Nghỉ hè không phải học kỳ ba, trẻ cần được vui chơi đúng nghĩa

Học cách lớn lên ngoài điểm số

Không còn là thời khóa biểu kín mít hay những lớp học nối tiếp nhau, nhiều gia đình bắt đầu nghĩ đến một mùa hè chậm hơn, gần gũi hơn và nhiều trải nghiệm hơn. Anh Phan Hồng Sơn (Hà Nội) nhìn mùa hè của các con sau một năm học bằng tâm thế như vậy. Hành trình một năm học của các con được anh nhớ rất rõ. Có những sáng vội vàng, những buổi chiều đón muộn, những hôm trời mưa trắng xóa vẫn cố tới trường kịp giờ học. Có những bữa cơm gia đình trở thành “cuộc họp” về chuyện học hành, lịch học thêm và kế hoạch thi cử...

Sau tất cả những tất bật ấy, điều anh mong nhất khi hè đến là các con được sống đúng nghĩa tuổi thơ. Không còn một “học kỳ ba” kéo dài với lịch học dày đặc, mùa hè trong suy nghĩ của người bố này là khoảng thời gian để trẻ học cách lớn lên theo một cách khác. “Hè là để lớn lên bằng kỹ năng sống, không phải bằng điểm số”, anh cho biết. Bởi vậy, thay vì kín lịch học thêm, anh muốn các con được tập nấu ăn, tự giặt quần áo, chăm cây, chơi thể thao hay đơn giản là dành thời gian cho những điều mình yêu thích. Với anh, điều còn lại sau này không phải chỉ là thành tích học tập mà còn là ký ức tuổi thơ, là những chuyến đi, những ngày cả gia đình ở bên nhau.

Cũng lựa chọn một mùa hè “thoát khỏi thành phố”, chị Loan Phượng (phường Cầu Giấy, Hà Nội) đưa hai con về quê ngoại. Không điện thoại, ipad hay ti vi, các con được chạy nhảy ngoài trời, hái quả, ngắt hoa, chơi với bạn bè và tận hưởng không gian đồng quê bình yên. Chị kể, mùa hè với gia đình mình không đơn thuần là để trẻ nghỉ học mà còn là cơ hội để các thế hệ gần nhau hơn. Trong những ngày ở quê, chị dành thời gian nấu ăn cho bố mẹ, chăm sóc mẹ, trò chuyện cùng người thân và để các con được sống trong bầu không khí gia đình nhiều hơn. “Tuổi thơ của con và tuổi già của bố mẹ đều rất ngắn”, chị Phượng chia sẻ.

Không ít phụ huynh khác lại chọn cách xây dựng mùa hè có nhịp sinh hoạt rõ ràng hơn để tránh việc trẻ quá sa đà vào điện thoại hay ngủ nghỉ thất thường. Chị Nguyễn Thanh Toàn, chủ một cơ sở kinh doanh cà phê cho rằng hè không có nghĩa là buông lỏng hoàn toàn. Gia đình chị thường lập một thời gian biểu cụ thể cho con, trong đó có giờ đọc sách, làm việc nhà, học kỹ năng và vui chơi. Theo chị, việc duy trì những thói quen tích cực trong mùa hè rất quan trọng, đặc biệt là kỹ năng tự phục vụ và văn hóa đọc. “Muốn con đọc sách thì trước tiên bố mẹ cũng phải đọc sách. Nếu người lớn suốt ngày cầm điện thoại thì khó yêu cầu con rời thiết bị điện tử”, chị nói.

Mỗi gia đình có một cách khác nhau để con trải qua mùa hè, nhưng điểm chung là nhiều phụ huynh ngày càng quan tâm hơn tới việc để trẻ được phát triển từ trải nghiệm thực tế, thay vì chỉ xoay quanh việc học văn hóa. Gia đình chị Hoàng Chi Mai (làm việc trong lĩnh vực giáo dục sớm cho trẻ) lại lựa chọn để mùa hè trở thành khoảng thời gian nuôi dưỡng sở thích và năng khiếu cho con. Hai con nhỏ của chị đều yêu thích cờ vua và các năm trước, các con đều dành phần lớn thời gian nghỉ hè để tham gia các lớp học, giải đấu cũng như những chuyến đi liên quan đến bộ môn này.

