Từ thực tiễn thi hành Luật Thủ đô 2024 đến yêu cầu sửa đổi, để phù hợp với tình hình mới

Bộ Tư pháp vừa tổ chức đánh giá việc thi hành Luật Thủ đô số 39/2024/QH15 sau hơn 1 năm có hiệu lực, nhằm xác định những tác động tích cực của cơ chế đặc thù về xây dựng, phát triển và quản lý Thủ đô.

Đồng thời, nhận diện những hạn chế, bất cập, khó khăn, vướng mắc và kiến nghị các giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành Luật cũng như đề xuất việc sửa đổi, bổ sung quy định của Luật cho phù hợp với tình hình mới.

Luật Thủ đô số 39/2024/QH15 được đánh giá đã thiết lập một khung thể chế đặc thù, vượt trội, trao quyền chủ động lớn hơn cho chính quyền Thủ đô trong quản trị, phát triển và huy động nguồn lực.

Ngay sau khi Luật Thủ đô được Quốc hội thông qua, công tác tổ chức thi hành Luật được Bộ Tư pháp, các bộ ngành và UBND thành phố Hà Nội thực hiện quyết liệt, toàn diện thông qua nhiều hình thức. Các kế hoạch, văn bản chỉ đạo triển khai tổ chức thi hành Luật và các văn bản quy định chi tiết được ban hành sớm, có tính bao quát, định hướng rõ ràng, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc triển khai ở các ngành, các cấp trên địa bàn Thành phố.

Với sự vào cuộc đồng bộ của các cơ quan nhà nước ở Trung ương, thành phố Hà Nội và các tỉnh trong Vùng Thủ đô, việc quán triệt, phổ biến Luật Thủ đô và các văn bản quy định chi tiết thi hành Luật được thực hiện kịp thời, có trọng tâm, trọng điểm, đa dạng về hình thức…

Bên cạnh những kết quả tích cực đã đạt được, Bộ Tư pháp cho biết, quá trình triển khai thi hành Luật Thủ đô và các văn bản quy định chi tiết vẫn còn tồn tại một số khó khăn, vướng mắc, hạn chế.

Cụ thể, mặc dù công tác quán triệt, tuyên truyền Luật đã được đẩy mạnh, tuy nhiên vẫn còn một số cơ quan, đơn vị, người đứng đầu chưa nhận thức đúng, đầy đủ về ý nghĩa, tầm quan trọng của Luật Thủ đô, chưa nắm vững các quy định mới, đặc thù của Luật và tận dụng được những ưu thế của Luật Thủ đô để cụ thể hoá thành văn bản tổ chức thi hành Luật, phục vụ phát triển Thủ đô; chưa thật sự quan tâm, tập trung chỉ đạo, tập trung nguồn lực, trí tuệ để triển khai xây dựng văn bản thi hành Luật Thủ đô.

Bên cạnh đó, đội ngũ công chức, viên chức tham gia xây dựng văn bản triển khai thi hành Luật Thủ đô còn chưa đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ, tư duy còn chưa đổi mới, chưa thay đổi về cách tiếp cận, xử lý các vấn đề đặt ra của thực tiễn; có những nội dung còn chưa nghiên cứu thấu đáo, chưa bắt thực tiễn, dẫn đến việc tham mưu văn bản còn chưa bảo đảm chất lượng, tính khả thi…

Sự phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị trong xây dựng pháp luật chưa chặt chẽ, đồng bộ, trách nhiệm; việc huy động sự tham gia của các chuyên gia trong và ngoài nước, doanh nghiệp, tổ chức vào xây dựng văn bản, tổ chức thi hành Luật còn hạn chế.

Đáng quan tâm, tốc độ đô thị hóa nhanh, gia tăng dân số cơ học gây áp lực lớn lên hệ thống hạ tầng và công tác quản lý nhà nước, khiến việc thực thi pháp luật nói chung và Luật Thủ đô nói riêng gặp nhiều thách thức.

Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật mặc dù đã được đẩy mạnh, tuy nhiên có nơi, có lúc còn mang tính hình thức, chưa thực sự đi vào chiều sâu. Công tác kiểm tra, giám sát việc thi hành pháp luật tuy đã được thực hiện nhưng chưa thường xuyên, quyết liệt, dẫn đến hiệu quả răn đe, phòng ngừa vi phạm còn hạn chế.

Việc triển khai thi hành Luật Thủ đô trong điều kiện thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp từ ngày 1/7/2025 cũng gặp những khó khăn nhất định, nhất là việc bố trí nguồn nhân lực thường xuyên, chuyên sâu cho công tác tổ chức, theo dõi thi hành Luật do có sự xáo trộn về tổ chức, bộ máy khi phải thực hiện sắp xếp, tinh giản, luân chuyển, điều động cán bộ, công chức cho phù hợp với tình hình mới, đặc biệt là ở cấp cơ sở (cấp xã).

Đáng nói, sau khi Luật Thủ đô năm 2024 được ban hành, nhiều văn bản luật khác trong quá trình sửa đổi, bổ sung, thay thế đã nghiên cứu, kế thừa quy định của Luật Thủ đô để quy định áp dụng chung, thậm chí có những quy định còn thuận lợi, mạnh mẽ hơn so với Luật Thủ đô về cùng một vấn đề, dẫn đến nhiều quy định trước đây là đặc thù theo Luật Thủ đô nhưng nay đã trở thành cơ chế chung của cả nước, có những thuận lợi hơn. Điều này ảnh hưởng đến quá trình xây dựng các văn bản triển khai thi hành Luật Thủ đô của Thành phố, việc rà soát, để xác định lựa chọn áp dụng văn bản.

Việc sắp xếp lại các sở, ngành, đơn vị của Thành phố thời gian vừa qua và việc thực hiện sắp xếp, thay đổi mô hình tổ chức chính quyền 2 cấp có tác động lớn, làm thay đổi về tổ chức bộ máy, cơ chế phân quyền, phân cấp giữa các cấp chính quyền cũng gây ảnh hưởng lớn, trực tiếp đến nội dung, tiến độ xây dựng các văn bản quy định chi tiết Luật Thủ đô.

Một số nghị quyết của Hội đồng nhân dân Thành phố cụ thể hóa Luật Thủ đô ban hành trước đó quy định theo mô hình cũ (phân định thẩm quyền cho cấp huyện), chưa kịp sửa đổi bổ sung gây khó khăn, vướng mắc khi áp dụng tại cấp phường, xã mới…

Trên cơ sở đánh giá kết quả thi hành, Bộ Tư pháp và thành phố Hà Nội đang triển khai đề xuất chính sách sửa đổi Luật Thủ đô, dự kiến trình Quốc hội khoá XVI xem xét tại Kỳ họp thứ Nhất.