AI trong ngân hàng: Từ cuộc đua công nghệ đến bài toán niềm tin

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển nhanh chóng, ngành Ngân hàng đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi từ số hóa quy trình sang khai thác dữ liệu thông minh, tối ưu vận hành và nâng cao chất lượng dịch vụ. Tuy nhiên, cùng với cơ hội tăng trưởng là những thách thức về an toàn thông tin, gian lận công nghệ cao và bảo vệ dữ liệu khách hàng.

Những vấn đề này được đặt ra tại hội thảo Smart Banking 2026 với chủ đề “Định hình kỷ nguyên mới của ngành ngân hàng dựa trên AI, niềm tin khách hàng và khả năng chống chịu số”, tổ chức ngày 22-10.

AI phải tạo ra giá trị thực chất

Phát biểu tại hội thảo, ông Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, nhận định chuyển đổi số và AI đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trong hoạt động ngân hàng. Nếu giai đoạn trước tập trung số hóa quy trình, đưa giao dịch từ trực tiếp lên môi trường trực tuyến, thì hiện nay, AI mở ra khả năng xây dựng hệ sinh thái ngân hàng thông minh, cá nhân hóa dịch vụ và nâng cao hiệu quả quản trị.

Theo ông Đào Minh Tú, yêu cầu đặt ra là ứng dụng AI phải gắn với hiệu quả thực tế, đồng thời bảo đảm trách nhiệm và an toàn. Các tổ chức tín dụng cần chú trọng quản trị dữ liệu, đầu tư hạ tầng công nghệ linh hoạt, bảo đảm tính minh bạch và tuân thủ quy định về quản lý rủi ro. AI không chỉ phục vụ tăng năng suất mà còn phải góp phần kiểm soát rủi ro trong hoạt động tín dụng, thanh toán và quản trị.

Quy mô giao dịch số ngày càng lớn cho thấy dư địa ứng dụng công nghệ còn rất rộng. Theo số liệu được ông Đào Minh Tú chia sẻ, trong 8 tháng năm 2026, giao dịch thanh toán qua Internet đạt hơn 4,4 tỷ lượt, với giá trị 81,1 triệu tỷ đồng; giao dịch qua điện thoại di động đạt khoảng 14 tỷ lượt, trị giá 58,4 triệu tỷ đồng. Thanh toán bằng mã QR tiếp tục tăng trưởng cả về số lượng và giá trị.

Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Tiến Dũng cho biết, hệ thống ngân hàng hiện xử lý khoảng 100 triệu giao dịch thanh toán mỗi ngày, với tổng giá trị khoảng 1,2 triệu tỷ đồng. Quy mô này đòi hỏi ngành Ngân hàng phải chuyển từ số hóa đơn thuần sang khai thác dữ liệu, ứng dụng AI và xây dựng mô hình vận hành thông minh.

Theo ông Phạm Tiến Dũng, lợi thế cạnh tranh trong giai đoạn mới không chỉ nằm ở việc sở hữu công nghệ hiện đại, mà ở khả năng chuyển dữ liệu thành giá trị, biến công nghệ thành năng suất, hiệu quả và niềm tin. Vì vậy, ngân hàng cần đánh giá hiệu quả ứng dụng AI bằng kết quả cụ thể, thay vì chỉ chạy theo xu hướng.

Thực tế triển khai tại các ngân hàng cho thấy công nghệ đang từng bước đi sâu vào hoạt động nghiệp vụ. Ông Nguyễn Hưng, Tổng Giám đốc TPBank, cho biết ngân hàng đã triển khai hơn 60 ứng dụng AI tại 13 đơn vị. Đội ngũ công nghệ thông tin ứng dụng AI trong nhiều khâu của vòng đời phát triển phần mềm, giúp giảm khoảng 50% thời gian xử lý ở một số công đoạn và nâng năng suất lên 2-3 lần.

