Niềm tin, thứ khó xây nhất trong hoạt động từ thiện và lời giải bằng công nghệ

Trong hoạt động từ thiện, lòng tốt thường không thiếu. Mỗi khi có thiên tai, dịch bệnh, hoàn cảnh khó khăn hoặc một lời kêu gọi chạm tới cộng đồng, rất nhiều người sẵn sàng tham gia. Điều khó hơn là làm sao để họ tin rằng sự đóng góp của mình sẽ được ghi nhận đúng, chuyển tới đúng nơi và sử dụng đúng mục đích. Đây là bài toán mà Nền tảng Thiện nguyện đặt làm trọng tâm trong quá trình phát triển.

TS Dương Thị Kim Liên, chuyên gia quốc gia của WSA tại Việt Nam, nhận định nền tảng đã giải quyết được bài toán khó nhất trong hoạt động thiện nguyện: Niềm tin. Theo bà, cơ chế minh bạch, công khai thông tin theo thời gian thực và khả năng giám sát từ cộng đồng là những yếu tố giúp nền tảng được nhiều chiến dịch quy mô quốc gia và quốc tế lựa chọn. Nhận định này cũng lý giải vì sao WSA 2025 vinh danh nền tảng ở hạng mục Quản trị công và Sự tham gia của công dân.

Nền tảng Thiện nguyện là giải pháp số do Ngân hàng TMCP Quân đội (MB) xây dựng, phát triển và vận hành. Trung tâm của nền tảng là tài khoản thanh toán minh bạch 4 chữ số, được MB cung cấp miễn phí cho các tổ chức và cá nhân vận động đóng góp. Điểm khác biệt nằm ở chỗ toàn bộ giao dịch phát sinh qua tài khoản này được tự động cập nhật, sao kê và công khai theo thời gian thực, giúp người đóng góp có thể theo dõi dòng tiền mà không phải chờ báo cáo thủ công.

Theo tư liệu truyền thông, nền tảng vận hành theo nguyên tắc minh bạch, trung lập và không vì mục tiêu lợi nhuận. MB không thu phí sử dụng nền tảng, đồng thời không trực tiếp đứng ra vận động, tiếp nhận hoặc phân phối nguồn đóng góp của cộng đồng. Thiết kế này giúp vai trò của đơn vị phát triển được đặt ở vị trí cung cấp hạ tầng công nghệ, còn quyết định vận động và phân bổ nguồn lực thuộc về các tổ chức, cá nhân thực hiện chiến dịch.

Cách nền tảng xây dựng niềm tin không dựa trên những lời cam kết chung chung. Niềm tin được đặt trên dữ liệu có thể kiểm chứng. Mỗi giao dịch qua tài khoản minh bạch được hệ thống sao kê và công khai tức thời, tạo điều kiện để bất kỳ ai quan tâm cũng có thể theo dõi dòng tiền của một chiến dịch. Điều này biến người đóng góp từ vị trí người gửi tiền thành một phần của quá trình giám sát cộng đồng.

Cơ chế giám sát này có ý nghĩa lớn trong bối cảnh các chiến dịch thiện nguyện ngày càng có thể lan truyền nhanh trên không gian mạng. Tốc độ lan truyền giúp huy động nguồn lực mạnh hơn, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về minh bạch. Một chiến dịch có thể nhận hàng nghìn khoản đóng góp trong thời gian ngắn; nếu thiếu hệ thống quản trị dữ liệu, việc trả lời câu hỏi tiền đến đâu, dùng thế nào sẽ trở nên khó khăn.

Nền tảng vận hành theo nguyên tắc trung lập và phi lợi nhuận. MB không thu phí sử dụng, không trực tiếp tiếp nhận hay phân phối nguồn đóng góp. Thiết kế này giúp hạn chế xung đột lợi ích và củng cố thêm vai trò hạ tầng của nền tảng. Người vận động là chủ thể tạo chiến dịch, người đóng góp là chủ thể tham gia, còn hệ thống cung cấp dữ liệu minh bạch để cộng đồng cùng theo dõi.

Ở góc nhìn của các địa phương, câu chuyện này có ý nghĩa thực tế. Hoạt động nhân đạo, hỗ trợ người yếu thế, vận động nguồn lực cho vùng khó khăn hay ứng phó với thiên tai đều cần sự chung tay của cộng đồng. Khi một nền tảng số giúp công khai thông tin và theo dõi dòng tiền theo thời gian thực, niềm tin của người đóng góp có thêm cơ sở để được củng cố. Đây là điều đặc biệt quan trọng với những chương trình có phạm vi rộng, liên quan đến nhiều nhóm người thụ hưởng và nhiều đầu mối triển khai.

Việc WSA 2025 vinh danh Nền tảng Thiện nguyện vì thế gửi đi một thông điệp rõ ràng: Trong hoạt động nhân đạo, công nghệ có giá trị nhất khi nó làm cho lòng tốt trở nên đáng tin hơn. Một nền tảng có thể không thay thế được sự tận tâm của con người, nhưng có thể tạo ra cơ chế để sự tận tâm ấy được nhìn thấy, kiểm chứng và lan tỏa.

“Cách nền tảng xây dựng niềm tin không dựa trên lời cam kết, mà dựa trên thông tin có thể kiểm chứng.”