Điều đáng nói là việc học ấy không xuất phát từ áp lực của cha mẹ mà từ chính mong muốn của các con. Bên cạnh các giải đấu, gia đình vẫn dành thời gian cho những chuyến du lịch ngắn ngày và các lớp năng khiếu theo sở thích. Với chị Mai, mùa hè không phải khoảng thời gian để trẻ “học trước chương trình”, mà là cơ hội để con được khám phá bản thân và phát triển đam mê.

Mùa hè là khoảng thời gian để phục hồi

Tuy nhiên, không phải đứa trẻ nào cũng ngay lập tức bước vào một mùa hè năng động và tích cực. Khi kỳ thi kết thúc hay ngày học cuối cùng khép lại, nhiều trẻ có cảm giác nhẹ nhõm như vừa “thoát” khỏi một giai đoạn áp lực kéo dài. Con ngủ nhiều hơn, dùng điện thoại nhiều hơn hoặc đơn giản là muốn không làm gì trong một khoảng thời gian.

Theo đánh giá của Viện Sức khỏe tinh thần, đây là phản ứng khá phổ biến sau một năm học căng thẳng. Sau thời gian dài phải duy trì nhịp học tập liên tục, trẻ cần được nghỉ ngơi để lấy lại năng lượng cả về thể chất lẫn tinh thần. Tuy nhiên, nếu mùa hè chỉ dừng lại ở việc “nghỉ cho đã”, trẻ có thể bỏ lỡ một giai đoạn rất quan trọng cho việc phục hồi và phát triển bản thân.

Các chuyên gia cho rằng nghỉ ngơi là cần thiết, nhưng chưa đủ. Nếu trạng thái “xả hơi” kéo dài quá lâu, trẻ dễ rơi vào cảm giác trì trệ, mất động lực và khó quay trở lại nếp sinh hoạt tích cực. Nghỉ ngơi hiệu quả không phải là dừng lại hoàn toàn, mà là tạo khoảng trống để cơ thể và tinh thần được cân bằng trở lại.

Điều trẻ cần sau một năm học không chỉ là “dừng lại”, mà còn là được phục hồi. Sự phục hồi ấy không chỉ nằm ở giấc ngủ hay việc giảm áp lực học tập, mà còn là quá trình điều chỉnh lại nhịp sinh hoạt, cảm xúc và thói quen sống. Đó là khi trẻ dần lấy lại năng lượng, cảm giác chủ động và sự hứng thú với những hoạt động thường ngày. Nếu giai đoạn này bị bỏ qua, trẻ dễ bước vào năm học mới với tâm thế uể oải hoặc thiếu định hướng.

Cũng là một người mẹ, ThS Lê Thị Thanh Hà, Giảng viên tâm lý học, Đại học Sư phạm Hà Nội 2 cho rằng, mùa hè cũng là khoảng thời gian rất đặc biệt trong quá trình phát triển của trẻ. Đây là lúc con có cơ hội bước ra khỏi nhịp học quen thuộc để gặp gỡ bạn mới, học cách giao tiếp, thử những điều từng ngại hoặc hiểu hơn về cảm xúc của chính mình.

Trong năm học, trẻ thường bị cuốn vào bài vở, điểm số và lịch trình dày đặc. Vì thế, mùa hè trở thành khoảng trống quý giá để con lớn lên theo một cách khác. Không chỉ lớn thêm về chiều cao, mà còn trưởng thành hơn trong sự tự tin, kỹ năng xã hội và cảm giác được kết nối với mọi người xung quanh. “Một mùa hè ý nghĩa không đồng nghĩa với việc phải thật bận rộn. Điều quan trọng là sự cân bằng giữa nghỉ ngơi, phục hồi và phát triển. Trẻ cần được thư giãn, nhưng cũng cần có những hoạt động phù hợp để duy trì nhịp sống tích cực như đọc sách, chơi thể thao, tham gia hoạt động nhóm, học kỹ năng hoặc dành thời gian cho gia đình”, chị Hà cho biết.

Khi có được sự cân bằng đó, mùa hè sẽ không chỉ là khoảng thời gian “hết mệt” sau một năm học, mà còn trở thành quãng nghỉ cần thiết để trẻ phục hồi năng lượng, khám phá bản thân và sẵn sàng hơn cho những chặng đường tiếp theo.