Quy hoạch tổng thể Thủ đô: Kiến tạo tầm nhìn dài hạn, dẫn dắt phát triển vùng và quốc gia

Mở rộng không gian phát triển

Theo điều chỉnh Quy hoạch tổng thể quốc gia, cả nước sẽ sắp xếp còn 34 tỉnh, thành phố và 6 vùng kinh tế trọng điểm. Trong cấu trúc đó, Thủ đô Hà Nội được xác định là trung tâm của Vùng Đồng bằng sông Hồng, liên kết trực tiếp với các tỉnh, thành phố quan trọng như Thái Nguyên, Bắc Ninh, Hải Phòng, Quảng Ninh, Hưng Yên và Ninh Bình; đồng thời là hạt nhân của Vùng Thủ đô Hà Nội, liên kết với Phú Thọ, Thái Nguyên, Bắc Ninh, Hưng Yên và Ninh Bình.

Vai trò trung tâm này không chỉ được hiểu theo nghĩa hành chính, chính trị, mà còn là trung tâm kinh tế, tài chính, khoa học, công nghệ, giáo dục, đào tạo, y tế chuyên sâu, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế. Trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, Hà Nội được định vị là động lực chính, có trách nhiệm điều phối, dẫn dắt, chia sẻ nguồn lực và tạo sức lan tỏa cho sự phát triển của các đô thị vệ tinh, các tỉnh trong vùng và cả nước.

Khác với các bản quy hoạch trước, Quy hoạch tổng thể Thủ đô lần này tiếp cận theo hướng tích hợp, đa cực, đa trung tâm, đa tầng đa lớp. Không gian phát triển của Hà Nội được mở rộng theo các hướng liên kết tiểu vùng, gắn chặt với các hành lang kinh tế quốc gia và quốc tế.

Với các tỉnh Thái Nguyên và Bắc Ninh, Hà Nội hình thành chuỗi đô thị công nghiệp dịch vụ công nghệ cao dọc các hành lang kinh tế Bắc - Nam, quốc lộ 3, quốc lộ 18 và các tuyến vành đai. Với Hưng Yên, Hải Phòng, Quảng Ninh, trục kết nối Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh và các tuyến cao tốc, vành đai 4 tạo động lực phát triển logistics, kinh tế cửa khẩu, kinh tế biển. Không gian phát triển của Thủ đô vì thế không bị giới hạn bởi địa giới hành chính mà được đặt trong tổng thể liên kết vùng linh hoạt, mở và có khả năng thích ứng dài hạn.

Bên cạnh đó, Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội xác định phạm vi toàn bộ địa giới hành chính với diện tích khoảng 3.359,84km2, gồm 126 đơn vị hành chính cấp xã. Về dân số, quy hoạch tiếp cận theo kịch bản mở, không khống chế dân số cơ học mà quản lý theo ngưỡng chịu tải của hạ tầng.

Theo đó, đến năm 2045, dân số Hà Nội dự báo khoảng 15-16 triệu người; đến năm 2065 khoảng 17-19 triệu người; các giai đoạn sau cơ bản kiểm soát không quá 20 triệu người, bảo đảm tiêu chuẩn mật độ, tránh tạo áp lực quá mức lên hạ tầng đô thị. Song song với tăng dân số là yêu cầu trẻ hóa, hiện đại hóa nguồn nhân lực, gắn với nâng cao chất lượng sống.

Về đất đai, quy hoạch định hướng tăng tỷ lệ đất đô thị lên khoảng 45-50% vào năm 2045 và 55-60% vào giai đoạn sau, phát triển mô hình đô thị nén kết hợp không gian xanh. Đặc biệt, Hà Nội nghiên cứu chuyển đổi một phần đất nông nghiệp hiệu quả thấp sang đất rừng, công viên rừng, hồ điều hòa, kiến tạo vành đai xanh và hành lang xanh.

Một nội dung nổi bật của Quy hoạch tổng thể Thủ đô là đề xuất hình thành 9 cực tăng trưởng, 9 trung tâm và 9 trục động lực đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội. Trong đó, đô thị trung tâm và lõi lịch sử là cực văn hóa, lịch sử, chính trị; cực phía Bắc gồm các xã Đông Anh, Mê Linh, Sóc Sơn là động lực hội nhập gắn với sân bay Nội Bài; cực phía Đông gồm: Gia Lâm, Long Biên là cửa ngõ thương mại dịch vụ; cực phía Nam: Thường Tín, Phú Xuyên là trung tâm công nghiệp, logistics; cực Vân Đình Đại Nghĩa phát triển sinh thái di sản; cực Xuân Mai, Chương Mỹ là đô thị giáo dục, y tế; cực Hòa Lạc là trung tâm khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo; cực Sơn Tây, Ba Vì là đô thị văn hóa, du lịch và cực sông Hồng là không gian cảnh quan đặc biệt, tài chính, dịch vụ, du lịch.

