Điểm mới trong Luật BHXH 2024: Chủ hộ kinh doanh được bảo vệ toàn diện hơn

Ngày 1/7/2025, Luật BHXH năm 2024 chính thức có hiệu lực, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong chính sách an sinh xã hội tại Việt Nam. Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất của Luật này là việc mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc sang chủ hộ kinh doanh cá thể. Chính sách này không chỉ tạo thêm cơ hội tiếp cận các chế độ an sinh xã hội bền vững cho nhóm đối tượng này mà còn thể hiện sự nỗ lực của Nhà nước trong việc hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội, hướng tới mục tiêu bao phủ toàn dân.

Theo quy định tại Nghị định số 158/2025/NĐ-CP ngày 25/6/2025, việc tham gia BHXH bắt buộc đối với chủ hộ kinh doanh sẽ được triển khai theo lộ trình cụ thể nhằm đảm bảo tính khả thi và giúp các đối tượng có thời gian thích nghi.

Từ ngày 1/7/2025, chính sách này sẽ áp dụng đối với chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh và nộp thuế theo phương pháp kê khai. Đây là nhóm đối tượng có hoạt động sản xuất, kinh doanh tương đối ổn định, có doanh thu và lợi nhuận cao hơn so với các hộ kinh doanh khác. Việc bắt buộc tham gia BHXH sẽ giúp họ được hưởng các quyền lợi an sinh xã hội một cách rõ ràng và minh bạch.

Từ ngày 1/7/2029, chính sách sẽ mở rộng sang chủ hộ kinh doanh còn lại có đăng ký kinh doanh. Điều này cho thấy tầm nhìn dài hạn của Chính phủ trong việc mở rộng đối tượng tham gia BHXH, từng bước đưa toàn bộ chủ hộ kinh doanh vào lưới an sinh xã hội.

Sự khác biệt trong lộ trình này cho thấy sự linh hoạt và thận trọng của cơ quan quản lý. Việc áp dụng trước với nhóm hộ kinh doanh lớn hơn giúp đánh giá hiệu quả và rút kinh nghiệm để triển khai rộng rãi hơn trong tương lai. Chỉ những chủ hộ kinh doanh đã đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định tại khoản 2 Điều 169 của Bộ luật Lao động sẽ không thuộc diện bắt buộc tham gia BHXH.

Mức đóng, căn cứ đóng và phương thức đóng BHXH

Việc xác định mức đóng và phương thức đóng là yếu tố then chốt để đảm bảo sự đồng thuận và khả năng thực hiện của chủ hộ kinh doanh. Các quy định mới đã đưa ra những hướng dẫn chi tiết, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người tham gia.

Cụ thể, căn cứ và mức đóng: Chủ hộ kinh doanh được quyền lựa chọn tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc. Tiền lương này phải đảm bảo nằm trong một khoảng nhất định: thấp nhất bằng mức tham chiếu và cao nhất bằng 20 lần mức tham chiếu.

Mức tham chiếu: Tại thời điểm tháng 7/2025, mức tham chiếu được xác định bằng mức lương cơ sở, là 2.340.000 đồng/tháng. Điều này có nghĩa là mức tiền lương làm căn cứ đóng BHXH sẽ dao động từ 2.340.000 đồng đến 46.800.000 đồng (20 x 2.340.000 đồng).

Tỷ lệ đóng: Tổng tỷ lệ đóng BHXH hằng tháng là 25% tiền lương làm căn cứ đóng, được chia cụ thể cho các quỹ: 3% vào quỹ ốm đau và thai sản; 22% vào quỹ hưu trí và tử tuất.

Mức đóng cụ thể:

- Mức đóng thấp nhất: 25% x 2.340.000 đồng = 585.000 đồng/tháng.

- Mức đóng cao nhất: 25% x 20 x 2.340.000 đồng = 11.700.000 đồng/tháng.

Về phương thức đóng, để tạo điều kiện thuận lợi tối đa, chính sách BHXH mới cho phép chủ hộ kinh doanh lựa chọn phương thức đóng linh hoạt: Đóng hằng tháng; đóng 3 tháng một lần; đóng 6 tháng một lần.

Đảm bảo quyền lợi cho các chủ hộ kinh doanh đã tham gia BHXH trước đây

Một vấn đề quan trọng được đặt ra là việc xử lý quá trình đóng BHXH của các chủ hộ kinh doanh đã tham gia BHXH bắt buộc một cách tự nguyện trước khi Luật mới có hiệu lực. Để đảm bảo quyền lợi cho nhóm đối tượng này, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 78/2025/UBTVQH15 ngày 19/5/2025.

Theo đó, Nghị quyết sẽ ghi nhận thời gian đã đóng BHXH bắt buộc của chủ hộ kinh doanh. Cụ thể: Thời gian chủ hộ kinh doanh đã đóng BHXH bắt buộc trước ngày 1/7/2025 sẽ được ghi nhận và làm căn cứ để giải quyết các chế độ BHXH theo quy định pháp luật. Điều này đảm bảo rằng quá trình đóng BHXH của họ không bị mất đi và được nối tiếp một cách hợp pháp. Cạnh đó, các chủ hộ kinh doanh đã đủ điều kiện hưởng chế độ BHXH trước khi Nghị quyết này có hiệu lực sẽ được giải quyết quyền lợi kể từ ngày đủ điều kiện.

Theo thống kê, có khoảng 3.539 chủ hộ kinh doanh trên cả nước thuộc diện được ghi nhận thời gian đã đóng BHXH bắt buộc. Điều này cho thấy sự quan tâm đặc biệt của các cơ quan chức năng trong việc bảo vệ quyền lợi chính đáng của người tham gia, thể hiện sự công bằng và nhân văn của chính sách. BHXH Việt Nam đã và đang tích cực triển khai các văn bản hướng dẫn để đảm bảo việc giải quyết các chế độ được thực hiện một cách nhanh chóng và chính xác.