Đối ngoại độc lập - tự chủ: Nâng tầm vị thế đất nước trên trường quốc tế

Những kết quả toàn diện, mang tính chiến lược lâu dài

Đẩy mạnh và nâng tầm đối ngoại đa phương là định hướng quan trọng được Đại hội XIII của Đảng ta xác định nhằm phát huy tối đa vai trò của công tác đối ngoại trong các cơ chế quốc tế đa phương, từ đó tăng cường sức mạnh tổng hợp của đất nước. Trên cơ sở định hướng đó, ngoại giao đa phương những năm gần đây được triển khai một cách chủ động, bài bản song cũng rất linh hoạt, ghi dấu ấn đậm nét.

Đặc biệt, trong nhiệm kỳ Đại hội XIII của Đảng, tình hình khu vực và thế giới liên tiếp chứng kiến những biến động trên nhiều lĩnh vực, từ thiên tai, đại dịch và những thách thức an ninh phi truyền thống đến xung đột, chiến tranh, cạnh tranh thương mại gay gắt; cùng với đó là sự thay đổi về chính sách của một số nước. Trước những khó khăn, thử thách của thời cuộc càng khẳng định giá trị của những thành tựu mà ngoại giao đa phương đã gặt hái được.

Trong nhiệm kỳ Đại hội lần thứ XIII của Đảng, thành tựu đối ngoại nổi bật ở việc đã nâng tầm vị thế Việt Nam một cách toàn diện, sâu rộng với tư duy đối ngoại hiện đại trên cả ba trụ cột: Đảng, Nhà nước, nhân dân; trong đó điểm nhấn nằm ở nỗ lực thúc đẩy hội nhập quốc tế sâu rộng, nâng cao sức mạnh mềm và chủ động đóng góp vào các thể chế đa phương, tạo môi trường hòa bình, ổn định cho phát triển, bảo đảm lợi ích quốc gia, dân tộc.

Thông qua việc tham gia một cách chủ động và phát huy vai trò tại các cơ chế đa phương quan trọng của khu vực và toàn cầu như APEC, ASEAN... và đặc biệt là Liên hợp quốc, Việt Nam tiếp tục khẳng định vai trò là thành viên tích cực, có trách nhiệm, đóng góp hiệu quả vào công việc chung của cộng đồng quốc tế và thúc đẩy hợp tác đa phương.

Với uy tín và kinh nghiệm được tích lũy trong những lần tham gia trước đây, Việt Nam tiếp tục được bầu đảm nhiệm các vai trò quan trọng, điển hình là: Thành viên Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc nhiệm kỳ 2023-2025; thành viên Hội đồng Thống đốc Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) nhiệm kỳ 2021-2023; thành viên Hội đồng Chấp hành Cơ quan Liên hợp quốc về bình đẳng giới và trao quyền cho phụ nữ nhiệm kỳ 2025-2027...

Đồng thời, Việt Nam đã tổ chức thành công các sự kiện mang tầm quốc tế như Diễn đàn Tương lai ASEAN, Triển lãm Quốc phòng quốc tế Việt Nam hay gần đây nhất là Lễ mở ký Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng (Công ước Hà Nội) vào năm 2025... Việc Tổng thư ký Liên hợp quốc thăm chính thức Việt Nam hai lần trong nhiệm kỳ qua là minh chứng rõ nét cho sự ghi nhận của cộng đồng quốc tế đối với đóng góp và uy tín của Việt Nam.

Các hoạt động ngoại giao đa phương thời gian qua của Việt Nam không chỉ góp phần đắc lực vào việc bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc mà còn tích cực thúc đẩy những quan tâm, nỗ lực chung của cộng đồng quốc tế nhằm gìn giữ hòa bình, ổn định, hợp tác, phát triển và đề cao luật pháp quốc tế. Đặc biệt, từ vai trò “nhân tố tham gia”, Việt Nam đã chủ động đóng góp tích cực vào việc xây dựng luật lệ quốc tế, phương thức hoạt động của các cơ chế đa phương và giải quyết hiệu quả các vấn đề mang tính toàn cầu, đồng thời mở rộng tham gia vào các hoạt động đa phương như gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc, cứu trợ, cứu nạn...

Đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa đề ra trong Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng được triển khai nhất quán và linh hoạt. Nước ta kiên trì nguyên tắc không liên minh quân sự, không chọn bên, không đối đầu, đồng thời linh hoạt, mềm dẻo trong xử lý quan hệ với các đối tác lớn, các nước láng giềng, các tổ chức quốc tế và khu vực. Đây là nền tảng quan trọng giúp nước ta giữ được thế cân bằng chiến lược trong bối cảnh cạnh tranh nước lớn gia tăng. Nhờ thế, một trong những dấu ấn nổi bật của nhiệm kỳ Đại hội XIII là việc Việt Nam liên tục nâng cấp, mở rộng và làm sâu sắc quan hệ với các đối tác quan trọng.

Lãnh đạo Đảng và Nhà nước đã thực hiện nhiều chuyến thăm cấp cao, đồng thời đón tiếp nhiều nguyên thủ, người đứng đầu chính phủ và lãnh đạo các tổ chức quốc tế, tạo động lực chính trị mạnh mẽ cho hợp tác song phương và đa phương. Trong 5 năm qua, mạng lưới quan hệ đối tác của Việt Nam tiếp tục được mở rộng và hoàn thiện.

Chỉ riêng trong năm 2025, Việt Nam đã nâng cấp quan hệ lên đối tác chiến lược toàn diện với 5 quốc gia, bao gồm New Zealand, Indonesia, Singapore, Thái Lan và Vương quốc Anh, nâng tổng số nước có quan hệ đối tác chiến lược toàn diện lên 14 quốc gia, trong đó có toàn bộ 5 quốc gia là Ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (Nga, Trung Quốc, Mỹ, Pháp, Vương quốc Anh). Đây là những thành tựu nổi bật và quan trọng của ngoại giao song phương, nhưng cũng mở ra không gian rộng lớn hơn để ngoại giao đa phương tiếp tục triển khai các nhiệm vụ chiến lược của mình.

Ngoại giao đa phương song hành cùng sự phát triển của đất nước trên nhiều lĩnh vực, nhưng trong nhiệm kỳ 2021-2026, nổi bật nhất là đóng góp vào nỗ lực mở rộng hợp tác quốc tế về kinh tế. Trên nền tảng các mối quan hệ song phương cũng như mạng lưới rộng lớn các cơ chế hợp tác, liên kết kinh tế đa phương và các hiệp định thương mại tự do đã tham gia hoặc ký kết, các hoạt động ngoại giao kinh tế không chỉ giúp Việt Nam duy trì tăng trưởng kinh tế ổn định, đẩy mạnh xuất khẩu sau đại dịch Covid-19, mà còn thu hút thêm nhiều dự án FDI giá trị lớn, đa dạng hóa thị trường và đem tới những cơ hội mới về thương mại, đầu tư.

Đặc biệt, ngoại giao kinh tế hiện còn đóng vai trò là kênh kết nối Việt Nam tham gia các cơ chế mới và thúc đẩy hợp tác với các nước phát triển trong các lĩnh vực được kỳ vọng sẽ thay đổi bộ mặt của đất nước trong tương lai như: Trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, khoa học, công nghệ, cơ sở hạ tầng, dịch vụ tài chính, y tế... Bên cạnh đó, ngoại giao văn hóa và công tác đối với người Việt Nam ở nước ngoài cũng tiếp tục được chú trọng. Nhiều chính sách, hoạt động hướng về kiều bào được triển khai, góp phần tăng cường gắn kết cộng đồng, phát huy vai trò của người Việt Nam ở nước ngoài trong quảng bá hình ảnh đất nước, thúc đẩy hợp tác kinh tế, khoa học và công nghệ.

Phát huy vai trò “tiên phong, trọng yếu, thường xuyên”

Bước vào kỷ nguyên mới, đối ngoại Việt Nam tiếp tục kiên định đường lối độc lập, tự chủ, đồng thời nâng cao chất lượng và hiệu quả hội nhập quốc tế. Dự thảo Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII trình Đại hội XIV của Đảng xác định, thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại; phát triển đối ngoại trong kỷ nguyên mới, tương xứng với tầm vóc lịch sử, văn hóa và vị thế của đất nước.

