5G tại Việt Nam: Khi ứng dụng chưa theo kịp hạ tầng

Chưa khai thác hết sức mạnh 5G

Theo số liệu từ Cục Viễn thông (Bộ Khoa học và Công nghệ), tính đến hết tháng 3-2026, Việt Nam đã triển khai gần 40.000 trạm phát sóng 5G, phủ sóng khoảng 90% dân số với gần 23 triệu thuê bao sử dụng. Về công nghệ mạng mới này, Việt Nam được xếp hạng hàng đầu trong khu vực khi có hạ tầng vượt trội so với nhiều quốc gia khác.

Tuy nhiên, Việt Nam đang tồn tại một nghịch lý, mặc dù có hạ tầng 5G vào diện mạnh nhưng hiệu suất khai thác chỉ đạt xấp xỉ 20%. Điều này đồng nghĩa phần lớn năng lực của mạng 5G vẫn chưa được sử dụng hết. Câu chuyện này càng trở nên đáng lưu ý hơn khi thế hệ mạng tiếp theo - 6G - đang sắp sửa được triển khai trên thế giới.

Thực tế hiện nay, phần lớn người dùng tiếp cận 5G chủ yếu để phục vụ các nhu cầu như xem video, truy cập mạng xã hội, giải trí trực tuyến hay hội họp từ xa … điều mà 4G hay thậm chí là 3G hoàn toàn có thể đáp ứng. Trong khi đó, những ứng dụng có khả năng tạo ra giá trị gia tăng lớn từ đặc tính vượt trội của 5G như điều khiển từ xa theo thời gian thực, tự động hóa công nghiệp, giao thông thông minh hay Internet vạn vật (IoT) quy mô lớn vẫn chưa phổ biến.

Thực trạng này đang đẩy doanh nghiệp vào thế khó do việc đầu tư cho 5G không đơn thuần là lắp đặt thêm các trạm phát sóng. Các nhà mạng còn phải chi hàng chục nghìn tỷ đồng cho thiết bị mạng lõi, băng tần, truyền dẫn quang, hệ thống điều hành và các giải pháp bảo mật. Nếu không hình thành được những dịch vụ mới có giá trị cao, khả năng thu hồi vốn sẽ gặp nhiều khó khăn.

Nói về vấn đề này, Phó Trưởng ban Công nghệ MobiFone Nguyễn Tuấn Huy cho rằng, nếu chỉ tính tới việc bán dung lượng cho người dùng cá nhân thì không thể hoàn lại chi phí bỏ ra để đầu tư 5G. Phần lớn người dùng hiện tại chưa sẵn sàng trả thêm kinh phí cho tốc độ mạng cao hơn khi nhu cầu thực tế không cần đến.

Do đó, việc hướng tới khách hàng là khối doanh nghiệp hay chính phủ mới là hướng đi quan trọng của 5G. Sử dụng trong xây dựng chính phủ điện tử, logictics hay đô thị thông minh sẽ khai thác triệt để được lợi thế vượt trội của 5G so với các thế hệ mạng trước, ông Nguyễn Tuấn Huy chia sẻ.

Lời giải cho bài toán giá trị của 5G

Nếu coi hạ tầng 5G là một tuyến cao tốc số thì điều cần thiết lúc này là phải có nhiều phương tiện lưu thông trên đó. Trong số các lĩnh vực có khả năng tạo ra nhu cầu sử dụng lớn, xây dựng đô thị thông minh được đánh giá là một trong những hướng đi triển vọng nhất.

Phó Trưởng ban Công nghệ MobiFone Nguyễn Tuấn Huy cho rằng, mạng 5G cùng hệ sinh thái IoT hoàn toàn có thể trở thành nền tảng cốt lõi cho quá trình xây dựng đô thị thông minh tại Việt Nam. Hạ tầng mạng này đủ sức giải quyết được các vấn đề thiết thực của người dân như ùn tắc giao thông, ngập úng, ô nhiễm môi trường, trật tự đô thị hay an toàn thực phẩm.

Với lợi thể vượt trội về tốc độ, độ trễ cực thấp và khả năng kết nối đồng thời số lượng lớn thiết bị, trong lĩnh vực giao thông, 5G cho phép triển khai hàng chục nghìn cảm biến giao thông, camera giám sát, thiết bị quan trắc môi trường hoạt động theo thời gian thực. Dữ liệu được truyền tải liên tục về trung tâm điều hành giúp cơ quan quản lý đưa ra quyết định nhanh và chính xác hơn.

Trong quản lý môi trường, cảm biến có thể cảnh báo sớm các điểm ô nhiễm không khí hoặc nguy cơ ngập úng. Trong lĩnh vực y tế, việc truyền dữ liệu tốc độ cao giúp hỗ trợ khám chữa bệnh từ xa hoặc vận chuyển vật tư khẩn cấp bằng thiết bị không người lái.

Hiện nay, Chính phủ đã giao Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Đà Nẵng, Huế và Cần Thơ triển khai xây dựng đô thị thông minh theo lộ trình đến năm 2030. Đây được xem là cơ hội để các địa phương trở thành những "phòng thí nghiệm" quy mô lớn cho các ứng dụng 5G thế hệ mới, ông Nguyễn Tuấn Huy nói.

Đồng tình với quan điểm trên, chuyên gia kinh tế Đinh Văn Hoàng cho rằng, khi Việt Nam đẩy mạnh việc triển khai các đô thị thông minh, nhu cầu kết nối dữ liệu thời gian thực sẽ tăng mạnh, qua đó tạo ra nguồn doanh thu mới cho các nhà mạng, đồng thời nâng cao hiệu quả đầu tư hạ tầng.

Việt Nam đã đi khá nhanh trong cuộc đua phủ sóng 5G. Tuy nhiên, thành công của công nghệ này sẽ không được đo bằng số lượng trạm phát sóng hay số thuê bao, mà bằng khả năng tạo ra các giá trị mới cho nền kinh tế và đời sống xã hội. Để tránh tình trạng "đường cao tốc rộng nhưng ít xe chạy", giai đoạn tiếp theo cần tập trung thúc đẩy các ứng dụng thực tiễn, đặc biệt trong xây dựng đô thị thông minh. Khi đó, 5G mới thực sự trở thành động lực của chuyển đổi số và phát triển kinh tế số tại Việt Nam, ông Đinh Văn Hoàng chia sẻ.