Ấn Độ vượt qua cú sốc năng lượng bằng cách nào?

Khi xung đột giữa Mỹ và Iran đẩy khu vực Trung Đông vào vòng xoáy căng thẳng mới, Ấn Độ nhanh chóng được nhắc đến như một trong những nền kinh tế dễ tổn thương nhất.

Khoảng 88% nhu cầu dầu thô của nước này phải dựa vào nhập khẩu, phần lớn đến từ Trung Đông. Chỉ cần hoạt động vận tải qua Eo biển Hormuz bị gián đoạn trong thời gian đủ dài, giá năng lượng, lạm phát và tỷ giá đều có nguy cơ chịu sức ép.

Nhưng diễn biến những tháng qua lại không hoàn toàn đi theo kịch bản đó.

Đến khi Mỹ và Iran đạt được lệnh ngừng bắn tạm thời hồi tháng 6, kinh tế Ấn Độ vẫn duy trì được sự ổn định tương đối. Giá nhiên liệu chỉ tăng ở mức hạn chế, lạm phát không bùng phát, đồng rupee dần ổn định trở lại và các dự báo tăng trưởng hầu như không phải điều chỉnh đáng kể.

Yếu tố thời điểm rõ ràng đóng vai trò nhất định, khi New Delhi quyết định giữ nguyên giá bán lẻ xăng dầu trong hơn hai tháng với kỳ vọng xung đột sẽ không kéo dài. Cùng lúc đó, nhiều nền kinh tế lớn đồng loạt xả kho dự trữ chiến lược, Trung Quốc giảm nhập khẩu dầu, còn căng thẳng giữa Washington và Tehran hạ nhiệt sớm hơn dự báo. Giá dầu vì thế không tăng lên mức đủ để tạo ra một cú sốc kéo dài đối với kinh tế toàn cầu.

Dù vậy, sẽ khó thuyết phục nếu cho rằng may mắn là lời giải thích duy nhất.

Trong hơn một thập niên qua, Ấn Độ đã âm thầm chuẩn bị cho những biến động như vậy. Nguồn cung năng lượng được mở rộng từ 27 lên 41 quốc gia. Các nhà máy lọc dầu được nâng cấp để có thể xử lý nhiều chủng loại dầu thô khác nhau. Hệ thống đường sắt gần như hoàn tất điện khí hóa, trong khi chương trình pha trộn ethanol vào xăng được triển khai sớm hơn kế hoạch.

Những thay đổi đó không làm giảm đáng kể mức độ phụ thuộc vào dầu nhập khẩu. Điều chúng mang lại là nhiều lựa chọn hơn khi chuỗi cung ứng bị gián đoạn và thêm thời gian để chính phủ xử lý những tác động ban đầu của biến động giá năng lượng.

Điểm đáng chú ý hơn nằm ở cách New Delhi điều hành nền kinh tế khi khủng hoảng xảy ra.

Thay vì để giá nhiên liệu phản ánh ngay biến động của thị trường quốc tế, chính phủ lựa chọn giảm thuế tiêu thụ đặc biệt, yêu cầu các doanh nghiệp dầu khí nhà nước chia sẻ một phần chi phí và tăng nguồn cung khí hóa lỏng phục vụ nhu cầu dân sinh. Người tiêu dùng vì thế không phải gánh toàn bộ cú sốc ngay lập tức.

Cách tiếp cận này không làm biến mất chi phí của cuộc khủng hoảng, nhưng nó đã thay đổi cách nền kinh tế hấp thụ chi phí đó.

Một phần được chuyển sang ngân sách thông qua việc giảm thuế, một phần do các doanh nghiệp năng lượng nhà nước gánh chịu. Phần còn lại được phân bổ dần theo thời gian thay vì dồn vào một thời điểm. Mục tiêu không phải là loại bỏ tác động của giá dầu, bởi điều đó gần như không thể với một quốc gia vẫn phải nhập khẩu phần lớn năng lượng, mà là ngăn cú sốc trên thị trường dầu mỏ nhanh chóng lan sang tiêu dùng, sản xuất và lạm phát.

Đó cũng là lý do nhiều chuyên gia cho rằng điều đáng quan sát ở Ấn Độ không phải mức độ phụ thuộc vào năng lượng, mà là khả năng điều hành trong giai đoạn biến động. Cấu trúc năng lượng của nước này chưa thay đổi nhiều trước khi khủng hoảng xảy ra, nhưng năng lực ứng phó đã khác so với một thập niên trước.

Tất nhiên, cách tiếp cận này cũng có giới hạn. Việc giữ giá nhiên liệu khiến ngân sách thất thu, còn các doanh nghiệp dầu khí phải chịu áp lực lớn hơn về lợi nhuận. Nếu xung đột kéo dài nhiều tháng hoặc giá dầu duy trì ở mức cao trong thời gian dài, dư địa tài khóa sẽ dần thu hẹp, trong khi các biện pháp hành chính cũng khó phát huy hiệu quả như giai đoạn đầu.

Đó là phép thử mà New Delhi có thể sẽ còn phải đối mặt nếu căng thẳng tại Trung Đông tiếp tục leo thang.