Đạo diễn Lê Quý Dương đưa di sản trở lại để thăng hoa cùng tâm hồn dân tộc

Để thế hệ sau hiểu hơn công sức của tiền nhân

Đạo diễn Lê Quý Dương cho biết, năm 2018, khi anh nhận lời mời của Ủy ban Nhân dân tỉnh Ninh Bình về khảo sát, nghiên cứu, viết kịch bản và tổng đạo diễn "Lễ Kỷ niệm 1050 năm Nhà nước Đại Cồ Việt trong dòng chảy lịch sử của dân tộc", anh đã muốn làm một chương trình Festival tại đây.

Anh tâm sự: "Sinh ra và lớn lên ở Hà Nội, một ngày về với Ninh Bình, thắp nén hương trong đền thở Vua Đinh, Vua Lê và nhà bia tưởng niệm Vua Lý trên quảng trường Hoa Lư, ngắm núi Mã Yên sừng sững, nơi yên nghỉ của vị Hoàng Đế đầu tiên mở nền độc lập, tự chủ, khơi nền chính thống cho dân tộc, cảm xúc trở về nguồn đã dâng lên mạnh mẽ trong tôi. Ngỡ ngàng! Cảm phục! Tri ân! Một dân tộc khi cần đứng lên thì trẻ chăn trâu cũng cờ lau tập trận, thành anh hùng cứu dân lập quốc.

Không có di sản lịch sử, văn hóa, nghệ thuật nào mà không bắt đầu từ con người. Khởi nguồn cho mọi di sản chính là con người và dân tộc chúng ta đã làm nên một di sản đồ sộ, đa dạng và vô cùng độc đáo cho chính mình. Suy nghĩ này ám ảnh, thôi thúc và thách thức tôi phải làm một điều gì đó ý nghĩa để những thế hệ hôm nay và nhiều thời đại sau nữa cảm nhận và thấy hiểu được rằng, để được ghi danh trên bản đồ nhân loại như là một dân tộc, để có từng nét chạm khắc trên đền đài miếu mạo, có từng nhịp ngân rung trong tiếng hát còn mãi qua nhiều thế kỷ, cha ông chúng ta đã vượt qua mọi thử thách, thăng trầm, với đôi bàn tay và khối óc sáng tạo nên diện mạo, hình hài và tâm hồn của dân tộc".

Theo đạo diễn Lê Quý Dương, sau 2 năm "án binh bất động" vì đại dịch COVID-19, trải qua rất nhiều khó khăn, hạn chế cuối cùng "Festival Tràng An kết nối di sản - Ninh Bình năm 2022" đã được thực hiện với mong muốn hội ngộ và lan toả cùng hệ thống di sản trên khắp các vùng miền của cả nước, hướng tới tầm nhìn tương lai. Dự kiến, Festival này sẽ được tổ chức định kỳ 2 năm một lần, phát triển thành một Festival Di sản Quốc gia và Quốc tế, trở thành thương hiệu văn hoá di sản của quê hương Ninh Bình.

Chương trình "Festival Tràng An kết nối di sản - Ninh Bình năm 2022" do Lê Quý Dương là tác giả kịch bản và tổng đạo diễn sẽ có 5 hoạt động đặc sắc được diễn ra trong 3 ngày tại thành phố Ninh Bình gồm: Chương trình khai mạc Festival; Triển lãm di sản văn hóa và lịch sử truyền thống; Chương trình lễ hội đường phố; Chương trình đại nhạc hội di sản văn hóa và âm hưởng đương đại và Chương trình Bế mạc Festival.

Chương trình khai mạc sẽ được tổ chức vào hồi 20h ngày 17/11 tại Quảng trường Đinh Tiên Hoàng Đế. Lễ bế mạc vào 20h ngày 19/11 tại Phố cổ Hoa Lư.

Mang đến những di sản chuẩn

Câu chuyện bảo tồn, kế thừa và phát huy các giá trị di sản lịch sử, văn hoá và nghệ thuật sẽ vẫn còn nhiều ý kiến tranh luận và phương pháp tiếp cận khác nhau. Tựu trung lại thì thế giới hiện tại cũng chỉ có ba phương hướng cơ bản nhất để ứng xử với các giá trị di sản của chính mình. Thứ nhất là bảo tồn di sản nguyên gốc ở ngay chính không gian và điều kiện nơi di sản đó đã sinh ra và định hình.

