang sản phẩm đến thị trường; một sáng kiến quản lý chỉ có sức sống khi giúp người dân, doanh nghiệp tiết kiệm thời gian, chi phí và nâng cao hiệu quả.

Đây chính là “áp lực tích cực” mà vị trí số 1 đặt ra cho Hà Nội. Trước hết, đó là áp lực biến tiềm lực tri thức thành năng suất và sức cạnh tranh. Hà Nội có hệ thống trường đại học, viện nghiên cứu, đội ngũ chuyên gia, doanh nghiệp và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Vấn đề đặt ra không phải thành phố có bao nhiêu nguồn lực, mà là khả năng kết nối và chuyển hóa những nguồn lực ấy thành sản phẩm, công nghệ, doanh nghiệp và giá trị gia tăng đến đâu.

Tiếp đó là áp lực đổi mới phương thức quản trị. Đổi mới sáng tạo không chỉ dành cho các phòng thí nghiệm hay doanh nghiệp công nghệ. Với một đô thị lớn như Hà Nội, mỗi bài toán về giao thông, môi trường, quy hoạch, y tế, giáo dục, cải cách hành chính, quản lý đô thị hay cung cấp dịch vụ công đều cần những cách tiếp cận mới.

Một thành phố đổi mới không chỉ được nhận diện bởi những công nghệ hiện đại mà còn bởi cách cơ quan chức năng giải quyết một công việc cụ thể cho người dân. Điều đó đòi hỏi đổi mới phải trở thành một phần của văn hóa thực thi. Không thể chỉ nói về đổi mới trong các chiến lược, chương trình, đề án; cần tạo môi trường để cán bộ, công chức, cơ quan, doanh nghiệp dám đề xuất cách làm mới, dám thử nghiệm trong khuôn khổ pháp luật, lấy kết quả thực tế làm thước đo và nhanh chóng nhân rộng những mô hình hiệu quả.

Đặc biệt, Hà Nội cần tránh một nghịch lý, đứng đầu về năng lực đổi mới nhưng lại chậm đổi mới trong chính phương thức vận hành của mình. Vì thế, mục tiêu không chỉ là duy trì vị trí trong bảng xếp hạng năm sau, mà quan trọng hơn là tạo ra một bước chuyển về chất: Từ có nhiều nguồn lực tri thức sang sử dụng hiệu quả hơn; từ có nhiều sáng kiến sang có nhiều sáng kiến được áp dụng; từ đầu tư cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo sang tạo ra năng suất, sản phẩm và giá trị mới.

PII có thể là một chỉ báo quan trọng, nhưng hiệu quả của đổi mới sáng tạo cần được thể hiện trong đời sống kinh tế - xã hội. Vị trí số 1 vì thế không phải là điểm dừng mà là động lực để Hà Nội tiếp tục nâng cao chất lượng phát triển. Điều quan trọng là những hành động cụ thể, những kết quả có thể đo đếm và những thay đổi mà người dân, doanh nghiệp có thể cảm nhận được.

Hà Nội đã có thêm một cơ sở để tự tin. Nhưng chính kết quả ấy cũng nhắc nhở rằng, càng có lợi thế, càng phải đặt ra yêu cầu cao hơn; càng đứng ở vị trí dẫn đầu, càng không được bằng lòng với những gì đã đạt được.

Đó chính là giá trị tích cực nhất của vị trí số 1: Biến một thành tích thành động lực, biến lợi thế thành sức mạnh và biến sức mạnh đổi mới sáng tạo thành những kết quả phát triển thực chất của Thủ đô.