Chính phủ ban hành quy định mới về tổ chức các cơ quan chuyên môn địa phương

Siết chặt nguyên tắc xác định số lượng cấp phó, xử lý linh hoạt giai đoạn sắp xếp

Một trong những nội dung quan trọng của Nghị định 370/2025/NĐ-CP là bổ sung khoản 2a Điều 2 Nghị định 150/2025/NĐ-CP, quy định rõ nguyên tắc xác định số lượng cấp phó trong cơ quan, tổ chức. Theo đó, số lượng cấp phó của một tổ chức trực thuộc không được vượt quá số lượng cấp phó của tổ chức cấp trên trực tiếp. Đối với các cơ quan cùng cấp, tổ chức không có đơn vị bên trong thì số lượng cấp phó tối đa không vượt quá tổ chức có đơn vị bên trong. Quy định này nhằm khắc phục tình trạng “phình” cấp phó, bảo đảm sự hợp lý trong cơ cấu lãnh đạo, quản lý.

Nghị định cũng sửa đổi, bổ sung quy định về người đứng đầu, cấp phó của người đứng đầu sở và số lượng cấp phó trong các tổ chức thuộc sở. Trong giai đoạn sắp xếp, hợp nhất, sáp nhập tổ chức bộ máy nhà nước, số lượng cấp phó có thể cao hơn quy định. Tuy nhiên, chậm nhất là 5 năm kể từ ngày quyết định sắp xếp có hiệu lực, các cơ quan, tổ chức phải thực hiện đúng số lượng cấp phó theo quy định, bảo đảm đến hết năm 2030 cơ bản hoàn thành việc sắp xếp.

Theo quy định mới, Giám đốc sở do Chủ tịch UBND cấp tỉnh bổ nhiệm, chịu trách nhiệm trước UBND, Chủ tịch UBND cấp tỉnh và trước pháp luật về toàn bộ hoạt động của sở. Phó Giám đốc sở giúp việc cho Giám đốc, không kiêm nhiệm người đứng đầu đơn vị thuộc hoặc trực thuộc sở, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

Về số lượng Phó Giám đốc sở, nguyên tắc chung là bình quân 3 người/sở. Trường hợp hợp nhất, sáp nhập 2 đơn vị hành chính cấp tỉnh được tăng thêm 1 Phó Giám đốc; hợp nhất, sáp nhập 3 đơn vị hành chính cấp tỉnh được tăng thêm 2 Phó Giám đốc. Nếu sở hợp nhất theo quyết định của cấp có thẩm quyền thì được tăng thêm 1 Phó Giám đốc. Trường hợp vừa hợp nhất sở vừa hợp nhất đơn vị hành chính cấp tỉnh thì số lượng Phó Giám đốc được tăng thêm tương ứng cao hơn. Riêng Hà Nội và TP.HCM, ngoài số lượng theo quy định chung, được tăng thêm không quá 10 Phó Giám đốc sở.

Đối với các tổ chức thuộc sở, Nghị định quy định cụ thể số lượng Phó Trưởng phòng, Phó Chánh Văn phòng sở, Phó Chi cục trưởng và Phó Trưởng phòng thuộc chi cục, gắn với quy mô biên chế, số lượng phòng và tình huống hợp nhất, sáp nhập. Cách tiếp cận này tạo hành lang pháp lý linh hoạt cho quá trình sắp xếp, đồng thời đặt ra lộ trình rõ ràng để đưa số lượng cấp phó về đúng quy định.

Tăng quyền chủ động cho cấp xã, hoàn thiện tổ chức phòng chuyên môn

Nghị định 370/2025/NĐ-CP cũng có nhiều điều chỉnh quan trọng liên quan đến tổ chức bộ máy và thẩm quyền của UBND cấp xã. Theo quy định mới, phòng chuyên môn là cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp xã, có con dấu và tài khoản riêng theo quy định của pháp luật, thực hiện chức năng tham mưu, giúp UBND cấp xã quản lý nhà nước về ngành, lĩnh vực tại địa phương.

Trưởng phòng chuyên môn cấp xã do Chủ tịch UBND cấp xã bổ nhiệm, chịu trách nhiệm trước UBND, Chủ tịch UBND cấp xã và trước pháp luật. Phó Trưởng phòng giúp Trưởng phòng chỉ đạo một số mặt công tác và được ủy quyền điều hành khi Trưởng phòng vắng mặt. Số lượng Phó Trưởng phòng được xác định theo nguyên tắc bình quân 2 cấp phó/phòng, trên cơ sở đó UBND cấp xã quyết định cụ thể cho từng phòng chuyên môn.

Một điểm mới đáng chú ý là khung số lượng phòng chuyên môn thuộc UBND cấp xã được điều chỉnh tăng so với trước đây. Nếu Nghị định 150/2025/NĐ-CP quy định khung gồm 3 phòng chuyên môn và Trung tâm Phục vụ hành chính công, thì nay Nghị định 370 cho phép UBND cấp tỉnh, căn cứ nhiều tiêu chí như quy mô dân số, diện tích, trình độ phát triển, điều kiện kinh tế – xã hội và yếu tố đặc thù, quyết định khung số lượng và tên gọi các phòng chuyên môn ở cấp xã, bảo đảm không vượt quá bình quân 4,5 tổ chức/đơn vị hành chính cấp xã; riêng Hà Nội và TP.HCM không vượt quá bình quân 4,7 tổ chức.

Việc thành lập, tổ chức lại, giải thể phòng chuyên môn thuộc UBND cấp xã phải được UBND cấp xã trình HĐND cùng cấp quyết định theo thẩm quyền. UBND cấp xã đồng thời có trách nhiệm quy định cụ thể chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của phòng chuyên môn; quyết định số lượng Phó Trưởng phòng; thực hiện ủy quyền nhiệm vụ và hằng năm báo cáo tình hình tổ chức, hoạt động với HĐND cấp xã và UBND cấp tỉnh.

Nghị định cũng quy định rõ các điều khoản chuyển tiếp, bảo đảm không gián đoạn giải quyết thủ tục hành chính cho tổ chức, cá nhân. Hồ sơ đã nộp, giấy phép đã cấp trước ngày 1/1/2026 tiếp tục thực hiện theo quy định cũ cho đến hết thời hạn. Đối với các sở, phòng, chi cục đã hợp nhất, sáp nhập từ ngày 1/3/2025, số lượng cấp phó được điều chỉnh theo các trường hợp cụ thể, bảo đảm thống nhất, tránh xáo trộn lớn trong tổ chức.

Với những điều chỉnh toàn diện từ cấp tỉnh đến cấp xã, Nghị định 370/2025/NĐ-CP được kỳ vọng sẽ góp phần hoàn thiện mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, nâng cao tính chủ động của địa phương, đồng thời kiểm soát chặt chẽ số lượng cấp phó, hướng tới bộ máy hành chính tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả.

P.T