Thứ hai là làm mới và ứng dụng di sản vào đời sống bằng việc một mặt vẫn giữ nguyên các giá trị cốt lõi của di sản và mặt khác đặt các giá trị đó trong những không gian mới với các công nghệ mới để làm cho những giá trị di sản đó tiếp cận được với đời sống hiện đại. Thứ ba là sáng tạo mới di sản bằng việc chắt lọc, nhặt nhạnh và kết hợp các yếu tố độc đáo của di sản khác nhau, cộng hợp và thử nghiệm để tìm tòi và sáng tạo theo những nội dung, hình thức và mục đích mới.

Hiểu cặn kẽ về phương thức đưa di sản vào cuộc sống đương đại, với Festival Ninh Bình, Lê Quý Dương chọn phương pháp thứ hai cho hình thức thể hiện và phương pháp dàn dựng với mong muốn giá trị di sản của từng tỉnh thành sẽ được tôn trọng nguyên gốc và khi cần thiết được hỗ trợ dàn dựng để thăng hoa hơn giữa một sân khấu quảng diễn rộng lớn.

Đạo diễn Lê Quý Dương chia sẻ: "Về nguyên tắc tổ chức và dàn dựng Festival, tôi muốn giữ nguyên bản và tôn trọng tuyệt đối các giá trị di sản của từng tỉnh, thành phố mang về giới thiệu tại đây. Do đó chương trình trước hết phải mang đến những di sản chuẩn nhất để các nhà nghiên cứu, chuyên gia di sản, UNESCO công nhận và đánh giá cao. Vì vậy chúng tôi có nguyên tắc bất di bất dịch là tỉnh thành nào mang di sản đến chúng tôi sẽ tôn trọng tuyệt đối.

Qua đó cố gắng giữ được tính nguyên gốc, mộc mạc và độc đáo, đa dạng của các giá trị di sản được giới thiệu tại Festival. Từ chương trình nghệ thuật Khai mạc, Triển lãm tới Lễ hội đường phố và Bế mạc, phương pháp tiếp cận này nhất quán và xuyên suốt trong toàn bộ kết cấu nội dung của Festival".

Nhóm nghệ sĩ dàn dựng chính của Festival gồm biên đạo múa Nghệ sĩ Nhân dân Hồng Phong; Nhạc sĩ, Nghệ sĩ Ưu tú Hồ Trọng Tuấn cùng thống nhất quan điểm và nguyên tắc dàn dựng Festival này là phải giữ tính nguyên bản độc đáo đặc sắc của từng tỉnh, thành phố. Chúng ta đừng lo ngại rằng tổ chức Festival di sản là xưa cũ, nhàm chán. Làm di sản rất thú vị, số lượng di sản rất đặc sắc và rất lớn nên nó tạo cho chúng tôi nguồn cảm hứng rất lớn.

Cũng theo đạo diễn người Hà Nội, tại Festival này, 15 đoàn với những loại hình di sản khác nhau sẽ trình diễn trên một sân khấu. Bởi vậy, thiết kế sân khấu của Festival là trung tính, hiện đại và mang tính tổng thể và mọi người khi xem sẽ thấy có từng nét riêng của Ninh Bình, Huế, Hà Nội, Nam Định...

Tổng thể sân khấu có quy mô rất lớn và có mô hình 3D của riêng của từng tiết mục, chắc chắn sẽ rất đặc sắc và mang dấu ấn riêng. Lê Quý Dương cũng tham vấn các chuyên gia về di sản như Phan Thanh Hải để đưa ra những tư vấn cho Festival này.

Trước lo ngại Festival Ninh Nình sẽ "hao hao" Festival Huế, Lê Quý Dương thẳng thắn nói: "Bản chất Festival Huế và Ninh Bình là khác nhau, từ chủ đề đến cách thể hiện. Ở Huế có 3 lớp di sản tiêu biểu: Cung đình, Tâm linh, Dân gian với các làng nghề và cộng với việc kết nối các chương trình quốc tế mang tính mở. Festival Huế làm chỉ tập trung về di sản Huế thôi. Có thể dành 2/3 cuộc đời tôi cũng chưa chắc làm hết các di sản về Huế.

Còn tại Festival Ninh Bình là câu chuyện là kết nối di sản. Kết nối ở đây là từ di sản Tràng An, mời gọi và kết nối những di sản các vùng miền về đây. Rất dung dị, không đao to búa lớn, đây là cuộc chơi của Ninh Bình nên để làm cái gì nó nặng nề thì không nên. Định hướng của Festival này rất rõ ràng, không phải đây là Festival của riêng Ninh Binh để tôn vinh di sản Ninh Bình mà Ninh Bình chỉ là đơn vị đăng cai để kết nối các miền di sản các tỉnh thành, trên cơ sở bình đẳng, tôn trọng nhau".