Công tác đối ngoại và hội nhập quốc tế giờ đây đứng trước yêu cầu đổi mới mạnh mẽ, bứt phá về tư duy và hành động, phát huy vai trò tiên phong, sáng tạo. Điều này càng có ý nghĩa quan trọng khi thế giới đang trải qua những thay đổi mang tính thời đại từ sự nổi lên gay gắt của các vấn đề toàn cầu mà không một nước nào đủ khả năng tự giải quyết; chạy đua vũ trang, xung đột cục bộ; tái định hình chuỗi cung ứng đến sự phát triển mạnh mẽ của khoa học - công nghệ hiện đại, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, công nghệ lượng tử, công nghệ sinh học…

Tất cả vừa là thách thức, vừa là thời cơ đối với Việt Nam. Trong bối cảnh đó, nhiệm vụ trước mắt của toàn ngành Ngoại giao và các lực lượng làm đối ngoại là quán triệt sâu sắc và tổ chức triển khai có hiệu quả đường lối đối ngoại của Đại hội lần thứ XIV của Đảng. Trong bài viết: “Đối ngoại Việt Nam tích cực góp phần thực hiện thắng lợi các mục tiêu chiến lược của đất nước” mới đây, Bí thư Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung cũng đã đề cập đến yêu cầu cao nhất của đối ngoại trong thời gian tới chính là bảo đảm đường lối của Đảng được thực thi hiệu quả ngay từ những ngày đầu của nhiệm kỳ, tạo đà thuận lợi cho kỷ nguyên mới của đất nước.

Tại Hội nghị tổng kết công tác ngành Ngoại giao năm 2025 và phương hướng, nhiệm vụ trọng tâm năm 2026, Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh, trên cơ sở những yêu cầu lớn của đất nước trong giai đoạn mới, Đảng và Nhà nước đặt kỳ vọng rất lớn vào công tác đối ngoại và hội nhập quốc tế sẽ phát huy vai trò “tiên phong, trọng yếu, thường xuyên” như Tổng Bí thư Tô Lâm đã chỉ đạo. Điều này đặt ra những yêu cầu mới và nhiệm vụ nặng nề hơn với công tác đối ngoại nói chung và ngoại giao đa phương nói riêng trong những năm tới.

Nêu quan điểm tại một hội nghị quốc tế về ngoại giao đa phương của Việt Nam diễn ra tại Hà Nội hồi đầu tháng 12/2025, nhiều chuyên gia cho rằng, để nâng tầm ngoại giao đa phương đến năm 2045, Việt Nam cần tăng cường thực lực quốc gia, nguồn nhân lực chất lượng cao, sức mạnh mềm và thể chế hiện đại. Cũng có ý kiến cho rằng cần xây dựng một nền ngoại giao mang đậm bản sắc văn hóa truyền thống thông qua củng cố sức mạnh quốc gia, đặc biệt ở các trụ cột chính như kinh tế, quốc phòng và khoa học, công nghệ.

Cùng với đó, phải kiên định nguyên tắc nhưng linh hoạt trong cách triển khai và phải giữ hình ảnh một quốc gia trách nhiệm, khách quan và công bằng khi triển khai các hoạt động ngoại giao đa phương. Tuy nhiên, cụ thể và hữu hình nhất là trong những năm tới, ngoại giao đa phương phải khai thác hiệu quả tiềm năng của các khuôn khổ quan hệ và cơ chế mà Việt Nam đã thiết lập hoặc tham gia. Đây là những mục tiêu hết sức sâu sắc và thiết thực, trong bối cảnh Việt Nam bước vào kỷ nguyên phát triển mới đã đặt ra những mục tiêu chiến lược có ý nghĩa lịch sử.

Có thể khẳng định rằng, kể từ Đại hội XIII đến nay, các hoạt động ngoại giao đa phương của Việt Nam tiếp tục có những đóng góp thiết thực vào việc bảo vệ độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc, nâng cao vị thế, uy tín quốc tế của đất nước, đồng thời củng cố vững chắc hơn nữa môi trường hòa bình, ổn định và huy động thêm các nguồn lực bên ngoài phục vụ cho phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống nhân dân. Đây là nền tảng quan trọng để hướng tới thực hiện thành công các đột phá lớn, góp phần đưa đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển thịnh vượng.