Với khoảng 18 triệu khách hàng, tỷ lệ giao dịch số tại TPBank đạt 99,5%. Những kết quả này cho thấy AI có thể góp phần cải thiện trải nghiệm khách hàng, rút ngắn quy trình và giải phóng nguồn lực cho các hoạt động có giá trị cao hơn. Tuy nhiên, hiệu quả chỉ bền vững khi việc triển khai công nghệ đi kèm quản trị dữ liệu và kiểm soát rủi ro chặt chẽ.

Củng cố niềm tin, nâng cao khả năng chống chịu

Cùng với cơ hội đổi mới, sự phát triển của ngân hàng số cũng khiến rủi ro gian lận và tấn công mạng trở nên phức tạp hơn. Khi giao dịch được thực hiện nhanh chóng trên môi trường trực tuyến, chỉ một lỗ hổng trong xác thực, quản lý dữ liệu hoặc giám sát giao dịch cũng có thể gây thiệt hại cho khách hàng và tổ chức tín dụng.

Ông Phạm Tiến Dũng nhấn mạnh, niềm tin là yếu tố cốt lõi của dịch vụ ngân hàng số. Các ngân hàng cần tăng cường xác thực khách hàng, làm sạch dữ liệu, phát hiện sớm dấu hiệu bất thường và chủ động cảnh báo nguy cơ. Bên cạnh bảo vệ hệ thống trước các cuộc tấn công mạng, ngân hàng phải giám sát cả hành vi giao dịch để kịp thời nhận diện những dấu hiệu đáng ngờ.

Các giải pháp bảo vệ cần được thiết kế ngay trong quy trình cung cấp dịch vụ, thay vì chỉ xử lý sự cố sau khi xảy ra. Theo đó, trách nhiệm bảo đảm an toàn phải gắn với cấp lãnh đạo, trở thành một phần trong chiến lược và quản trị của mỗi ngân hàng.

Ông Harmon Wang, Tổng Giám đốc StreamCube Technology, cho rằng các ngân hàng cần xây dựng hệ thống chống gian lận thông minh trên phạm vi toàn tổ chức, đồng thời tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, lực lượng thực thi pháp luật, ngân hàng và các nhà cung cấp dịch vụ công nghệ. Chia sẻ thông tin và kết nối năng lực phát hiện rủi ro sẽ giúp nâng cao hiệu quả phòng ngừa gian lận.

Từ góc độ Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, ông Đào Minh Tú đề xuất ngành Ngân hàng tập trung vào ba trụ cột: Thúc đẩy đổi mới AI có trách nhiệm và an toàn; lấy niềm tin khách hàng làm trung tâm; nâng cao khả năng chống chịu số và bảo đảm an toàn hạ tầng mạng. Hiệp hội sẽ tiếp tục làm cầu nối chính sách, hỗ trợ tháo gỡ vướng mắc cho các tổ chức tín dụng, thúc đẩy chia sẻ thông tin phòng, chống gian lận và nâng cao năng lực nhân sự.

Khả năng chống chịu số không chỉ là ngăn chặn tấn công, mà còn bao gồm năng lực phát hiện sớm, ứng phó nhanh, duy trì dịch vụ và khôi phục hoạt động sau sự cố. Điều này đòi hỏi ngân hàng đầu tư đồng bộ vào công nghệ, dữ liệu, cơ chế quản trị và con người; đồng thời thường xuyên rà soát, kiểm thử các phương án ứng phó.

Trong kỷ nguyên AI, đổi mới công nghệ và bảo đảm an toàn không phải hai mục tiêu đối lập. Ngành Ngân hàng chỉ có thể khai thác hiệu quả tiềm năng của AI khi đặt công nghệ trong khuôn khổ quản trị rủi ro rõ ràng, bảo vệ dữ liệu và quyền lợi khách hàng. AI có thể giúp ngân hàng vận hành thông minh hơn, nhưng niềm tin và khả năng chống chịu số mới là nền tảng để chuyển đổi số phát triển bền vững.