Song song với các cực tăng trưởng, Quy hoạch tổng thể đề xuất 9 trung tâm đô thị lớn và 9 trục động lực phát triển bám theo các tuyến giao thông huyết mạch như trục Nhật Tân - Nội Bài, trục Hồ Tây - Cổ Loa - Gia Bình, trục quốc lộ 5, quốc lộ 1A, quốc lộ 6, đại lộ Thăng Long, Tây Thăng Long và đại lộ cảnh quan sông Hồng. Các trục này không chỉ đóng vai trò giao thông mà còn là hành lang kinh tế, đô thị, văn hóa, hình thành các chuỗi phát triển liên hoàn, kết nối Thủ đô với các vùng trong nước và quốc tế.

Gắn quy hoạch với hoàn thiện thể chế

Cùng với Quy hoạch tổng thể Thủ đô, Hà Nội đang tích cực xây dựng nghị quyết mới thay thế Nghị quyết số 15-NQ/TW của Bộ Chính trị và sửa đổi Luật Thủ đô để đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới. Liên kết vùng được xác định là nhiệm vụ chung, đòi hỏi xây dựng tiêu chuẩn chung về giao thông, môi trường, hạ tầng kỹ thuật và chất lượng đô thị vệ tinh. Hà Nội giữ vai trò hạt nhân điều phối nhưng sự phát triển bền vững chỉ đạt được khi có sự đồng thuận và phối hợp chặt chẽ giữa các địa phương.

Chính vì vậy, Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm không chỉ là bản đồ không gian phát triển mà còn là cam kết chiến lược của Hà Nội đối với tương lai. Đây là nền tảng để hoạch định chính sách, thu hút đầu tư, triển khai các dự án hạ tầng và đổi mới mô hình tăng trưởng.

Trong bối cảnh Hà Nội đứng trước những thời cơ lớn từ phân cấp, phân quyền, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và hội nhập sâu rộng, quy hoạch thế kỷ chính là “la bàn” dẫn đường. Với cách tiếp cận khoa học, dài hạn và khát vọng lớn, Hà Nội đang chuẩn bị cho một hành trình phát triển mới hành trình kiến tạo Thủ đô văn hiến, văn minh, hiện đại, có sức lan tỏa và cạnh tranh toàn cầu trong thế kỷ XXI.

Từ góc nhìn phát triển bền vững, TS. KTS Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam, cho rằng quy hoạch Thủ đô cần đặc biệt coi trọng cấp xã, phường, bởi đây là cấp trực tiếp tác động đến đời sống người dân và quản lý không gian đô thị hàng ngày. Theo TS Đào Ngọc Nghiêm, việc Hà Nội hiện còn 126 đơn vị hành chính cấp xã, thay cho 526 đơn vị trước đây, đã làm thay đổi sâu sắc đặc trưng quản lý và phát triển của từng địa bàn, đòi hỏi phải có bộ công cụ quản lý mới, được thể hiện rõ ràng, cụ thể trong quy hoạch.

TS Đào Ngọc Nghiêm nhấn mạnh, Luật Thủ đô năm 2024 đã tạo ra động lực phát triển quan trọng, đặc biệt thông qua các cơ chế, chính sách đặc thù dành cho Hà Nội. Tuy nhiên, để các cơ chế này thực sự đi vào cuộc sống, các quy định liên quan đến chính quyền địa phương cần tiếp tục được cụ thể hóa, làm rõ vai trò, chức năng và không gian phát triển của từng quận, huyện, thị xã. Chỉ khi mỗi địa phương phát huy được bản sắc, lợi thế và giá trị riêng, Thủ đô mới hình thành được bản sắc chung hài hòa trong tiến trình phát triển bền vững.

Nhiều ý kiến cho rằng những quan điểm trên phù hợp với yêu cầu tổng thể của quá trình rà soát, điều chỉnh và hoàn thiện Quy hoạch tổng thể Thủ đô. Mục tiêu đặt ra là cập nhật đầy đủ các định hướng chiến lược, bảo đảm đồng bộ với quy hoạch quốc gia và quy hoạch vùng, đồng thời tập trung giải quyết căn cơ các tồn tại lớn như ngập úng, ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường; thúc đẩy đầu tư hạ tầng giao thông, bảo đảm nhà ở cho người thu nhập thấp và đẩy mạnh tái thiết đô thị.

Cùng với đó, quy hoạch cần xác định rõ cấu trúc không gian đa trung tâm, hệ thống hành lang phát triển, các vùng sinh thái và khu chức năng đặc thù; khuyến khích ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và phát triển đô thị thông minh. Về nguồn lực đầu tư, Thành phố được kỳ vọng sẽ nghiên cứu, hoàn thiện các cơ chế phù hợp để huy động hiệu quả nguồn lực xã hội, nhất là theo hình thức đối tác công tư, tạo nền tảng vững chắc cho Thủ đô phát triển nhanh và bền vững trong dài hạn.