“Công ước Hà Nội” mở rộng hợp tác phòng, chống tội phạm mạng trên toàn cầu

Ngày 25 và 26-10-2025, Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng được mở ký tại Hà Nội, đánh dấu bước ngoặt lớn trong nỗ lực xây dựng khuôn khổ pháp lý quốc tế nhằm bảo đảm an ninh mạng, công lý và nhân quyền trong kỷ nguyên số. Công ước gồm 9 chương, 68 điều, quy định các hành vi phạm tội mạng cần hình sự hóa và nghĩa vụ hợp tác quốc tế.

Sau lễ mở ký tại Hà Nội, Công ước tiếp tục được mở ký tại trụ sở Liên hợp quốc ở New York cho đến ngày 31-12-2026.

Ngày 7-4-2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã ký Quyết định phê chuẩn Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng (Công ước Hà Nội), đưa Việt Nam trở thành quốc gia đầu tiên ở Đông Nam Á và là nước thứ ba trên thế giới chính thức phê chuẩn Công ước.

Chiều 17-4, tại trụ sở Liên hợp quốc tại New York, Mỹ, Đại sứ Đỗ Hùng Việt, Trưởng phái đoàn Thường trực Việt Nam tại Liên hợp quốc đã nộp lưu chiểu Văn kiện phê chuẩn Công ước Hà Nội về chống tội phạm mạng tại Văn phòng Pháp lý Liên hợp quốc (OLA).

Với tinh thần đó, tối 11-5, Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội thực hiện Chương trình thời sự với nội dung “Công ước Hà Nội - Cam kết mạnh mẽ bảo đảm an ninh mạng toàn cầu”.

Chương trình có sự tham gia của Thiếu tá Phạm Quang Huy, cán bộ Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao; Thượng tá Đặng Mạnh Cường, Phó Trưởng phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an thành phố Hà Nội.

“Công ước Hà Nội” - Dấu ấn Việt Nam trong cuộc chiến chống tội phạm mạng

Tại chương trình, chia sẻ về “Công ước Hà Nội”, Thiếu tá Phạm Quang Huy cho biết, “Công ước Hà Nội” tập trung vào ba nhóm nội dung chiến lược nhằm tạo ra sức mạnh tổng hợp trong cuộc chiến chống tội phạm công nghệ cao. Đó là tăng cường các biện pháp phòng ngừa và đấu tranh với tội phạm mạng thông qua việc xác lập các hành vi cần hình sự hóa; công cụ tố tụng cần thiết và điều kiện bảo đảm thực thi pháp luật.

Tiếp theo là thúc đẩy hợp tác quốc tế, bởi tội phạm mạng thường có yếu tố xuyên biên giới, còn chứng cứ điện tử, máy chủ, dòng tiền cũng như đối tượng cầm đầu và nạn nhân có thể nằm ở nhiều quốc gia khác nhau. Cuối cùng là hỗ trợ kỹ thuật và nâng cao năng lực, đặc biệt đối với các quốc gia đang phát triển.

Thiếu tá Phạm Quang Huy cho biết, về cấu trúc, Công ước bao gồm các nhóm quy định về nguyên tắc chung; hình sự hóa hành vi phạm tội; quyền tài phán; biện pháp tố tụng và thực thi pháp luật; hợp tác quốc tế và phòng ngừa; hỗ trợ kỹ thuật và cơ chế thực thi; các điều khoản cuối cùng.

Công ước vừa tạo cơ sở hợp tác quốc tế thực chất, vừa đặt ra các yêu cầu về điều kiện, biện pháp bảo đảm tính hợp pháp, tính cần thiết cũng như tính tương xứng trong việc áp dụng các biện pháp điều tra, tố tụng có liên quan đến dữ liệu.

Theo Thiếu tá Phạm Quang Huy, việc đăng cai lễ mở ký và sớm phê chuẩn Công ước khẳng định rõ quan điểm nhất quán của Đảng, Nhà nước ta trong chủ động tham gia xây dựng luật chung, bảo đảm chủ quyền quốc gia trên không gian mạng và tăng cường hợp tác quốc tế; đồng thời, bảo vệ tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp trên môi trường số.

Đồng quan điểm, Thượng tá Đặng Mạnh Cường bày tỏ, Hà Nội được lựa chọn là nơi đặt bút ký một công ước mang tính pháp lý toàn cầu khiến người dân Thủ đô, đặc biệt là tầng lớp trí thức và giới quan sát cảm thấy tự hào khi tên gọi Hà Nội gắn liền với một công ước quốc tế. Điều này tiếp tục khẳng định vị thế của Hà Nội - Thành phố vì hòa bình, trung tâm ngoại giao và thể hiện trách nhiệm của Thủ đô trong giải quyết các vấn đề quốc tế.

Qua theo dõi thông tin trên các phương tiện truyền thông và từ thực tế dư luận, người dân đặt nhiều kỳ vọng khi “Công ước Hà Nội” được thực thi. Trước hết là kỳ vọng đẩy lùi tội phạm mạng, tội phạm lừa đảo trực tuyến; đồng thời, xử lý hiệu quả các hành vi chiếm đoạt tài khoản, đánh cắp dữ liệu cá nhân.

