Nguyên tắc và cơ cấu tổ chức hoạt động của APEC

Mặc dù hình thức là một diễn đàn hợp tác kinh tế khu vực mở, nhưng APEC có một cơ chế tổ chức và hoạt động khá chặt chẽ. Đặc biệt, APEC là một tổ chức liên chính phủ duy nhất cam kết cắt giảm các rào cản thương mại và thúc đẩy đầu tư mà không đòi hỏi tham gia các điều khoản pháp lý bắt buộc nào.

Năm 1995, tại Nhật Bản, các nhà lãnh đạo kinh tế APEC đã thông qua Kế hoạch hành động Ô-sa-ka (OAA) nhằm thực hiện mục tiêu thương mại - đầu tư tự do và mở rộng. Trong đó quy định, tất cả các hoạt động của APEC được điều tiết với những nguyên tắc chung như: bình đẳng và tôn trọng lẫn nhau; hỗ trợ và cùng có lợi; quan hệ đối tác chân thành và trên tinh thần xây dựng; mọi quyết định được đưa ra trên cơ sở nhất trí chung;

Các nguyên tắc chung này đã được cụ thể hóa thành 9 nguyên tắc cơ bản sau: Toàn diện; Tương thích với Tổ chức Thương mại thế giới (WTO); Bảo đảm mối tương đồng giữa các thành viên; Không phân biệt đối xử; Bảo đảm công khai, minh bạch; Lấy mức bảo hộ hiện tại làm mốc để giảm dần; Đồng loạt triển khai tiến trình tự do hóa, thuận lợi hóa thương mại và đầu tư; Có linh hoạt và Hợp tác.

Hàng năm, một trong 21 nền kinh tế thành viên APEC sẽ đăng cai các hội nghị lớn của APEC và làm Chủ tịch APEC theo quy tắc 1 thành viên ASEAN rồi đến 2 thành viên ngoài ASEAN. Thành viên đăng cai APEC chịu trách nhiệm là Chủ tịch Hội nghị Cấp cao (AELM), một số Hội nghị Bộ trưởng (AMM), các Hội nghị quan chức cấp cao (SOM), Hội nghị của các ủy ban và một số nhóm công tác, đồng thời đảm nhận vị trí Giám đốc điều hành Ban Thư ký APEC.

Các hoạt động cấp chuyên viên và các dự án của APEC chịu sự hướng dẫn của các quan chức cấp cao APEC. Các hoạt động và dự án này được thực hiện bởi 4 ủy ban cấp cao: ủy ban Quản lý và Ngân sách (BMC); ủy ban Thương mại và Đầu tư (CIT); ủy ban Kinh tế (EC); ủy ban Các quan chức cao cấp về hợp tác kinh tế và kỹ thuật (ESC). Dưới các ủy ban này có các tiểu nhóm, các nhóm chuyên gia, nhóm công tác và nhóm chuyên trách để hỗ trợ cho các hoạt động và dự án của bốn nhóm cấp cao này.

Các quyết định của APEC được thực hiện trên cơ sở đồng thuận. Các thành viên triển khai các hoạt động và chương trình công tác của mình trên cơ sở đối thoại mở với nguyên tắc tôn trọng ý kiến của tất cả các thành viên tham gia.

HNM