AI Trung Quốc thay đổi thước đo cạnh tranh

Khoảng cách giữa các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) hàng đầu của Mỹ và Trung Quốc đang thu hẹp nhanh hơn nhiều dự báo. Sau khi Kimi K3 của Moonshot gây chú ý tại Thung lũng Silicon vào tháng 7, Z.AI tiếp tục công bố GLM-5.3 với kết quả cạnh tranh với các sản phẩm hàng đầu của Mỹ trong một số đánh giá.

Những bước tiến liên tiếp diễn ra giữa lúc Washington gia tăng nỗ lực củng cố hệ sinh thái AI do Mỹ dẫn dắt và hạn chế ảnh hưởng công nghệ của Trung Quốc.

Mỹ vẫn chiếm ưu thế về chip, vốn và những công nghệ tiên tiến nhất. Tuy nhiên, DeepSeek, Kimi hay GLM đang cho thấy Trung Quốc có thể tạo sức ép ở một lĩnh vực khác: phát triển những mô hình có chi phí thấp và dễ đưa vào sử dụng trên quy mô lớn.

Các mô hình Trung Quốc chưa vượt đối thủ Mỹ trên toàn bộ lĩnh vực AI và vẫn tụt lại trong nhiều nhiệm vụ phức tạp. Nhưng với phần lớn doanh nghiệp, mô hình mạnh nhất chưa chắc là lựa chọn tốt nhất. Nếu một mô hình rẻ hơn nhiều nhưng vẫn đáp ứng đủ yêu cầu công việc, giá thành có thể trở thành yếu tố quyết định.

Một thử nghiệm do Bloomberg phối hợp thực hiện cho thấy các mô hình hàng đầu của Mỹ và Trung Quốc đều có thể tạo một trang web hoàn chỉnh, nhưng chi phí chênh lệch đáng kể. Kimi K3 có thể thực hiện công việc tương tự với mức giá chỉ bằng khoảng một phần tư một sản phẩm hàng đầu của Mỹ, trong khi một số lựa chọn khác còn rẻ hơn.

Khoảng cách về giá càng đáng kể khi AI được sử dụng ở quy mô lớn. Những công việc thường ngày như viết mã, xử lý dữ liệu hay hỗ trợ khách hàng không phải lúc nào cũng đòi hỏi mô hình mạnh nhất. Một số doanh nghiệp lớn của Mỹ đã sử dụng mô hình Trung Quốc, cho thấy hiệu quả và chi phí vẫn có sức nặng trong lựa chọn của thị trường.

Nhiều mô hình Trung Quốc còn cho phép người dùng tải về, điều chỉnh và triển khai trên hạ tầng riêng. Doanh nghiệp nước ngoài vì thế có thể sử dụng công nghệ mà không nhất thiết phải chuyển dữ liệu tới máy chủ tại Trung Quốc. Cách tiếp cận này đang mở rộng khả năng cạnh tranh của AI Trung Quốc tại thị trường quốc tế.

Khoảng cách thu hẹp từ nền tảng dài hạn

Bước tiến hiện nay dễ được gắn với DeepSeek, nhưng ngành AI Trung Quốc đã tích lũy nhân lực và năng lực nghiên cứu trong nhiều năm. Giáo sư Tang Jie, đồng sáng lập Z.AI, đã nghiên cứu học máy khoảng một phần tư thế kỷ. Đại học Thanh Hoa cùng một số cơ sở nghiên cứu lớn cũng đào tạo nhiều thế hệ chuyên gia trước khi những công ty AI hiện nay xuất hiện.

Từ năm 2018, Trung Quốc tạo thêm điều kiện để các nhà nghiên cứu thương mại hóa công nghệ. Một năm sau, Tang đưa công nghệ từ phòng thí nghiệm tại Đại học Thanh Hoa ra phát triển công ty sau này trở thành Z.AI. Cùng với hỗ trợ của nhà nước, cạnh tranh giữa các doanh nghiệp thúc đẩy các tiến bộ công nghệ nhanh chóng lan trong ngành.

Bước tiến của DeepSeek nhanh chóng lan sang các đối thủ trong nước khi Moonshot áp dụng những phương pháp đã được công ty này chứng minh hiệu quả, trong khi DeepSeek cũng tiếp nhận kỹ thuật do Moonshot tối ưu hóa.

Trung Quốc vẫn gặp bất lợi lớn về năng lực tính toán khi các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ hạn chế khả năng tiếp cận chip AI tiên tiến, trong khi các công ty Mỹ có thể huy động nguồn vốn lớn cho hạ tầng và nghiên cứu. Có thời điểm, mức đầu tư của các công ty công nghệ Trung Quốc chưa bằng một phần năm so với các đối thủ Mỹ.

Thiếu nguồn lực khiến các nhà phát triển Trung Quốc chú trọng hơn tới giảm nhu cầu tính toán và hạ chi phí vận hành. Cách tiếp cận này góp phần vào sự nổi lên của DeepSeek, dù giới phát triển Trung Quốc vẫn thừa nhận chip là một trong những khoảng cách quan trọng nhất với Mỹ.

Tốc độ phát triển nhanh của AI Trung Quốc cũng kéo theo tranh cãi khi Anthropic cáo buộc một số công ty, trong đó có Z.AI và Moonshot, sử dụng quy mô lớn đầu ra từ các mô hình của hãng để hỗ trợ phát triển hệ thống của mình. Hai công ty chưa bình luận về cáo buộc này.

Cuộc cạnh tranh mở rộng ra thị trường

Trong khi các công ty Mỹ tiếp tục đầu tư nguồn lực lớn để đẩy giới hạn công nghệ, Trung Quốc có lợi thế từ quy mô nền kinh tế sản xuất và khả năng đưa AI vào ứng dụng. Nước này là thị trường robot công nghiệp lớn nhất thế giới, đồng thời sở hữu hệ thống sản xuất, thương mại điện tử và logistics quy mô lớn, tạo không gian để AI nhanh chóng đi từ phòng thí nghiệm vào hoạt động kinh tế.

Khả năng triển khai ngày càng có ý nghĩa khi AI trở thành công cụ được doanh nghiệp sử dụng hằng ngày. Công nghệ tiên tiến nhất có thể xác lập những giới hạn mới, nhưng mức độ phổ biến lại quyết định quy mô thị trường và hệ sinh thái người dùng, nhà phát triển hình thành xung quanh nó. Với các mô hình có chi phí thấp và tương đối mở, doanh nghiệp tại nhiều thị trường có thể tùy chỉnh và triển khai AI Trung Quốc trên hạ tầng riêng.

Sự cạnh tranh vì thế đang mở rộng sang cả nền tảng, tiêu chuẩn và phạm vi ảnh hưởng công nghệ. Washington đang tìm cách củng cố hệ sinh thái AI do Mỹ dẫn dắt trong bối cảnh các mô hình Trung Quốc ngày càng được sử dụng rộng rãi ở nước ngoài.

Mỹ vẫn nắm lợi thế về chip, vốn và các công nghệ tiên tiến, nhưng vị trí trong cuộc đua AI những năm tới sẽ còn phụ thuộc vào khả năng đưa công nghệ tới doanh nghiệp và người dùng. Cuộc cạnh tranh giữa hai nước do đó không chỉ diễn ra ở nơi tạo ra những mô hình mạnh nhất, mà ngày càng hiện diện tại các nhà máy, doanh nghiệp và thị trường lựa chọn công nghệ AI để sử dụng.