Người dân cũng mong muốn việc truy quét các ổ nhóm tội phạm có đối tượng cư trú ở nước ngoài, đặt máy chủ ở nước ngoài sẽ được thực hiện quyết liệt hơn, qua đó nâng cao khả năng truy vết dòng tiền, truy bắt đối tượng, thu hồi tài sản cho người bị hại.

“Công ước Hà Nội” - gỡ nút thắt xử lý tội phạm mạng xuyên biên giới

Về “Công ước Hà Nội”, Thiếu tá Phạm Quang Huy cho rằng, “Công ước Hà Nội” đã thiết lập chuẩn mực pháp lý chung, giúp các quốc gia phối hợp hiệu quả trong xử lý các vụ án xuyên biên giới, vốn là điểm nghẽn lớn của pháp luật truyền thống.

Bởi lẽ, trong đấu tranh với tội phạm mạng, điểm khó nhất không phải là việc xác định dấu hiệu phạm tội, mà nằm ở việc thu thập chứng cứ, xác định đối tượng, truy vết dòng tiền, bảo quản dữ liệu và phối hợp giữa các quốc gia.

Do đó, “Công ước Hà Nội” giúp thiết lập một ngôn ngữ pháp lý chung cho các quốc gia. Khi các nước cùng thống nhất về khái niệm cơ bản, hành vi phạm tội, phạm vi hợp tác, nguyên tắc tương trợ tư pháp, cơ chế bảo quản và cung cấp chứng cứ điện tử, việc phối hợp sẽ thuận lợi hơn.

“Với tội phạm mạng, chỉ cần chậm trễ trong vài giờ hoặc vài ngày, dữ liệu có thể bị xóa, dòng tiền có thể được luân chuyển qua nhiều lớp trung gian, đối tượng có thể thay đổi hạ tầng kỹ thuật. Do đó, chuẩn mực chung về bảo quản nhanh dữ liệu điện tử và đầu mối liên hệ 24/7 có ý nghĩa rất thiết thực”, Thiếu tá Phạm Quang Huy cho hay.

Theo Thiếu tá Phạm Quang Huy, từ góc độ thực thi pháp luật, Công ước tạo thuận lợi trên một số phương diện. Cụ thể, tăng khả năng bảo quản chứng cứ điện tử kịp thời; tăng hiệu quả tương trợ tư pháp và hợp tác thực thi pháp luật; hỗ trợ xử lý dòng tiền và tài sản có yếu tố xuyên biên giới, qua đó nâng cao khả năng phong tỏa, thu hồi tài sản do phạm tội mà có theo đúng quy định pháp luật.

“Công ước không thay thế pháp luật quốc gia. Mọi hoạt động hợp tác vẫn phải tuân thủ chủ quyền quốc gia, pháp luật trong nước, điều ước quốc tế có liên quan và các biện pháp bảo đảm quyền con người. Chính sự cân bằng này làm cho Công ước trở thành khuôn khổ hợp tác có giá trị thực tiễn, có khả năng hỗ trợ các nước xử lý hiệu quả hơn các vụ án xuyên biên giới trong kỷ nguyên số”, Thiếu tá Phạm Quang Huy nhấn mạnh.

Thiếu tá Phạm Quang Huy cho rằng, Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017 đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng để xử lý nhiều hành vi phạm tội trong môi trường công nghệ thông tin. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh của công nghệ, các mô hình kinh doanh, phương thức thanh toán mới và nền tảng xuyên biên giới đang đặt ra nhiều vấn đề pháp lý cần tiếp tục được nghiên cứu, hoàn thiện.

Đó là yêu cầu nhận diện các hành vi phạm tội mới, đặc biệt là hành vi lợi dụng trí tuệ nhân tạo để giả mạo hình ảnh, giọng nói, danh tính; sử dụng mã độc, botnet, tài khoản ảo và dữ liệu đánh cắp để lừa đảo, tống tiền hoặc chiếm đoạt tài sản.

Bên cạnh đó là vấn đề chứng cứ điện tử, khi dữ liệu số có đặc điểm dễ bị xóa, chỉnh sửa, phân tán, mã hóa hoặc lưu trữ ở nước ngoài. Do đó, pháp luật cần tạo cơ sở rõ ràng hơn cho việc thu thập, bảo quản, phân tích, đánh giá và sử dụng chứng cứ điện tử theo đúng trình tự, thủ tục. Một vấn đề nổi bật khác là quản lý tài sản, dòng tiền và công cụ phạm tội, nhất là tài sản ảo, tiền kỹ thuật số, ví điện tử, tài khoản thanh toán trung gian và các phương thức che giấu nguồn tiền bất hợp pháp.

Theo Thiếu tá Phạm Quang Huy, cần tiếp tục cập nhật, hoàn thiện và cụ thể hóa các quy định pháp luật để theo kịp thực tiễn, bảo đảm xử lý đúng người, đúng hành vi, đúng tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Đặc biệt, việc sửa đổi Bộ luật Hình sự cần gắn với yêu cầu thực thi “Công ước Hà Nội” cùng các quy định về tương trợ tư pháp, hợp tác quốc tế, chứng cứ điện tử, bảo vệ dữ liệu cá nhân và phòng ngừa tội phạm.